Extra Beveiligde Inrichting in Vught moet zich aanpassen aan een nieuwe generatie, verharde, criminelen. En dat betekent een nog soberder regime.
is regioverslaggever van de Volkskrant in Amsterdam en omstreken.
Er is vanuit het celraam maar één manier om te achterhalen of het zomer, herfst of winter is, en dat is door te kijken naar de klimplant. Op deze zonnige winterse dag zijn er alleen wat bruine stengels te zien, vastgeklemd aan een verweerde muur van de Extra Beveiligde Inrichting (EBI). Zo’n twintig jaar geleden is de klimplant er gepland, op verzoek van een gedetineerde die het wisselen van seizoenen miste.
De EBI geldt als het zwaarste gevangenisregime van het land, achter de hoge betonnen muren zitten criminelen zoals Ridouan T. en zijn zoon Faissal, Saïd R. en Willem Holleeder. Om te laten zien wat detentie in de EBI betekent, opende de streng beveiligde gevangenis vrijdagmiddag de deuren voor journalisten. Want de EBI, officieel unit 5 geheten, moet veranderen, en past zich aan aan een nieuwe generatie verharde criminelen.
Was voorheen de grootste vrees dat criminelen zouden ontsnappen, inmiddels is dat de angst dat er berichten van binnen naar buiten worden gesmokkeld en dat criminelen vanuit de cel door gaan met hun criminele handel. Zo werd in 2023 advocaat Youssef T. veroordeeld, omdat hij als ‘boodschappenjongen’ had gefungeerd voor zijn neef Ridouan T. En momenteel loopt er een strafzaak tegen de voormalige advocaat Inez Weski. Ook zij wordt ervan beschuldigd dat ze T.’s berichten doorspeelde aan leden van diens criminele organisatie.
‘We zijn altijd op zoek naar een balans tussen maximale veiligheid en een humaan verblijf’, zegt gevangenisdirecteur Cees Niessen. En dat kan soms schuren.
In 1997 werd de halfronde gevangenis in gebruik genomen om een golf aan gijzelingen en ontsnappingen tegen te gaan. Nooit is er iemand ontsnapt uit de ommuurde gevangenis, die midden op het – eveneens ommuurde – terrein van de penitentiaire inrichting Vught staat. Het gebouw is zo gemaakt dat je gedesoriënteerd raakt. De luchtplaats is een betonnen driehoek, van boven afgesloten door stalen balken en rollen prikkeldraad. Zelfs een windvlaag is er nauwelijks te voelen.
Het grootste deel van de dag zit een gedetineerde in zijn cel, zo’n 21,5 uur per dag. De overige 2,5 uur mag hij naar de luchtplaats, tv kijken of fitnessen. Koken mag ook. Al is niet alles toegestaan. Kip met bot is verboden, want van een bot kan je een wapen maken. En wil je bonen uit blik? Dan opent de penitentiair medewerker het blik en krijg je de bonen in een transparant bakje.
Het leven van een EBI-gevangene is afgelopen jaren soberder geworden. Zaten voorheen maximaal zes mensen op een ‘leefgroep’, tegenwoordig zijn dat er drie of minder. ‘We willen de afdelingen overzichtelijk houden’, zegt Niessen. Zo zat Ridouan T. een jaar lang op een geluidsdichte eenpersoonsafdeling. Inmiddels zit hij, in zijn eentje op een zespersoonsafdeling, waar het lichter is en minder stil. Eén of twee gedetineerden per afdeling betekent ook dat er meer cellen leegstaan. Om toch voldoende capaciteit te houden, worden er vier afdelingen, met in totaal twaalf cellen, bijgebouwd.
Want alles is erop gericht om onderling contact tussen criminele partners te voorkomen. Maar dat lukt niet altijd. Vorig jaar bleek dat Ridouan T. acht seconden de hand van zijn voormalige criminele partner Said R. had geschud, en dat gedetineerden met elkaar communiceerden via de wc-kanalen. Hoe precies? Dat wil de gevangenis niet zeggen. Maar inmiddels zijn de toiletten ‘grondig verbouwd’.
Als het aan het kabinet ligt, blijft het hier niet bij. Onlangs stemde de Tweede Kamer in met het plan om voortaan ook het contact tussen de gedetineerden en hun advocaten te monitoren. Er moeten camera’s komen. Bewakers kunnen niet meeluisteren, maar wel meekijken. Tot frustratie van de advocaten, zij vinden dat van geval tot geval moet worden bekeken of cameratoezicht echt nodig is.
En er klinkt meer kritiek. In 2023 stelde het anti-foltercomité van de Raad van Europa dat de veiligheidsmaatregelen in de EBI ‘buitensporig’ streng waren. Om daar aandacht voor te vragen, gingen onder andere Willem Holleeder, Ridouan T. en zijn zoon Faissal in oktober vorig jaar 48 uur in hongerstaking.
Want volgens hun advocaten worden EBI-gedetineerden ‘ontdaan van ieder menselijk element, voelen ze zich volledig afgesloten van de buitenwereld en ervaren ze een groot gebrek aan menselijk contact’. Hierdoor zouden de gedetineerden psychische klachten krijgen, zoals geheugenproblemen, PTSS en paniekaanvallen.
‘Ik zie die klachten niet terug bij de gedetineerden’, zegt gevangenisdirecteur Niessen. Wat hem betreft was de hongerstaking een ‘overzichtelijke actie die niets heeft opgeleverd’. ‘Deze gedetineerden zitten er niet voor niets, jaarlijks wordt getoetst of het terecht is dat ze hier zitten. Het is inderdaad een zwaar regime, maar daar tegenover staat dat wij de plicht hebben om de samenleving te beschermen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant