Op de veiligheidsconferentie in München komen onder toenemende Amerikaanse druk discussies die maandenlang achter de schermen plaatsvonden in een stroomversnelling, ziet verslaggever Arnout Brouwers. ‘Iedereen wist hoe Donald Trump in de wedstrijd zit, dus het had geen verrassing mogen zijn.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant
Dag Arnout, net als voorgaande jaren woon je in München de veiligheidstop bij. In hoeverre verschilt deze editie van de vorige?
‘Deze top is ooit begonnen in de Koude Oorlog als defensieconferentie voor Europa en Amerika, en later uitgebreid met andere landen. Het is vaker spannend geweest. Bijvoorbeeld in aanloop naar de Irakoorlog of toen Poetin zijn donderpreek gaf tegen Amerika en de Navo. Drie jaar geleden was het ook beladen toen president Zelensky aanwezig was: net voor de Russische invasie kwam hij om meer steun vragen.
‘Nu maakt de situatie in Oekraïne het opnieuw heel spannend, in combinatie met de terugkeer van Trump als president. Daarbij staat de toegenomen onzekerheid over wat het betekent voor de oorlog in Oekraïne en de beëindiging daarvan, centraal. Dat is van levensgroot belang voor de Europeanen.’
‘Niet voor niets zaten de Europese leiders bij de speech van de Amerikaanse vicepresident JD Vance vooral te wachten op wat hij zou zeggen over wat de VS van plan zijn in Oekraïne, maar in plaats daarvan gebruikte hij het moment om een soort cultuuroorlog uit te vechten. Dat viel niet in goede aarde.’
De terugtrekkende beweging van Amerika ten opzichte van Oekraïne lokt wel een opvallende reactie uit, bijvoorbeeld van premier Dick Schoof die openlijk zegt bij te willen dragen aan een Europese afschrikkingsmacht.
‘Het is opmerkelijk dat Schoof hardop uitspreekt dat Nederland positief staat tegenover een eventuele bijdrage aan die afschrikkingsmacht, die na een eventueel vredesakkoord nieuw geweld moet voorkomen. Hij is er internationaal vroeg bij. Al moet daar gelijk bij gezegd worden dat hij dat met veel slagen om de arm doet.
‘Over zo’n afschrikkingsmacht wordt al maanden achter de schermen gesproken. Tot nu toe zijn er niet zoveel landen geweest die hardop zeggen dat ze wel willen meedoen. Er zijn landen die afwijzend hebben gereageerd. Zoals Polen, dat zegt zelf al aan de frontlinie te liggen en het eigen land moet verdedigen.
‘Maar inmiddels is ook duidelijk dat landen als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, als belangrijke militaire spelers, waarschijnlijk een bijdrage zullen leveren. Dat dit nu openlijk wordt besproken, is zeker een nieuwe ontwikkeling.’
Is deze top in München wat dat betreft historisch een kantelpunt?
‘Ja en nee. Aan de ene kant wel omdat Trump met zijn afwijzende houding ten opzichte van Europa de hele multilaterale wereldorde overboord gooit en daarmee vraagtekens plaatst bij de alliantie. Tegelijk is de boodschap dubbel. De Amerikanen zeggen nog steeds waarde te hechten aan de alliantie, maar willen dat de Europeanen veel meer zelf gaan doen en hun eigen betrokkenheid terugschroeven.
‘Dat is niet nieuw. Iedereen wist hoe Donald Trump in de wedstrijd zit, dus het had geen verrassing mogen zijn. Maar de harde en geringschattende toon richting de Europeanen komen begrijpelijkerwijs hard aan. Nu zeggen de VS zelfs hardop dat het niet de bedoeling is dat de Europeanen aan tafel zitten. Geen wonder dat sommigen zeggen dat ze de alliantie opblazen.
‘Het is pijnlijk, maar Europa weet al dertig jaar dat de verhoudingen zijn veranderd. Het einde van de Koude Oorlog, waarin Europa wél centraal stond, was eigenlijk het echte scharnierpunt. Men weet al heel lang dat de band losser wordt. Wat dat betreft vind ik de verbaasde reacties een tikkeltje overdreven. Maar de woede over de bruuskheid waarop het gaat, is goed te begrijpen. München is dit keer een echte war of words.’
In het verlengde daarvan deed de Oekraïense president Zelensky een oproep aan Europese collega’s om samen op te trekken en opperde zelfs een Europees leger. Hoe realistisch is dat?
‘De context is hier het belangrijkste: de noodzaak van Oekraïne om te overleven. Ik denk niet dat Zelensky daadwerkelijk doelt op het opzetten van een Europees leger, het is eerder een oproep aan Europeanen om de handen ineen te slaan om te garanderen dat Oekraïne na een vredesakkoord levensvatbaar blijft.
‘Tegelijk is hij niet naïef. Hij weet heel goed dat hij Amerikaanse steun nodig heeft zonder niet kan overleven. Dat die steun nu onzeker is, sprak hij heel duidelijk uit. Het gaat hem erom dat Europa de urgentie van deze nieuwe situatie beseft. Dat het niet enkel betekent dat je meer moet investeren in defensie, maar ook bereid moet zijn om je veiligheid te verdedigen. Dat is voor mensen in West-Europa een abstractie, maar voor buurlanden van Rusland heel reëel.
‘Het is ook wat secretaris-generaal van de Navo Mark Rutte bedoelde toen hij zei dat Europa zich niet moet gedragen als een pruilend kind na de uithaal van de Amerikanen. Je moet jezelf aan tafel boksen door met initiatieven te komen, zegt hij. Misschien past ook Schoofs opmerking in die context: onder deze druk komt alles misschien wel in een stroomversnelling. Daar lijkt het ook op, gezien alle spoedberaden die de Europeanen nu organiseren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant