Laptops en windturbines zitten vol grondstoffen uit landen als China. Dat maakt Nederland kwetsbaar. Toch verdwijnen cruciale metalen met geopolitiek gewicht hier nog steeds in de verbrandingsoven, ziet het Planbureau voor de Leefomgeving.
is economieredacteur. Hij is specialist duurzaamheid en circulaire economie.
Waarom loopt Nederland volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) geopolitiek gevaar?
‘Een crisis in slow motion.’ Zo typeert directeur Marko Hekkert van het Planbureau voor de Leefomgeving het hoge grondstoffengebruik van Nederland. Maar wel eentje die vergeleken met problemen als de stikstofuitstoot en klimaatverandering laag op het politieke prioriteitenlijstje prijkt. Het schiet dan ook nog niet op met de circulaire economie in Nederland, blijkt uit een rapport dat het PBL donderdag aan het kabinet presenteerde.
De Nederlandse regering wil het grondstoffenverbruik in 2030 hebben gehalveerd, onder meer door in te zetten op de recycling van plastic, kleding en elektronica. Goed voor klimaat en milieu, goed voor de strategische onafhankelijkheid van Nederland. Maar dat dit gaat lukken, is volgens het PBL ‘heel erg onwaarschijnlijk’.
Sterker nog, de afgelopen paar jaar nam het verbruik van grondstoffen uit de bodem weer wat toe. Volgens Hekkert is het daarbij maar de vraag of bijvoorbeeld China altijd genegen blijft om Europa van zogeheten zeldzame aardmetalen te voorzien, zoals gallium en neodymium.
Hij wijst erop dat de Amerikaanse president Trump zijn oog heeft laten vallen op waardevolle metalen in de Oekraïense bodem. ‘Producten waar die in zitten, gaan bij ons zo de verbrandingsoven in.’ Ook bij olie, onder meer een grondstof voor plastics, is de afhankelijkheid van andere landen groot.
Hekkert: ‘Met de huidige dynamiek gaan we de doelen alleen halen als er een grote grondstoffencrisis uitbreekt. Dan zul je zien hoe snel dingen kunnen veranderen. Wij zeggen: zorg nou dat dat niet nodig is, je wilt dit soort transities geleidelijk doen. Nu kan dat nog.’
Waar loopt het spaak?
Het is nogal een omslag, van een economisch systeem dat draait om zoveel mogelijk consumeren naar een systeem waarin zuinigheid en hergebruik centraal staan. Zonder extra overheidsingrijpen komt er weinig van terecht, ziet het PBL.
Zo kun je nu wel een fabriek bouwen om grondstoffen terug te winnen uit plastic verpakkingen of zonnepanelen, maar in veel gevallen is dit nog niet rendabel. Zie de reeks plasticrecyclers die vorig jaar achter elkaar failliet gingen omdat ze niet konden concurreren met goedkoop nieuw plastic uit China en de VS.
Zulke problemen zijn op te lossen door gebruik van nieuwe grondstoffen extra te beprijzen en bedrijven te verplichten om gerecycled materiaal te gebruiken, aldus het PBL. In geval van plastic wil Nederland bedrijven vanaf 2027 verplichten om een bepaald percentage gerecycled plastic in hun verpakkingen te stoppen.
Voor consumenten is weggooien en opnieuw iets kopen bovendien vaak makkelijker en goedkoper dan iets laten repareren. De opkomst van fast fashion en fast furniture versterken dit alleen maar. De overheid zou op haar beurt bijvoorbeeld kunnen eisen dat er alleen nog windturbines worden neergezet die relatief eenvoudig te recyclen zijn.
Overigens heeft PBL ook een positieve boodschap: wereldwijd loopt Nederland voorop met recyclingtechnologieën. ‘Dit biedt Nederlandse bedrijven kansen voor export.’
Heeft politiek Den Haag oog voor deze problematiek?
De failliete plasticrecyclers groeiden vorig jaar uit tot het symbool van falend circulair beleid. Reden voor de Tweede Kamer om een motie van Volt aan te nemen, waarin de fractie het kabinet oproept om financiële steun te bieden. Zo kunnen recyclers het volhouden totdat bedrijven verplicht gerecycled plastic moeten gebruiken. Volgens de Vereniging Afvalbedrijven vergt dit zo’n 100 miljoen euro.
De verantwoordelijke staatssecretaris, Chris Jansen van Openbaar Vervoer en Milieu (PVV), reageert ergens in de komende weken op deze motie. Wel wees hij er al op dat extra subsidie het fundamentele probleem niet oplost: er is te weinig vraag naar gerecycled plastic.
Op dat vlak zit hij tussen twee vuren. Ook Nederlandse kunststofverwerkers hebben het zwaar doordat de prijzen van nieuw plastic momenteel zo laag liggen. Zij voeren juist een lobby-offensief om de Nederlandse plicht tot gebruik van gerecycled plastic uit te stellen van 2027 tot 2030. Dat is het jaartal waarin vergelijkbare regels in de hele Euopese Unie gaan gelden. Anders worden Nederlandse bedrijven duurder dan Europese concurrenten, vrezen ze.
Jansen noemt het donderdag gepubliceerde PBL-rapport ‘een stevige aansporing tot versnelling’, al kondigde hij nog geen nieuwe acties aan. ‘We moeten meer op eigen benen kunnen staan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant