Wat zijn dit voor vragen? Negen dilemma’s voor theatermaker en presentator Nora Akachar (40), die in Wie is de mol? een kandidaat was, maar zich in het dagelijks leven meer een mol voelt. ‘Ik kan nooit helemaal zijn wie ik wil zijn.’
schrijft voor de Volkskrant over theater en podcasts.
Vrouw of tamghart?
‘Tamghart betekent vrouw in het Riffijns. Het woord heeft voor mij een krachtigere lading dan het Nederlandse ‘vrouw’, dus ik kies tamghart. In mijn gelijknamige voorstelling onderzoek ik of ik een tamghart ben aan de hand van mijn familiegeschiedenis en verhalen uit de Amazigh-cultuur.
‘Ik merk dat Riffijnse vrouwen hier in Nederland – vooral de generatie van mijn moeder – altijd alles voor een ander doen en dienstbaar en nederig zijn. Ze hebben traditionele denkbeelden over trouwen en kinderen krijgen, volgens mij omdat ze vast zijn blijven houden aan de mentaliteit die mensen uit de Rif hadden op het moment dat ze er vertrokken. Ze willen laten zien dat ze weliswaar naar Europa zijn gegaan, maar geen Europeanen zijn geworden.
‘Riffijnse vrouwen in Marokko hebben zich de afgelopen decennia doorontwikkeld en zijn veel progressiever geworden. Ze vinden dat vrouwen vooral voor zichzelf moeten kiezen. Omdat ze al in Marokko wonen, hoeven zij zich niet te bewijzen in hun Riffijns zijn.
‘Mijn moeder vindt mijn zus een echte tamghart. Toen we naar Nederland kwamen, was zij 17. Ze trouwde rond haar 20ste en ging voor haar kinderen zorgen. Ze is gehoorzaam, dienstbaar, doet de familie geen schande aan en staat niet per se op de voorgrond. En wat doet Nora? Die staat letterlijk op de voorgrond, op het podium. Ik heb ook andere normen en waarden dan mijn moeder. Dus voor haar ben ik geen tamghart.’
Je moeder of je oma?
‘Mijn moeder, ook al was mijn relatie met haar lang stroef. Als puber dacht ik dat ze me haatte, maar ze was hard omdat ze hoopte dat ik altijd mijn best zou doen. Ze wilde heel graag dat ik zou slagen in het leven en van niemand afhankelijk zou zijn. De telefilm Triq Salama, die een jaar geleden uitkwam, heb ik gebaseerd op mijn relatie met haar.
‘In de voorstelling Tamghart spiegel ik mijn eigen identiteit aan die van haar en mijn oma en probeer ik mijn eigen weg te vinden. Mijn oma vertelde altijd veel verhalen, dat zit in onze cultuur. Als we bij haar logeerden, rakelde ze herinneringen op aan vroeger: aan mijn opa en aan de Slag om Annual. En ze vertelde over belangrijke heldinnen uit de Riffijnse geschiedenis.’
Aisha Qandicha of Chafina Bendahman?
‘In Tamghart vertel ik over die vrouwelijke helden. Aisha Qandicha streed in de 16de eeuw tegen de Portugese en Franse bezetting. Vervolgens ontstond de mythe dat ze in een djinn was veranderd. Ik vind het interessant dat we zo’n vrouw, die tegenwicht bood aan de overheerser, nog steeds wegzetten als djinn, als heks.
‘Zij inspireert me zeker, maar ik kies voor de vrouw die nu leeft: Chafina Bendahman. Zij heeft productiehuis Rose Stories opgericht en zit onder andere achter de voorstelling Melk en dadels, de film Meskina en de serie Zina. Chafina is zo’n vrouw die totaal niet in de schijnwerpers wil staan, maar talent en kracht herkent, erkent en naar voren schuift.
‘We delen dezelfde roots: ook zij komt uit de provincie Al Hoceima en is opgegroeid in de Haagse Schilderswijk in een groot gezin. Ik hoef maar één woord te zeggen en ze snapt me. Het is superfijn om zo’n zus, vriendin, mentor en coach te hebben. Ik heb veel aan haar te danken, dat zal ik never nooit onder stoelen of banken steken. Dus Chafina, shout-out naar jou!’
De mol of een kandidaat? (1)
‘Ik had heel graag de mol willen zijn, maar afgelopen aflevering moest ik Wie is de mol? verlaten als kandidaat. Ik baal dat ik niet gewonnen heb, maar ik ben tevreden dat ik aflevering 7 heb gehaald.
‘Als ik nog een keer gevraagd zou worden, zou ik zeker de mol willen zijn. Je kunt dan ongegeneerd manipuleren, liegen en de boel saboteren. Al is kandidaat zijn natuurlijk ook fantastisch: je staat de hele dag aan en kan vol voor het spel gaan.
‘Die vlieg in de laatste aflevering was echt! Toen Stijn me vroeg of ik de waarheid sprak, keek ik echt naar een vlieg die voorbijvloog – ik keek niet weg omdat ik loog!’
Liegen of eerlijk zijn?
‘Eerlijk zijn. Dat duurt het langst. Ik heb liever de lelijke waarheid dan een mooie leugen.
‘Verzwijgen is iets anders. In de vorig jaar verschenen tweedelige docureeks Brieven uit de kast praatte ik met queer moslims die niet allemaal uit de kast zijn bij hun familie. Ze lopen het risico iedereen kwijt te raken als ze vertellen over hun geaardheid.
‘Dat is heel zwaar: je moet continu schakelen tussen je verschillende identiteiten en op je hoede zijn om niet betrapt te worden. Maar ik snap heel goed dat niet iedereen er altijd mee naar buiten treedt, dat vind ik geen liegen.’
Theatermaker of presentator?
‘Theatermaker. Mijn allergrootste en mijn eerste liefde. Toen ik 15 was, zag ik een keer bij een evenement iemand een sketch doen en dacht ik meteen: dat wil ik ook! Ik wil ook op die manier entertainen! Acteur Amar El Ajjouri was er ook en hij nodigde me uit mee te gaan naar het Scala Theater in Den Haag. Zo is het balletje gaan rollen.
‘Presenteren ben ik later gaan doen, voor programma’s als Rara ramadan en Suhoor Stories. Ook heel leuk, maar in het theater krijg je meteen feedback: je ziet direct aan het publiek of iets aanslaat. Je weet ook dat de bezoeker echt voor jou komt en niet toevallig langs een programma zapt.’
Theatermaker of hulpverlener?
‘Ik heb als hulpverlener opvoedingsondersteuning gedaan en ben jeugdconsulent geweest bij de gemeente. Nu ondersteun ik gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire die een kind hebben dat uit huis is geplaatst of dat dreigt te worden.
‘Theater is voor mij ook een vorm van hulp verlenen, dus ik kies daarvoor. Je krijgt er nieuwe inzichten en perspectieven door en vindt er herkenning en erkenning. Naar een voorstelling kijken kan een mooi begin zijn van een herstelproces. Of van een proces waarbij je eerlijk naar jezelf kijkt en je afvraagt: hoe verhoudt dit werk zich tot mij, of wat doet het met mij? Theater is onwijs verrijkend.’
Mocro maffia of Rara ramadan?
‘De kritiek op Mocro maffia, waarin ik een seizoen heb gespeeld, is dat mensen met een migratieachtergrond weer als criminelen worden neergezet. Maar ik hoor die kritiek niet op films met Al Pacino, of op series als CSI of Law and Order. Omdat de misdadigers daar meestal witte Amerikanen zijn, leggen we geen verband tussen criminaliteit en nationaliteit. Dus als je kritiek hebt op Mocro maffia, heb je die dan ook op Undercover of Ferry? Bovendien verheerlijkt Mocro maffia criminaliteit of drugs niet, maar laat de serie een realiteit zien waar we niet voor weg moeten kijken.
‘Rara ramadan ligt wel meer in mijn aard. Een entertainende quiz vind ik een toffe vorm. En dan gaat die ook nog eens over de ramadan – ik geniet echt van die maand.
‘Suhoor Stories vond ik ook heel leuk om te maken. Dat was een dagelijks radioprogramma voor mensen die tijdens de ramadan ’s nachts opstonden om hun laatste hapje te eten voor zonsopgang. Met zeven verschillende hosts hebben we dertig dagen lang het programma gemaakt.
‘The Guardian interviewde ons hierover, want we waren aan het pionieren met zo’n dagelijkse show over de ramadan. Ik was ook al de eerste quizleider op tv die een hoofddoek droeg. Ik vind het best verdrietig dat ik nog steeds een van de weinige vrouwen met een hoofddoek ben die op tv te zien zijn. Representatie is belangrijk. Mensen moeten zich kunnen herkennen in wat ze zien.’
De mol of een kandidaat? (2)
‘In reallife voel ik me altijd wel een beetje de mol omdat ik nooit helemaal kan zijn wie ik wil zijn. Als vrouw, moslim en mocro moet ik me altijd bewijzen, vertrouwen winnen en opgaan in een groep zoals een mol dat ook doet.
‘Doordat bedrijven steeds vaker streven naar meer diversiteit en inclusie op de werkvloer vraag ik me wel af: ben ik hier vanwege mijn talent en kwaliteiten, of omdat bedrijven meer vrouwen of Marokkanen willen? Maar ik pak de kansen die ik krijg. Als mensen mij gebruiken om hokjes af te vinken, dan gebruik ik hen om te groeien en te komen waar ik wil zijn.
‘Maar het is niet chill. Het voelt nooit alsof ik mijn volledige zelf kan meenemen naar de plek waar ik op dat moment ben. Als ik bij familie ben, komt de traditionele Nora naar boven. Als ik op werk ben de vrijzinnige Nora. Ik ben al die identiteiten ineen, maar kan ze nooit tegelijkertijd zijn. Dat is een schizofreen bestaan.’
Nora Akachar
1985 Geboren in Imzouren, Marokko
1989 Verhuisd naar de Schilderswijk in Den Haag
2019 Voorstelling Trauma’s van Nora on stage
2021 Voorstelling (W)rap my Hijab
2021 Rol in film Meskina
2022 Rol in serie Mocro maffia
2022 Voorstelling Alles over-winnen
2023 Host tv-quiz Rara ramadan
2023 Voorstelling Ongesteld
2024 Telefilm Triq Salama
2024 Host radioprogramma Suhoor Stories
2024 Tv-programma Brieven uit de kast
2024 Tv-programma Israël, Palestina en wij
2025 Kandidaat in Wie is de mol?
2025 Voorstelling Tamghart
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant