Antarctische dansmuggen hebben slechts enkele dagen de tijd om zich voort te planten tijdens een kort ‘dansfestijn’. Japanse wetenschappers ontdekten hoe de dieren dit paringsmoment met elkaar timen.
Pieken op het juiste moment. Voor de Antarctische dansmug, een van de weinige insecten die de Zuidpoolwinter kunnen overleven, is dat cruciaal. Japanse wetenschappers ontdekten hoe de dieren tegelijkertijd uit hun ‘winterslaap’ ontwaken, zodat ze zich snel kunnen voortplanten voordat ze sterven.
Het diertje haalde voor het eerst eind 19de eeuw de biologieboeken, toen hongerige avonturiers van een Belgische poolexpeditie op de ijsvlaktes van Antarctica zochten naar pinguïns en zeehonden om op te eten en toevallig stuitten op een zwart insectje zo klein als een korreltje rijst. Ze doopten het diertje Belgica antarctica.
Sindsdien ontdekten wetenschappers stap voor stap hoe een insect kan overleven op een plek waar het kwik zelfs in de zomer amper boven nul komt. Het diertje, dat zich voedt met onder meer algen en pinguïnpoep, heeft geen natuurlijke vijanden. In tegenstelling tot de bekende huis-tuin-en-keukenmug, steekt de Belgica antarctica niet, omdat het beestje geen bloed nodig heeft om de eitjes te rijpen. Daarnaast heeft het insect geen vleugels en schuilt het het grootste deel van zijn leven als larve onder mos en sneeuw als dekmantel tegen de kou.
Japanse onderzoekers voegen een nieuw hoofdstuk toe aan het overlevingshandboek van de dansmug. Op het zogeheten Antwerpen Eiland in Antarctica verzamelden de wetenschappers larven en namen die mee naar huis. In hun lab aan de Osaka Metropolitan University bootsten ze de omstandigheden op het Zuidpoolgebied na.
Komt de temperatuur boven het vriespunt, dan eet en groeit de made zoveel mogelijk. Wordt het te koud, dan stopt het beestje met groeien en komt het in een soort ‘koude rust’. Het valt dan helemaal stil, totdat het weer warmer wordt. Na zo’n twee jaar is de larve helemaal klaar om zich te transformeren tot een volwassen dansmug. Dit is hét moment om te pieken; de dansmug leeft maar enkele dagen.
Die dagen staan geheel in het teken van paren. Om de paringskansen te vergroten, moeten alle larven tegelijkertijd transformeren tot volwassen dansmuggen. De onderzoekers zagen dat de larven tijdens hun laatste fase een ‘verplichte lange winterslaap’ ingaan, diapauze in wetenschapsjargon. Als de muggen bij slechts een paar milde dagen zouden ontwaken, is het risico te groot dat de temperatuur alsnog zakt en sterven ze van de kou. Pas als de winter écht voorbij is, ontwaken ze uit hun diapauze, ontdekten de onderzoekers.
Tijdens de diapauze verkeren de dieren lange tijd in temperaturen onder het vriespunt. Bij mensen zouden in die situatie kleine ijskristallen in het lichaam ontstaan die als scheermesjes of naaldjes alles kapot maken. De larve gebruikt een soort antivries in zijn lichaam, waardoor bevriezen en ontdooien geen enkel probleem is.
Na het grote slaapfeest beginnen de larven met de verandering tot dansmug. ‘En dan is het alsof de vrouwtjes in een propvolle disco met mannen op zoek gaan naar een partner’, reageert Jan Wieringa, insectenexpert bij Naturalis Biodiversity Center en niet betrokken bij de Japanse studie. ‘Een echt dansfestijn, waardig voor een dansmug.’
De disco is trouwens geen luchtshow, maar vindt op de grond plaats. ‘Ze hoeven niet te kunnen vliegen, daarom hebben ze geen vleugels’, zegt Wieringa. ‘Dat is maar goed ook’, vult collega Aglaia Bouma aan. ‘Want vleugels koelen extra af.’
Het dierenrijk kent meer voorbeelden van kleine organismen die weten te overleven in extreme omstandigheden.
-Duikende oevervliegen springen met gemak in zoute, alkaline wateren door een luchtbel om zich heen te vormen. Hierdoor kunnen ze een kwartier lang tot zeven meter onder water algen eten.
-Enkele soorten oceaanschaatsers zijn als enige insecten in staat te overleven bovenop het wateroppervlak van de oceaan. Ze voeden zich met onder andere plankton en viseitjes.
-Beerdiertjes zijn minidiertjes die een lange tijd zonder water, zuurstof of voedsel en onder extreme temperaturen en straling kunnen overleven. Ze komen onder andere voor in vochtige landschappen, maar kunnen zelfs na enkele jaren opgedroogd te zijn, weer tot leven komen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant