Vier weken geleden schreef ik dat het te vroeg was om de Verenigde Staten op te geven. Er zouden over twee jaar verkiezingen zijn voor het Congres, de zogeheten midterms. Als de Democraten de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden zouden winnen, zou president Trump aanzienlijk aan macht inboeten, zo redeneerde ik. Dat scenario lijkt niet langer realistisch.
Toen Trump tijdens de verkiezingscampagne zei dat hij een dictator op dag één zou zijn, dat hij de Amerikaanse grondwet zou afschaffen en dat kiezers na 5 november nooit van hun leven meer zouden hoeven te stemmen, haalden de meeste mensen daar hun schouders over op. De Amerikaanse democratie had toch ook de eerste presidentstermijn van Trump overleefd?
Maar de Amerikaanse democratie overleefde zijn eerste termijn omdat Trump bij zijn aantreden ervaring noch plan had. In zijn kabinet zaten Republikeinen van de oude stempel en technocraten als Mike Pence en Mark Milley die hem nog enigszins in het gareel hielden. Dit keer heeft Trump zich omringd met loyalisten die hem geen strobreed in de weg leggen en Elon Musk, die een nog veel radicalere agenda heeft.
Tijdens zijn openlijk autoritaire verkiezingscampagne heeft Trump gezworen zijn rivalen te vervolgen, kritische media te straffen en het leger in te zetten om protesten te onderdrukken. Een van Trumps eerste daden was om de persoonsbeveiliging op te heffen van zijn tegenstanders, onder wie John Bolton en Anthony Fauci, die ernstig worden bedreigd vanwege de rollen die ze vervulden in Trumps eerste kabinet.
Associated Press is voor onbepaalde tijd verbannen van persmomenten van het Witte Huis, omdat het persbureau vasthoudt aan de benaming Golf van Mexico – die Trump per decreet heeft omgedoopt tot ‘Golf van Amerika’. Journalisten van AP zijn niet welkom zolang het persbureau zijn redactionele standaarden niet in overeenstemming brengt met het Golf-decreet, wat een einde van de persvrijheid betekent.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Hoewel er meer dan 70 rechtszaken zijn aangespannen, gaat Elon Musk nog steeds als een bulldozer door de Amerikaanse overheidsdiensten. Musk probeert toegang te krijgen tot alle privacygevoelige gegevens van de Amerikaanse belastingdienst en de sociale verzekeringsbank onder het mom dat hij fraude op het spoor is. De vraag is of Musk zich iets aan zal trekken van gerechtelijke bevelen, of dat het er überhaupt nog toe doet.
Uit de poging om de aanklachten tegen de burgemeester van New York, Eric Adams, te seponeren blijkt dat Trump denkt dat hij persoonlijk kan beslissen wie strafrechtelijk vervolgd wordt en wie niet. Trump heeft Ed Martin voorgedragen als hoogste federale aanklager in Washington. Martin vindt dat de verkiezingen in 2020 gestolen zijn en dat het ministerie van Justitie niet onafhankelijk van de president opereert.
De Amerikaanse democratie voldoet niet langer aan de basisvoorwaarden voor een liberale democratie: volledig kiesrecht, vrije en eerlijke verkiezingen en brede bescherming van burgerlijke vrijheden, waaronder de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid. Ook als de VS niet afglijden naar een eenpartijdictatuur, zal het machtsmisbruik het speelveld bij de volgende verkiezingen in het voordeel van de Republikeinen doen kantelen.
Steven Livitsky noemde dit in een recent artikel in Foreign Affairs ‘competitief autoritarisme’. De meeste autocratieën die zijn ontstaan sinds het einde van de Koude Oorlog vallen in deze categorie, waaronder het Venezuela van Hugo Chávez, Viktor Orbáns Hongarije, Narendra Modi’s India en Recep Erdogans Turkije. Daar is het bouwwerk van de democratie formeel intact gebleven.
Afgelopen zaterdag proclameerde Trump: ‘He who saves his country does not violate any law.’ De uitspraak komt akelig dicht bij het Führerprinzip dat de basis vormde voor de uitvoerende macht in nazi-Duitsland. Het betekende dat het woord van de Führer boven alle geschreven wetten stond, en dat al het overheidsbeleid gericht was op de uitvoering van de wil van de Führer.
Niet zo snel, hoor ik u denken. Maar de Holocaust begon niet met gaskamers. De haat tegen Joden ontwikkelde zich geleidelijk via woorden, stereotypes en vooroordelen naar juridische uitsluiting, dehumanisering en steeds ernstiger geweld. Auschwitz was het einde van dat proces. Het gemak waarmee Trump transgender personen heeft uitgewist en spreekt over het etnisch schoonvegen van Gaza, moet iedereen te denken geven.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant columns