Europese leiders komen maandag voor spoedberaad bijeen in wat de Britse premier Keth Starmer een ‘eens-in-een-generatie moment voor nationale veiligheid’ noemt. Later deze week al volgen Amerikaans-Russische besprekingen, onderdeel van president Trumps vredesinitiatief voor Oekraïne.
schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Hij doet verslag vanaf de veiligheidsconferentie in München.
Europese landen toonden zich dit weekend overdonderd en bezorgd over de snelheid waarmee de regering-Trump de contacten met Rusland herstelt – en de wijze waarop Europese landen, inclusief Oekraïne, daarbij gemarginaliseerd raken. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky kreeg weliswaar de garantie van de Amerikanen dat hij aan tafel zal zitten bij de onderhandelingen, maar dat geldt niet voor de Europeanen, zei Donald Trumps speciale gezant Keith Kellogg.
Zelensky hield in München een vlammend betoog voor Europese eenheid en vereende Europese strijdkrachten, en stak zijn grote zorgen over de Amerikaanse betrokkenheid en betrouwbaarheid niet onder stoelen of banken. ‘De oude tijden zijn voorbij’, zei hij, ‘op dit moment lijkt Poetin het belangrijkste lid van de Navo.’ Hij waarschuwde dat Europa snel in actie moet komen om nog iets van invloed te kunnen uitoefenen.
Zelensky wees een eerste concept van Amerika’s beoogde delfstoffendeal met Oekraïne af. De VS eisten 50 procent van de rechten op exploitatie van zeldzame metalen in ruil voor tot dusver geboden steun. Maar Zelensky eist dat een akkoord ook verbonden wordt aan harde Amerikaanse veiligheidsgaranties. Senator en Trump-fluisteraar Lindsay Graham noemde zo’n deal een ‘game changer’: ‘Trump kan dan tegen kiezers zeggen: ‘Oekraïne is geen last, maar een gift’.’
Kellogg zei in München dat hij op ‘Trumptijd’ werkt en snelle resultaten verwacht. Tegen de Europeanen zei hij: ‘Zorg dat je aan het debat meedoet, niet door te klagen dat je al dan niet aan tafel zit, maar door met concrete voorstellen te komen.’ De VS zouden Europese hoofdsteden afgelopen week een vragenlijstje hebben gestuurd wat ze kunnen bijdragen aan een veiligheidsarrangement na een akkoord.
De Amerikaanse druk en de snelheid waarmee Rusland uit zijn isolement wordt gehaald, met bilaterale contacten op hoog niveau en Trump die Rusland terug in de G7 wil, voelen als een geopolitieke aardverschuiving voor de Europeanen. Het voelt alsof Trump en Poetin nu de rest van Europa buitenspel zetten. Duitse politici zien hoe nu vanuit de VS en Rusland dezelfde radicale krachten in hun land worden ondersteund.
Dit weekend werd snel bijgeschakeld, met een ontmoeting van G7-ministers, ingelast overleg tussen EU-buitenlandministers en president Emmanuel Macrons initiatief voor een ‘noodtop’ in Parijs. Dat initiatief volgt op vertrouwelijke besprekingen die al langer worden gehouden binnen een Europese coalitie van landen in en buiten de EU die over de wil en capaciteit beschikken een rol te spelen. Voor zover bekend zijn leiders uit Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk, Polen, Soanje, Nederland en Denemarken uitgenodigd, alsmede de hoogste functionarissen van de Europese Commissie, de Europese Raad en Navo-chef Mark Rutte.
Uit dat beraad moet een rudimentair maar eensgezind standpunt naar voren komen over Europa’s eisen inzake een toekomstig akkoord, en wat de Europeanen zelf kunnen bijdragen. Later deze maand zal Starmer de uitkomst ervan bespreken in Washington, met president Trump.
De afgelopen tijd is er al volop geïnventariseerd welke landen eventueel een militaire rol kunnen spelen in Oekraïne. Maar over de invulling van zo’n ‘afschrikkingsmacht’ bestaan zeer uiteenlopende scenario’s en meningen, net als over de betekenis van de cruciale ‘veiligheidsgaranties’ voor Oekraïne bij een akkoord.
Dit weekend zei premier Dick Schoof dat Nederland tot de landen behoort die positief staan tegenover een bijdrage, als er een helder mandaat komt en een koppeling aan Amerikaanse militaire macht. Deze eis weerklinkt overal in Europa. Hoewel de VS er geen deel van willen uitmaken ‘op de grond’, eisen Oekraïne en andere Europese landen dat de afschrikkingsmacht en veiligheidsgaranties onderschreven moeten worden door Amerikaanse militaire macht.
Maar voelt de regering-Trump hiervoor? Dit raakt aan het hart van de diplomatieke en veiligheidspolitieke uitdaging waar Oekraïne en vrij Europa voor staan, geconfronteerd met een regering-Trump die zich meer richt op de ‘reset’ met Poetin dan op bondgenoten en Oekraïne. Over een eventuele Europese militaire presentie is nog veel onduidelijk, maar de gedachte dat Europa zonder Amerikaanse steun en betrokkenheid een ‘afschrikkingsmacht’ tegen Rusland kan vormen, heeft weinig aanhang. Ook Zelensky zegt: veiligheidsgaranties kunnen niet zonder de VS.
Ook Europees spoedberaad kan op korte termijn niets aan de militaire afhankelijkheid van Amerika veranderen. De Duitse minister van Defensie Boris Pistorius deed in München vast een reality check, sprekend over een ‘kloof’ in afschrikkingscapaciteit. ‘Zonder Amerikaanse middelen kunnen we geen afschrikking in Oekraïne bewerkstelligen, zeker de komende paar jaar.’
Of deze cirkel vierkant gemaakt kan worden is nog allerminst duidelijk. Hetzelfde geldt voor de vraag of de regering-Trump echt gelooft zonder drastische strafmaatregelen Poetin tot vergaande concessies te kunnen bewegen die een ‘duurzame, blijvende vrede’ mogelijk maken, of dat ze dat minder uitmaakt dan een ‘reset’ met Poetin.
De Europeanen onderstrepen dat alleen zo’n duurzame vrede, waarin het vrije deel van onafhankelijk Oekraïne geweld bespaard blijft en kan wederopbouwen, acceptabel is. ‘Europa zal geen opgelegde vrede accepteren’, aldus kanselier Olaf Scholz. Maar Zelensky erkent dat hij de kans ‘klein’ acht dat Oekraïne overleeft zonder Amerikaanse steun. Sommige experts bestrijden dat, maar dan zouden Europeanen direct zeer drastisch actie moeten ondernemen, iets waar tot nu de politieke wil voor ontbrak.
Dat betekent dat Europa en Oekraïne, in de grootste Europese veiligheidscrisis in tijden, voorlopig op achterstand staan in de Amerikaanse diplomatie. ‘Zijn Europa’s tektonische platen aan het schuiven?’, vraagt de Finse president Alexander Stubb zich af. De wereldorde veranderde met Ruslands grote invasie, ‘en nu zien we de richting die het op kan gaan’. Er is geen tijd te verliezen, stelt de Poolse premier Tusk. Zonder snelle actie ‘zullen andere mondiale spelers beslissen over onze toekomst en niet noodzakelijkerwijs in lijn met onze belangen’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant