Ruben Eg
redacteur Economie
Ruben Eg
redacteur Economie
Snijden werkenden zich nu wel of niet in de vingers als ze om hogere lonen blijven vragen? Bedrijven zeggen van wel. Als de lonen blijven stijgen, dan gaan de prijzen volgens hen alleen maar verder omhoog. Onzin, zeggen de vakbonden. Bedrijven boeken hoge winsten, terwijl hun personeel door de inflatie steeds minder te besteden heeft.
Het antwoord op de vraag hoeveel de lonen kunnen stijgen, hangt af van hoe je ernaar kijkt. Vergeleken met dertig jaar geleden is er nu een groot gat tussen de lonen en de arbeidsproductiviteit, blijkt uit onderzoek van economen Hugo Erken en Stefan Groot van Rabobank.
Simpel gezegd is de waarde van het werk van een gemiddelde werknemer meer toegenomen dan waar diegene voor betaald kreeg. Dat kan verklaard worden doordat werk sinds 1995 steeds meer digitaal ging, en er dus meer met minder mensen gedaan kon worden.
Wie twintig jaar geleden als startpunt neemt, ziet juist dat lonen en productiviteit zo ongeveer gelijk opgaan. Werkgevers grijpen deze grafiek aan om te waarschuwen dat Nederlandse producten door de hoge lonen duurder worden vergeleken met die uit het buitenland. Uit het onderzoek van Rabobank blijkt dat dit geldt voor verschillende sectoren, maar niet voor alle. En ook niet voor alle markten waarmee Nederlandse bedrijven concurreren.
Uit de berekening blijkt dat een exportproduct uit Nederland gemiddeld 22 procent duurder is dan hetzelfde product uit de VS. Vergeleken met de eurozone is dat product juist 13 procent goedkoper.
Wel zijn de lonen in Nederland vergeleken met de rest van de eurozone harder gestegen, terwijl de productiviteitsgroei juist achterbleef. "Dat holt dat de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven uit", zegt Erken. "Het effect van de hoge energiekosten komt daar nog bij."
Over het salarisstrookje wordt gemopperd sinds het leven flink duurder werd door de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne. Drie jaar na die explosieve prijsstijging, is de inflatie in Nederland nog altijd hoog in vergelijking met de rest van de eurozone. In januari werden vooral boodschappen opnieuw duurder.
Vorig jaar werd dankzij de grootste loonstijging in veertig jaar tijd de inflatiepijn van de afgelopen jaren zo goed als ingelopen. Toch houden consumenten het gevoel dat ze minder overhouden. "Als je de koopkracht vergelijkt met de situatie in 2020, voor de uitbraak van het coronavirus, dan is de schade pas in januari van dit jaar ingehaald", stelt Groot. "Werknemers hebben vijf jaar geen reële loongroei gekend. Dat is best lang."
Oftewel: de afgelopen vijf jaar haalden de lonen de prijsstijgingen bij, maar niet meer dan dat. "En dat maakt de discussie best ingewikkeld", concludeert Groot.
Hij ziet dat de lonen ten opzichte van de productiviteit in de specialistische zakelijke dienstverlening, handel, farmaceutische industrie en machinebouw in Nederland relatief laag liggen vergeleken met die in de eurozone en de VS. "Maar in sectoren als chemie, landbouw, vervoer en opslag of de voedings- en genotmiddelenindustrie zie je de loonkosten harder stijgen dan de arbeidsproductiviteit. Daarmee gaat de concurrentiepositie van deze sectoren nu hard achteruit."
Bedrijven die hun personeel met hogere lonen tevreden willen houden in een krappe arbeidsmarkt, zonder de prijzen van hun producten te moeten verhogen, moeten volgens de Rabobank-economen creatiever te werk gaan. Dat kan door de arbeidsproductiviteit te verhogen.
Oftewel: door meer te produceren met dezelfde mensen. Als zo de omzet groeit met hetzelfde aantal mensen, komt er ruimte om de lonen te verhogen.
Volgens Erken zijn er nog veel stappen te zetten. "Je moet de arbeidsproductiviteit op de lange termijn opkrikken. Collega's waren laatst bij een bedrijf met een tomatenplukrobot. Die wordt niet ziek, werkt dag én nacht. In de industrie wordt 30 procent van de fysiek-routinematige taken door robots gedaan. In de transport, landbouw en handel is er nog veel potentieel. De ICT en dienstensectoren kunnen oplossingen vinden in AI. Er is nog best veel ruimte. Ook door werkprocessen te versimpelen."
Voor bedrijven waar het water al aan de lippen staat wordt dit moeilijk, erkent Groot. "Investeren is voor hen lastig. Het is wel zo dat er arbeidskracht vrijkomt als bedrijven moeten stoppen. Kijk naar VDL Nedcar en Blokker. Dat geeft aan dat er door het enorme tekort aan personeel ander werk is."
Economie
Deel artikel:
Source: NOS nieuws