6 vragen over het Kennedy Center, het prestigieuze podiumkunstencomplex in Washington waar Trump inmiddels voorzitter van is. Hoe heeft hij dit voor elkaar gekregen en kan zoiets in theorie ook in Nederland gebeuren?
schrijft voor de Volkskrant over theater.
1. Klopt het dat Trump een soort coup op een theatercomplex heeft gepleegd?
Ja, zo zou je dat kunnen zeggen. Trump is woensdag aangesteld als bestuursvoorzitter van het Kennedy Center, een toonaangevende podiumkunstinstelling in Washington. De organisatie zou volgens hem ‘te woke-achtig’ programmeren. ‘Geen dragshows of andere anti-Amerikaanse propaganda meer’, schreef Trump deze week in kapitalen op zijn internetplatform Truth Social. Trump beweert overigens dat hij nog nooit een voorstelling in het Kennedy Center heeft bijgewoond.
2. Hoe heeft Trump het klaargespeeld bestuursvoorzitter te worden?
Al sinds zijn verkiezingszege in november liet Trump weten dat hij voorzitter wilde worden van het Kennedy Center. De afgelopen week heeft hij de door Biden aangestelde zittende bestuursleden ontslagen en installeerde hij een loyalist, diplomaat Richard Grenell, als interim-leider. Het bestuur bestaat inmiddels volledig uit personen die door Trump zijn benoemd.
Meerdere bestuursleden en adviseurs, waaronder filmregisseur Shonda Rhimes, operazangeres Renée Fleming en singer-songwriter Ben Folds, kondigden woensdag onmiddellijk hun vertrek aan.
3. Stond het Kennedy Center dan bekend als zo’n woke instelling?
Niet bepaald: het aanbod is vooral gevarieerd. Het complex heeft acht podia, waaronder een concertgebouw, jazzclub en een operahuis. Er zijn jaarlijks ruim 2.000 optredens uit binnen- en buitenland te zien: van grote commerciële musicalproducties tot ballet, muziekoptredens en nieuw toneel. Het is wat dat betreft te vergelijken met breed programmerende Nederlandse podiumhuizen als Amare in Den Haag of (het meer op muziek gerichte) TivoliVredenburg in Utrecht.
Nederlandse theaterinstellingen, zoals het Nederlands Dans Theater, Toneelgroep Amsterdam en jeugdgezelschap BonteHond, hebben in het verleden in het Kennedy Center gespeeld.
Actrice Issa Rae (o.a. Insecure) liet donderdag weten dat ze haar uitverkochte show An Evening with Issa Rae, die in maart gepland stond in het Kennedy Center, annuleert.
Ook BonteHond zou nu kritischer kijken naar een eventueel verzoek om een voorstelling te komen spelen, zegt directeur Liselotte Bos. ‘Het is geen directe nee, maar we zouden heel goed moeten kijken in welke context we gevraagd worden. Als we voor schoolklassen spelen is dat anders dan tijdens een politiek gekleurd congres. Wij maken jeugdtheater dat oproept tot kritisch denken en daar hebben Amerikaanse kinderen juist nu recht op.’
4. Waar kennen wij in Nederland het Kennedy Center van?
Hier kent het grote publiek het Kennedy Center vooral als podium van de Kennedy Center Honors, de jaarlijkse oeuvreprijzen voor Amerikaanse podiumartiesten. Het is traditie dat de gelauwerden met optredens door bevriende collega-artiesten worden geëerd. Filmpjes daarvan gaan soms de hele wereld over. Memorabel waren bijvoorbeeld de beelden van een huilende Barack Obama, als Aretha Franklin in 2015 Natural Woman zingt ter ere van zangeres Carole King. Of het spectaculaire optreden van de Canadese rockband Heart, die Stairway to Heaven speelt als Led Zeppelin in 2012 de prijs krijgt.
5. Wat betekent dit voor de podiumkunsten in Amerika?
Het is weer een nieuwe klap voor de progressieve tak van de Amerikaanse kunstwereld. Eerder ondertekende Trump al decreten waardoor diverse federaal gesubsidieerde kunstprojecten stil kwamen te liggen. Musicalactrice Ann Harada, die vorige week nog in het Kennedy Center optrad, zei tegen The Washington Post dat het voelt alsof artiesten en vrijheid van meningsuiting onder vuur liggen. ‘Het voelt gewoon heel Berlijns in de jaren dertig.’
Het ligt voor de hand dat de programmering van de theaterzalen zal worden aangepast. Daarnaast kan de impact van Trump zichtbaar worden bij de Kennedy Center Honors. Opinieblad Time Magazine betwijfelt of eerdere winnaars als Oprah Winfrey (2005) en George Clooney (2022) hun onderscheiding hadden geaccepteerd als Trump met de scepter had gezwaaid. ‘Sterker nog, de Kennedy Center Honors kunnen de komende vier jaar exclusief naar artiesten gaan die zich prettig voelen naast Trump. De inzet hiervan lijkt misschien laag – beroemde mensen die geen prijzen krijgen, is niet het grootste probleem – maar wat het Kennedy Center op zijn podia zet, kan doorwerken in Hollywood, en zo over de hele wereld.’
6. Zou zo’n machtsgreep ook in Nederland kunnen gebeuren?
Het korte antwoord is: nee, zegt Jeroen Bartelse, voorzitter van belangenvereniging Kunsten ’92. ‘Theaters zijn hier doorgaans zelfstandige stichtingen: de overheid heeft geen directe bevoegdheid om bestuursleden of toezichthouders te ontslaan. Dick Schoof kan dus niet zeggen: ik stuur het volledige bestuur weg en laat mezelf benoemen tot voorzitter.’
Er zijn wel knoppen waaraan een minister kan draaien, bijvoorbeeld bij belangrijke subsidieverstrekkers. ‘Het Fonds Podiumkunsten heeft, net als de rijksmusea, bestuursleden en toezichthouders die worden voorgedragen uit de eigen gelederen, maar uiteindelijk moeten ze worden goedgekeurd door de minister. In theorie kan een minister dus voor een onwelgevallige benoeming gaan liggen.’
De minister is ook betrokken bij de samenstelling van de Raad voor Cultuur, dat als belangrijk onafhankelijk adviesorgaan veel kan sturen in de geldstromen van grote instellingen (zoals Internationaal Theater Amsterdam of Het Nationale Ballet). De directeur is als ambtenaar in dienst van de overheid, en commissieleden worden formeel benoemd door de regering (op voordracht van de raad).
Ten slotte heeft een minister in principe ook de mogelijkheid om de subsidie stop te zetten, zegt Bartelse. ‘Dat gebeurt nu alleen als een instelling niet aan subsidie-eisen voldoet, bijvoorbeeld na schandalen of onbehoorlijk bestuur.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant