Woensdagavond debatteerde de Tweede Kamer over een wetsvoorstel dat ‘homogenezing’ oftewel conversiebehandelingen verbiedt. Hoewel een meerderheid in zicht leek, keerden het CDA en coalitiepartijen NSC en PVV zich er toch tegen. Vier vragen over welke gevolgen dat heeft.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wat is ‘homogenezing’ en hoeveel gebeurt het in Nederland?
‘Behandelingen’ om mensen zogenaamd van hun niet-heteroseksuele geaardheid af te helpen, komen in Nederland in uiteenlopende vormen voor. Meestal gaat het om praktijken binnen een religieuze context, blijkt uit onderzoek van Bureau Beke in opdracht van de Nederlandse overheid. Die zogeheten conversietherapieën variëren van gesprekken met kerkelijke voorgangers tot ‘duiveluitdrijvingen’ of het toedienen van elektroshocktherapie of medicijnen.
Hoe gangbaar conversietherapie in Nederland is, is lastig te bepalen. Niet alleen vanwege de gradaties van het fenomeen, maar ook omdat het meestal achter gesloten deuren gebeurt. In het onderzoek van Bureau Beke, dat stamt uit 2020, werden vijftien afzonderlijke aanbieders van conversiebehandelingen geïdentificeerd, maar onduidelijk is wat het werkelijke aantal is.
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt keer op keer dat conversietherapie geen blijvend effect op iemands geaardheid heeft. Wel heeft ze vrijwel altijd vergaande gevolgen voor de psychische gezondheid van mensen die haar moeten ondergaan: slachtoffers kampen met depressies, eetproblemen, suïcidale gedachten, eenzaamheid en seksuele problemen.
Wat houdt het nieuwe wetsvoorstel in?
Partijen D66, VVD, GroenLinks-PvdA, SP en de Partij voor de Dieren pleitten ervoor om die conversietherapieën strafbaar te stellen. Het wetsvoorstel richtte zich op minderjarigen en kwetsbare volwassenen. Organisaties of personen die de ‘seksuele gerichtheid’ of genderidentiteit bij die groepen proberen te veranderen of te onderdrukken, zouden een gevangenisstraf van 1 jaar of een geldboete van maximaal 22.500 euro moeten kunnen krijgen.
De partijen gingen nog een stap verder: ook het openlijk aanbieden van de omstreden therapieën moet verboden worden, menen zij. Aanbieders zouden maximaal 6 maanden gevangenisstraf of een boete van 7.600 euro moeten kunnen krijgen.
Waarom komt het wetsvoorstel er dan toch niet doorheen?
Coalitiepartijen NSC en PVV en oppositiepartij CDA lieten vooruitlopend op het debat weten dat ze het voorgestelde verbod op ‘homogenezing’ niet zullen steunen. NSC zegt wel degelijk een verbod te willen op onvrijwillige conversiebehandelingen, maar vindt het voorstel dat nu op tafel ligt ‘te breed en onduidelijk gedefinieerd’, aldus NSC-Kamerlid Jesse Six Dijkstra.
In het wetsvoorstel zijn conversietherapieën gedefinieerd als ‘handelingen die ertoe strekken de seksuele gerichtheid of genderidentiteit van een persoon te veranderen of te onderdrukken’. Volgens Six Dijkstra zouden daardoor ook behandelaren van kinderen die worstelen met hun genderidentiteit mogelijk in de problemen komen.
De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) weerspreekt dat argument en is vóór het wetsvoorstel. Niels Mulder, voorzitter van de NVvP en hoogleraar openbare geestelijke gezondheidszorg, zegt tegen de NOS dat psychiaters mensen helpen te worden wie ze willen zijn, zonder dat daar dwang bij komt kijken. ‘Een essentieel verschil’, aldus Mulder.
Ook het CDA vindt de huidige initiatiefwet te onduidelijk en vreest daarom dat handhaving moeilijk zal zijn. CDA-Kamerlid Derk Boswijk stelt dat onvrijwillige conversietherapieën strafbaar moeten worden onder de wet die psychisch geweld verbiedt. Die wet is op verzoek van staatssecretaris Ingrid Coenradie (PVV) in de maak, al kan het nog jaren duren voordat het voorbereidende onderzoek is afgerond.
Wat zeggen experts over een wet die conversietherapie verbiedt?
De Raad van State oordeelde in 2023 negatief over een eerdere versie van de wet. Volgens het adviesorgaan moet vooropstaan dat iedereen zelf invulling mag geven aan zijn seksuele geaardheid. Er zijn ook mensen die de behandeling vrijwillig ondergaan, bijvoorbeeld vanuit hun geloofsovertuiging.
Aanbieders zouden daarom niet in alle gevallen strafbaar moeten zijn, aldus de RvS. De vijf partijen pasten daarop het wetsvoorstel op detailniveau aan.
Los daarvan betwijfelde de Raad van State of het wel nodig is gedwongen conversie op te nemen in het Wetboek van Strafrecht. Omdat discriminatie verboden is, zouden lhbti’ers volgens de Raad al voldoende beschermd zijn tegen dit soort praktijken. Bovendien kent het Nederlandse strafrecht al een verbod op dwang: iemand met geweld of bedreiging dwingen iets te doen, mag niet.
Hoewel er zeker voordelen zijn aan te wijzen voor een expliciet verbod op conversiebehandelingen, ziet onderzoeker Leon van den Broeke ook beren op de weg. In 2022 deed Van den Broeke (hoogleraar rechtstheologie en kerkrecht, Theologische Universiteit Utrecht) in opdracht van de overheid onderzoek naar de juridische mogelijkheden om conversietherapieën te bestrijden.
Het voornaamste probleem zit hem volgens de onderzoeker in de handhaafbaarheid. Zo is door de onduidelijke definitie lastig te bewijzen wanneer er daadwerkelijk sprake is van een ‘conversiehandeling’. Van den Broeke: ‘Stel je voor, een religieuze voorganger spreekt tegen een kerkganger zijn afkeur uit over een bepaalde geaardheid. Is er dan sprake van een poging tot conversie, of geldt hier de vrijheid van meningsuiting? Dit is grijs gebied.’
Tegelijkertijd ziet de hoogleraar ook de meerwaarde van een aparte wet. ‘Er kan een sterke symbolische werking van uitgaan. Je zegt: wij als democratische rechtsstaat tolereren dit niet.’ Voor slachtoffers die gedwongen behandelingen moeten ondergaan, kan een wet een erkenning van hun leed betekenen. Toch vreest Van den Broeke dat een dergelijke wet niet meer dan een lege huls zal zijn. ‘Malta en Duitsland kennen al langer soortgelijke wetgeving, maar het lukt daar amper om iemand veroordeeld te krijgen.’
De oplossing zit hem volgens Van den Broeke dan ook in ‘flankerende beleidsvorming’. ‘Een wet kan een krachtig symbool zijn en afschrikwekkend zijn. Maar uiteindelijk wil je een cultuurverandering van binnenuit, in de vorm van onderwijs of maatschappelijke organisaties. Dat vergt alleen een langere adem.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant