‘Rauwe’ melk en eieren, goed bewegen – en niet vaccineren: in de schaduw van Trump is een wat ongewone gezondheidscoalitie ontstaan: Make America Healthy Again (MAHA). Ze wijst alles af dat riekt naar industrie en rukt ook in Nederland op.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Hij had twee weken geleden iets uit te leggen voor de senaatscommissie die zijn benoeming moet goedkeuren. Want heeft Robert F. Kennedy jr., de beoogde gezondheidsminister in de VS, niet ooit gezegd dat hij er alles voor over zou hebben om terug te gaan in de tijd, en zijn kinderen alsnog niet te vaccineren? Dat de ziekte van Lyme een biologisch wapen is?
Zei hij tijdens de coronacrisis niet dat verplicht vaccineren erger is dan de Nazi-bezetting, omdat je je in de oorlog tenminste nog kon ‘verstoppen op zolder, zoals Anne Frank’? Kennedy, die dingen zei als: ‘Ze zetten 5G in om onze data te oogsten en ons gedrag te controleren, en digitaal geld dat ze in staat stelt om ons op afstand te straffen’?
Alles over wetenschap vindt u hier.
Maar die er tegelijkertijd op wijst dat Amerika te dik is en te ongezond leeft, en pleit voor onbetwist heilzame zaken zoals minder overgewicht, meer sport, gezonde lunches op school, minder fastfood en gezonde ingrediënten? ‘Make America Healthy Again’, als variatie op Trumps ‘Make America Great Again’, is de slogan die hij in 2023 omarmde. Zelfs politieke tegenstanders zullen weinig tegen die slogan in te brengen hebben.
‘Dit is waar granola-etend links, libertarisch rechts ontmoet’, zo duidde verslaggever zorgbeleid van de New York Times Sheryl Gay Stolberg de MAHA-beweging in een podcast. Een brede, merkwaardige coalitie van gezondheidsgoeroes, wellnessinfluencers, milieuactivisten, rechtse podcasters en complotdenkers. ‘Ze vinden elkaar in hun scepsis tegen de farmaceutische industrie en de wetenschappelijke gevestigde orde. Ze omarmen alles van rauwe melk tot het niet vaccineren van je kinderen.’
Daar zit meteen de valkuil, zegt Aura Timen, hoogleraar eerstelijnsgeneeskunde aan het Radboud UMC en lid van de Gezondheidsraad. ‘Het is prijzenswaardig dat Kennedy gezondheid voorop stelt. Alleen baseert hij vervolgens zijn keuzes op verkeerde aannames en op wat goeroes en influencers denken, niet op wetenschappelijke argumenten.’
Neem zijn scepsis over vaccinatie, zegt Timen. ‘Als je kijkt naar de volksgezondheid, staan hygiëne, schoon drinkwater en vaccinaties bovenaan. Een dalende vaccinatiegraad voor kindervaccinaties is op korte termijn al heel schadelijk’, wijst ze op de ziektes die dan telkens direct weer opkomen, zoals mazelen en kinkhoest.
Maar vaccinscepsis is het vertrekpunt waarmee het voor Kennedy zelf allemaal begon. Het was kort na de eeuwwisseling, en het verhaal zoals Kennedy zelf graag uitvent, wil dat een bezorgde ouder naar zijn huis kwam met een stapel onderzoeken uit vaccinsceptische hoek. Om van haar af te komen beloofde Kennedy, eigenlijk milieu-advocaat, de paperassen in te zien.
Waarna hij gevoelig bleek voor wat hij las en de vaccinscepsis in gleed. Toen artsen hem tegenspraken en erop wezen dat de veiligheid van de kindervaccinaties wel degelijk wetenschappelijk uitstekend is geboekstaafd, concludeerde hij: die zitten kennelijk in de zak van big pharma.
Gaandeweg begon hij ook steeds vaker over chronische ziektes, en over andere medicijnen. Als vaccins autisme kunnen opwekken, zoals hij (ten onrechte) gelooft, dan kunnen microplastics en landbouwgiffen vast kanker en andere ziektes veroorzaken. Dat zijn uitspraken die alweer minder omstreden zijn. Of neem zijn kritiek op afslankprik Ozempic. Pure uitbuiting van de te dikke Amerikaan, vindt hij dat. Die wordt immers verslaafd gemaakt aan een middel dat de kern van het probleem niet aanpakt.
Wat volgens Timen achter Kennedy’s afkeer van bewerkt voedsel, gif en vaccinaties zit: ‘Nostalgisch denken. Vroeger was alles beter.’
Veel aanhangers van MAHA blijken gevoelig voor wat wetenschappers de ‘lekentheorie van immuniteit’ noemen: de (onjuiste) gedachte dat het immuunsysteem zich het beste ontwikkelt als je het blootstelt aan natuurlijke prikkels en ziektekiemen – en dat vaccins het juist verstoren.
‘Aan de basis van de MAHA-beweging ligt de wens om gezond te zijn, en gezond te leven’, zegt Timen. Medici zoals zij onderschrijven dat van harte. ‘Maar er is geen bewijs dat je door gezond leven alleen niet meer vatbaar bent voor infecties’, zegt ze.
Zeker in de coronatijd werd Kennedy’s boodschap politieker. Een scherp, libertarisch kantje: ‘Haal die overheid eens van mijn rug. Ik hoor de vrijheid te hebben om mijn eigen keuzes te maken’, in woorden van Stolberg. Een trend, die ook in ons land zichtbaar werd. Op het ledencongres van Forum voor Democratie tijdens corona, bleken er naast studenten en zakenmannen ineens ook opvallend veel spiritueel zoekenden aanwezig.
Want het MAHA-denken verspreidt zich snel. Ook in Nederland lijkt de beweging te resoneren met irritaties over overheidsbetutteling, zorgen over de macht van de farmaceutische- en voedingsindustrie en de drang om overheidsinstanties af te wijzen.
Laat het Voedingscentrum maar kletsen, wij steunen de boeren, drink rauwe melk! Niet alleen dat Voedingscentrum, ook medische instanties wijzen erop dat ongepasteuriseerde melk ziektekiemen kan bevatten die schadelijk zijn voor zwangere vrouwen en kwetsbare ouderen.
‘Voor de volksgezondheid van de VS is er nog veel laaghangend fruit te halen’, vindt Timen. ‘Overal, op elke straathoek, kun je te zout, te vet en te calorierijk voedsel eten. Suiker is er in overvloed. Er valt zat te kiezen, om de gezondheid van de Amerikanen vooruit te brengen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant