Amerika heeft Europa in de steek gelaten en ik vroeg me af wie of wat ons nog kan redden. Natuurlijk zou ik Donald Trump voor een laatste keer kunnen waarschuwen, maar net als de paus heb ik geen divisies. Bovendien valt Trump ons niet aan, maar weigert hij slechts ons langer te verdedigen. Ineens staan we er alleen voor, we moeten het helemaal zelf oplossen. Deze penibele situatie is reeds in 1754 voorspeld door Voltaire, die aan een klasgenoot schreef: ‘Deze wereld is een grote schipbreuk – redden wie zich redden kan!’
Als Trump ons niet wil redden, tot wie moeten we ons dan richten?
De automobilist die bij Breda de grens oversteekt, komt langs een weiland waarin een bord staat: ‘Jezus redt’. Ik heb dat ook weleens op het dak van een boerderij geschilderd gezien, de letters in kinderlijk handschrift. Maar moet onze redding echt van Jezus komen? Mijn indruk – uiteraard niet meer dan een indruk – is dat de orthodoxe christenen aan de Russische kant ons juist willen aanvallen en dat de evangelische christenen aan de Amerikaanse kant ons juist in de steek willen laten. De vrome christenen gaan ons echt niet redden, liberale vrijdenkers als wij zijn. Of in elk geval waren, want misschien had de vicepresident van de VS wel gelijk, toen hij zei dat onze grootste vijand van binnenuit komt. Hij zit in de Europeanen als een bodysnatcher, die ons inwendig helemaal opvreet.
Van religie kan de redding niet komen, maar van wat dan wel?
Over de auteur
Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Je hoort weleens beweren dat alleen de liefde ons nog redden kan. Spreek het woord liefde uit en iedereen begint te zwijmelen. Toch houd ik mijn bedenkingen, want onlangs las ik in mijn geliefde AD dat de liefde vaak begint met verliefdheden die helemaal niet zo ongevaarlijk zijn. Enkele experts probeerden op Valentijnsdag te verklaren waarom veel mensen ‘hoteldebotel’ raken van ‘iemand die helemaal je type niet is’. Vooral vrouwen schijnen op verkeerde mannen te vallen, maar ik moest denken aan Marcel Proust, die zijn hoofdpersoon over zijn vergeefse liefde Odette (in de vertaling van Thérèse Cornips) laat zeggen: ‘En dan te bedenken dat ik jaren van mijn leven heb vergooid, dat ik dood heb willen gaan en mijn grootste liefde heb gevoeld voor een vrouw die ik niet aantrekkelijk vond, die mijn type niet was.’
Zo, nu hoort u ook eens van een echte kenner hoe het werkelijk zit. Maar als noch God noch de liefde noch Donald Trump ons gaat redden, wie of wat kan dat dan wel? In HP/De Tijd las ik een vraaggesprek met schrijver Maxim Februari, couturier Iris van Herpen en kunsthistoricus Amanda Pinatih onder de kop: ‘Kunst gaat ons redden’.
Aha! Dat is natuurlijk ook de reden dat ik de laatste tijd – ver van het oorlogsgedruis – geregeld musea bezoek. Vorige week schreef ik dat ik voor het Koekkoekhuis in Kleve stond, in de hoop het schilderij De meeuw van Barend Cornelis Koekkoek (1803-1862) nog eens te zien, maar helaas was het huis wegens verbouwing gesloten. Lezer L. Hunsucker schreef dat hij op zoek was gegaan naar een afbeelding van De meeuw, maar die nergens had kunnen vinden. Bestond dat schilderij eigenlijk wel? Ook ik ging op zoek, eveneens zonder succes. Toch meende ik me duidelijk te herinneren dat ik er, samen met een vriend, voor had gestaan.
Daarom ging ik naar het Dordrechts Museum, want dat schijnt ook een paar Koekkoeks te bezitten. Maar die hingen er niet vanwege een tentoonstelling over Ary Scheffer (1795-1858), een in Dordrecht geboren schilder. Hij was net als Koekkoek een romanticus, maar in zijn tijd veel beroemder. Toen hij in Parijs ging wonen, groeide hij zelfs uit tot de beroemdste schilder ter wereld. Over Scheffer en zijn familie heeft de historicus H.L. Wesseling een mooi boek geschreven, dat vreemd genoeg in geen enkele bespreking van de tentoonstelling wordt vermeld. Als je over een vergeten schilder schrijft, word je zelf misschien ook vergeten.
Ook Van Gogh had waardering voor Scheffer, maar op den duur won het oordeel van Baudelaire: hij vond het niks. In zijn tijd werd Scheffer in één adem genoemd met zijn tijdgenoten Ingres, Delacrois en Géricault. Van laatstgenoemde is in Dordrecht een olieverfschets te zien: Het vlot van de Medusa (1818). Dat schilderij toont schipbreukelingen die een woeste zee proberen te overleven. Vele symbolen en metaforen zijn eraan opgehangen, tot aan Voltaires mens als schipbreukeling. Het vlot is De Nachtwacht van Frankrijk.
De meeuw vond ik niet terug in Dordrecht. Koekkoek lijkt vergeten en Ary Scheffer nog net niet. Elie Wiesel had gelijk, toen hij zei: ‘Als iets de mensheid redden kan, dan is het wel het geheugen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant columns