De tweede termijn van de Amerikaanse president Donald Trump is begonnen met een ongekende aanval op de wetenschap. Financiering wordt op grote schaal ingetrokken en onderwerpen gaan in de ban. Dat raakt ook Nederlandse onderzoekers in het land.
Trump begon zijn nieuwe regeerperiode met een aanval op de eigen overheid, uitgevoerd door de rijkste man op aarde: Elon Musk. Verschillende wetenschappelijke instituten zijn het doelwit, zoals de National Institutes of Health (NIH) en National Science Foundation (NSF).
Beide organisaties geven jaarlijks vele miljarden financiering aan Amerikaanse universiteiten. Dat viel in de afgelopen weken plotseling stil. Niet alleen werden nieuwe beursaanvragen tegengehouden, maar ook werden al goedgekeurde beurzen niet meer uitbetaald. Dit is een acute dreiging voor medisch onderzoek naar allerlei ziektes, zeggen Amerikaanse universiteiten.
De regering-Trump voert momenteel een juridisch gevecht met verschillende staten over de bezuinigingen. Experts zeggen tegen The New York Times dat er sprake is van een constitutionele crisis in de VS, omdat Trump zonder goedkeuring van het Congres betalingen tegenhoudt en uitspraken van rechters negeert.
Ook op de universiteiten is sprake van een crisissfeer, zeggen drie Nederlandse wetenschappers die in de VS werken. Twee van hen willen niet bij naam genoemd worden, uit angst voor het intrekken van onderzoeksbeurzen, visum of andere maatregelen tegen mensen die zich uitspreken. Hun namen zijn bij de redactie bekend.
"Er heerst ontzetting en grote onzekerheid", zegt Margriet Lantink, die in Wisconsin onderzoek doet naar klimaatschommelingen die miljarden jaren geleden plaatsvonden. Haar eigen onderzoek is niet afhankelijk van overheidsfinanciering, maar veel collega's vrezen dat hun toekomstige carrières worden wegbezuinigd. Ze hebben hun hoop op de rechter gevestigd, vertelt ze.
Een professor gespecialiseerd in klimaatsystemen merkt een zelfde onrust op de universiteit waar hij werkt. "Collega's vragen zich af: heb ik over een week nog een baan? En over drie maanden?" Hij zegt dat een paar collega-onderzoekers bij het Amerikaanse ruimtevaartinstituut NASA vertelden dat zij al een ontslagbrief op de mat kregen. NASA is dan weer een van de geldschieters van zijn onderzoek.
Diezelfde gang van zaken ziet ook de derde klimaatonderzoeker. "Ik heb meerdere collega's die later graag voor NOAA (de Amerikaanse weer- en klimaatdienst, red.) willen werken. Zij zijn bang dat dat gewoon opgeheven gaat worden." Plannen daarvoor stonden in Project 2025, de ultraconservatieve blauwdruk voor een tweede regering-Trump, ook al is NOAA essentieel voor weersvoorspellingen en de verzameling van klimaatgegevens in de VS.
Ondertussen vrezen Europese onderzoekers voor het annuleren van hun visum, als onderdeel van Trumps vijandige houding tegen buitenlandse migranten. "Collega's kregen van de universiteit het advies om voorlopig maar niet het land uit te gaan, want misschien kom je er niet meer in", vertelt de onderzoeker die anoniem wil blijven.
De professor zegt tegen NU.nl het zekere voor het onzekere te nemen. "Mijn vrouw en ik zijn ons vertrek uit de VS aan het plannen", vertelt hij. "Als we straks geen inkomen meer hebben, dan kunnen we hier niet meer leven. Zitten wachten tot het zover is, heeft ook niet zoveel zin."
Alessandro Rigolon, een hoogleraar die in Utah onderzoek doet naar groene steden, schreef deze week op BlueSky dat hij met zijn bestaande financiering van het Amerikaanse ministerie voor Transport geen onderzoek meer mag publiceren waar het woord 'klimaat' in voorkomt.
De derde klimaatonderzoeker herkent dat beeld. Binnen zijn universiteit wordt gezocht naar onderzoeken die getroffen worden door Trumps strijd tegen diversiteitsbeleid. "Uit voorzorg is de universiteit nu de website aan het afstruinen en aan het controleren op dit soort taal", zegt hij. "Probleem is dat zelfs artikelen over biodiversiteit als problematisch worden gezien."
Biodiversiteit en klimaat zijn niet de enige termen die door de regering als 'controversieel' worden bestempeld. Afgelopen week publiceerde de Amerikaanse Senaat een grote openbare database van onderzoeksbeurzen verstrekt in de tijd van de Biden-regering, samen goed voor 2 miljard dollar. De drieduizend beurzen op de lijst worden aangemerkt als "woke" en zouden "een linkse ideologie promoten". Het gaat om onderzoeken rond diversiteit, gezondheid, gender en klimaat.
Het moet nog blijken of de beurzen uit de database bevroren of opgeheven worden. Er staat nu slechts bij vermeld dat Ted Cruz, senator voor Texas en aanjager van de lijst, er "grondig onderzoek" naar wil doen.
Het is duidelijk dat er een antiwetenschappelijke wind door de VS waait, ook al vóór de verkiezing van Trump, stelt de professor. "Wij wetenschappers maken ons geen illusies, maar ik denk dat niemand had voorzien dat het zo snel zou gaan." Hij ziet het somber in. "Maar er is ook een deel dat gewoon doorgaat, en dat zal terugveren als de situatie verandert."
Source: Nu.nl economisch