Frits Korthals Altes (93) was minister van Justitie in twee kabinetten-Lubbers (1982-’89). Maar als VVD-partijpoliticus speelde hij een rol met grotere verdiensten. De VVD maakte donderdag bekend dat de oud-minister is overleden.
De succesvolle Rotterdamse advocaat Frits Korthals Altes werd in 1967 secretaris van de VVD en in 1975 voorzitter. Hij was een goed organisator die vooral achter de schermen werkte. Veel politiek ingrijpen van de partijvoorzitter was in de succesvolle jaren onder partijleider Hans Wiegel niet nodig.
Eenmaal greep Korthals Altes wél in. Hij en fractieleider Koos Rietkerk vonden de prestaties en bezuinigingen van het kabinet-Van Agt/Wiegel in de zomer van 1980 zo karig dat ze van de VVD-ministers een kabinetsbreuk eisten. Vice-premier Hans Wiegel weigerde botweg en kreeg (zoals steeds in zulke situaties) zijn zin. Later erkende de partijvoorzitter dat Wiegel strategisch gelijk had: een breuk had niet geholpen.
Korthals Altes werd korte tijd senator en daarna minister van Justitie in het eerste en succesvolle kabinet-Lubbers. Hij ergerde zich al gauw aan de nieuwe VVD-leider (en verkiezingswinnaar) Ed Nijpels die dit kabinet voortdurend voor de voeten liep en daarmee kiezers naar het CDA joeg. Temeer daar het ook over zaken als euthanasie ging.
Bovendien wilde Nijpels de feitelijke leiding krijgen over de ministers, staatsrechtelijk een onding. De fractieleider en zijn jonge bondgenoten werden wel ‘Veronica-liberalen’ genoemd en vooral Korthals Altes nam de leiding van de ‘Avro-liberalen’ op zich. Hij was inderdaad nogal conservatief en Nijpels verweet hem dat hij altijd een compromis met het CDA zocht.
Het werd een hele vete, waarbij Nijpels de fractiegenoten die de kant van de ministers kozen bedreigde met een onverkiesbare plaats. Korthals Altes, slim als altijd, stuurde op welgekozen momenten Wiegel het veld in, soms met pittige media-uitspraken. Het had effect, maar het heeft de terugkeer van Wiegel als VVD-leider behoorlijk bemoeilijkt.
De minister had niet zo’n goede pers, want de tekorten bij politie, justitie en het gevangeniswezen waren enorm. Hij weet dat aan eerdere langdurige verwaarlozing, want liever bouwde Nederland zwembaden, sporthallen en wijkcentra. Korthals Altes begon een herstelprogramma en slaagde er goeddeels in om aan de toenmalige bezuinigingswoede te ontsnappen.
In 1986 organiseerde hij met collega Bolkestein (‘Grote Frits en Kleine Frits’) een succesvolle coalitie van ontevredenen tegen Nijpels, die met zijn grillen negen zetels had verspeeld. Bolkestein voltrok in de fractie het vonnis in een rede van veertig minuten en Nijpels werd minister (‘in de luwte’) naast Korthals Altes. De VVD kreeg ‘duo-leiders’: vice-premier Rudolf de Korte en fractieleider Joris Voorhoeve.
Het tweede kabinet-Lubbers was een stroef kabinet, dat ook veel meer tegenspel kreeg van de regeringsfracties in de Kamer. Korthals Altes bemiddelde waar hij kon, want de verhouding tussen Lubbers en zijn vice-premier De Korte was ronduit slecht. In mei 1989 kon bemiddelen niet meer helpen. De VVD-fractie forceerde een (moeilijk uit te leggen) kabinetscrisis over het autokostenforfait, waarbij Voorhoeve te passief bleef.
Deze werd een jaar later gewipt. Korthals Altes wilde niet voor de opvolging in aanmerking komen. Hij had weer verplichtingen als advocaat op zich genomen en achtte zich niet ‘samenbindend‘ genoeg. Bolkestein, die al evenzeer stelling genomen had in de langdurige richtingenstrijd, voelde zich niet gehinderd en werd een succesvol leider van de VVD.
Korthals Altes ging terug naar de senaat, waar hij op den duur voorzitter werd. Hij verdedigde de voorrechten van de Eerste Kamer tegen beperkingsvoorstellen, ook van het tweede kabinet-Kok. Hij voelde niet voor een hernieuwd ministersschap in 1994. Wel was hij een trouw adviseur en steunpilaar van Bolkestein.
In zo’n rol was Korthals Altes steeds op zijn best. Hij had een scherpe tong en kwam vaak erg koel over. Meer iemand die orde op zaken wilde stellen dan een idealist of visionair. In de buurt van beter gepresenteerd leiderschap was hij het meest nuttig. Invloedrijk en politiek behendig was Frits Korthals Altes (minister van Staat sinds oktober 2001), een hoogwaardig politicus.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant