De ‘toondove’ Angelina Jolie zingt Maria Callas, acteur Timothée Chalamet heeft een puntgave Bob Dylan in huis. Hoe dóén hoofdrolspelers in muziekfilms dat toch? Geheim wapen is een Hollywood-zangcoach – die de boodschap verspreidt: u kunt het ook.
is filmredacteur van de Volkskrant.
Wie secuur luistert naar de biografische speelfilm Maria kan het soms horen. Hoe de stem van de zingende Maria Callas op momenten overgaat, of opgaat, in die van Angelina Jolie. Dat hoog ingezette ‘felice!’ (‘gelukkig’) uit het libretto van Anna Bolena benadert nog wel het origineel, maar het daarop volgende ‘sono io’ (ik ben het) klinkt dun. Alsof het strottenhoofd van de legendarische operazangeres zich overstrekt. Een strofe verder herpakt de stem zich kortstondig, om vervolgens vast te lopen in een kuchje.
Ter verdediging van de 49-jarige actrice: de haperingen bij haar vertolking van Callas zijn moedwillig en staan in dienst van het verhaal. Voor het derde deel van Pablo Larraíns ‘iconischevrouwenreeks’, waarvoor de Chileense cineast eerder al eigenzinnige uitsnedes maakte van de levens van Jacky Kennedy (Jacky, 2016) en Lady Diana (Spencer, 2021), richt de Chileense cineast zich nu specifiek op de late Callas.
De aan medicijnen verslaafde en frequent hallucinerende sopraan overweegt in de periode voor haar overlijden in 1977 nog een comeback, terwijl haar stem het al begeeft. Zie Callas staan op het podium van het Milanese operahuis La Scala in de pijnlijkste scène van Maria. Geschokt door haar eigen zang, ontreddering in de grote ogen. Ze kan het niet meer.
Jolie, ongetraind in de zangkunst en naar eigen zeggen ‘toondoof’, liet zich gedurende zeven maanden bijscholen om voor Maria zelf opera te kunnen zingen. Niet voor de in flashbacks gevatte zangfragmenten uit de hoogtijdagen van de operazangeres: dit zijn de originele opnamen.
Maar ook de oudere en gehavende Callas valt lastig te reproduceren door een amateur, dus werd John Warhurst ingehuurd. De geluidstechnicus luidde een revolutie in het muzikale biografische genre in door voor de film Bohemian Rhapsody (2018) een digitale stemmenmix te maken van Freddie Mercury, Freddie Mercury-imitator Marc Matel én een flardje Rami Malek, de met een Oscar bekroonde hoofdrolspeler.
Voor Maria werd de originele zang van Callas eerst volledig geïsoleerd en schoongepoetst, waarna haar stem en die van de a capella zingende Jolie middels computersoftware bijeen werden gebracht. Zo kan de klank van Callas rijmen met de ademhaling en (soms) frasering van Jolie.
Op momenten in de film betreft het aandeel van de actrice in de zangstem ‘slechts 1 procent’, legde regisseur Larraín uit in een interview met de Amerikaanse filmsite IndieWire, kort voor de wereldpremière van Maria op het filmfestival van Venetië. ‘Maar het loopt op tot 5. Soms zelfs tot 40. En een paar keer – niet heel vaak, maar het komt voor – luister je naar 60 of zelfs 70 procent Jolie.’
Waar exact dat is, blijft gissen voor de kijker. Het percentage Callas en Jolie in Maria kan per gezongen woord verschillen, of zelfs per lettergreep. ‘Als de fans van Maria Callas het maar goed genoeg vinden’, sprak Jolie afgelopen september bij de persconferentie van Maria in Venetië. ‘Mijn angst bestond er vooral uit dat ik hen zou teleurstellen. Zij bepalen voor mij waar de lat ligt.’
Ook bij Baz Luhrmanns Elvis (2022) en Bob Marley: One Love (2024) werd de stem van de hoofdrolspelers, respectievelijk Austin Butler en Kingsley Ben-Adir, digitaal gemixt met die van de vertolkte artiest. Daartoe diende de klank van de acteur met hulp van zangcoaches (en de juiste oude microfoons) eerst zo dicht mogelijk bij het origineel te worden gebracht, voor computersoftware de boel kon stroomlijnen.
Butlers stemaandeel zit vooral in de jonge Elvis; de oudere lag te ver buiten zijn bereik. Hij leefde zich zo in voor de rol dat er na de opnametijd een accentcoach nodig was om de jonge acteur weer van zijn Elvis-intonatie af te helpen.
Vóór Bohemian Rhapsody kon de filmster die zich wilde voordoen als zanger grofweg kiezen uit twee dingen: helemaal op eigen kracht zingen of de eigen stem in de montage laten vervangen.
Voorafgaand aan de opnamen van Coal Miner’s Daughter (1980), een mijpaal in het muziekbiografische genre over het door armoede getekende leven van countryzangeres Loretta Lynn, rekenden de producenten er nog op dat hoofdrolspeler Sissy Spacek voor die laatste optie zou kiezen: de zang laten dubben. Want dat was toch wel gebruikelijk in Hollywood.
Totdat de bij de opnamen betrokken countryster Lynn iedereen ervan overtuigde dat de actrice alles heus wel zelf af kon. En regisseur Michael Apted ervoor koos om de muziek dan ook echt live op te nemen, niet achteraf in een studio.
Het album van Coal Miner’s Daughter, met daarop de zingende Spacek (die voor haar rol de Oscar voor beste vrouwelijke hoofdrol won) werd een enorme hit. Het werd zelfs tot album van het jaar uitgeroepen door de in Nashville zetelende Country Music Association.
Dolly Parton stuurde een telegram aan de winnares: ‘Beste Sissy, ik hoop dat je miljoenen dollars verdient aan Coal Miner’s Daughter, zodat je een ‘boob job’ kunt betalen om daarna het verhaal van Dolly Parton te vertellen.’ Onlangs liet Parton weten dat er nog steeds (of alweer) plannen zijn voor een film over haar leven.
De week na Maria gaat ook A Complete Unknown breed uit in de Nederlandse bioscopen, waarin de jonge Bob Dylan arriveert in het New York van de jaren zestig. Net als in zijn eerdere en memorabele muzikale biografie over Johnny Cash (Walk the Line, met Joaquin Phoenix), laat regisseur James Mangold zijn acteurs ook in deze film helemaal echt zingen.
Vooraf klonk er nog wat gemor onder de Dylan-fans: was de keuze voor tieneridool Timothée Chalamet wel de juiste? Dit verstomde subiet nadat de eerste opnamen van de zingende en op zijn gitaar tokkelende acteur naar buiten werden gebracht. Ook Bob Dylan zelf gaf zijn zegen aan de film.
Dat Dylans typische stemgeluid, anders dan dat van Maria Callas, minder lastig na te bootsen valt, of te parodiëren, bewees de Amerikaanse komiek James Austin Johnson al eens in de talkshow van Jimmy Fallon. Daar trakteerde hij het publiek op vier Dylan-imitaties, variërend van Dylan de folkzanger, Dylan de crooner, Dylan de (nauwelijks verstaanbare) rockzanger en de Dylan van de jaren negentig, ‘toen hij zong als een Disney-gier’.
Maar de meer impressionistische wijze waarop Chalamet te werk gaat in A Complete Unknown bestaat eerder náást de echte Dylan.
Net als Phoenix, die weliswaar niet over Cash’ donkere bariton beschikte, maar wel waarlijk doorleefd zong als ‘the man in black’, heeft Chalamet zich het Dylan-repertoire echt eigen gemaakt. De acteur, genomineerd voor een Oscar, nam jarenlang gitaarles en volgde een speciaal zangtraject, ook om voldoende (maar ook weer niet karikaturaal) nasaal te klinken.
Hoe je dat oefent, legde Chalamets zangcoach Eric Vetro uit in gesprek met het tijdschrift Rolling Stone: vooral heel vaak ‘yay, yay, yay’ zeggen, of ‘yee, yee, yee’.
Vetro, een in Los Angeles woonachtige bijna-zeventiger met blinkend wit gebit en leeftijdloos gelaat, mag zich een van de geheime wapens achter de huidige hausse aan muziekfilms noemen, naast die technische innovatie van het stemmixen. Hij was het ook die Jolie maandenlang onderricht gaf voor Callas. Het schaven aan Austin Butlers Elvis gebeurde onder zijn toezicht. Die zingende Ryan Gosling in La La Land? Kreeg les van Vetro.
Momenteel is de docent druk met de Bruce Springsteen-film Deliver Me from Nowhere, waarvoor het vooral zaak is dat hoofdrolspeler Jeremy Allen White de raspende zangstijl van de zanger op een ‘veilige’ manier aanleert. En ook het voor tien Oscars genomineerde Wicked kent Vetro’s vingerafdrukken: hij schoolde de nu voor een Oscar genomineerde Ariana Grande al sinds ze vergezeld door haar moeder bij hem aanklopte, als klein meisje nog. Vetro, zei Grande eens, is evenzeer zangleraar als therapeut.
Wie wil weten wat hem zo uitzonderlijk maakt kan terecht bij BBC Maestro, waar Vetro zijn ‘zing als de sterren’-lespakket aanbiedt: 99 euro voor 31 videolessen en 54 stemoefeningen.
De complete Original Motion Picture Soundtrack van A Complete Unknown (23 liedjes) staat sinds december al op Spotify, met de zingende Chalamet als Dylan en actrice Monica Barbaro als Joan Baez. Ook het officiële filmalbum van Maria valt al te beluisteren, maar daarop komt Jolie enkel pratend als Callas voorbij. Wie de actrice – of een percentage van de actrice – wil horen zingen, moet daarvoor naar de bioscoop.
Zangcoach Vetro over pupil Jolie: ‘Ik geloof niet dat ik ooit bij iemand zo’n groot verschil heb gezien tussen de eerste en de laatste lesdag.’
Acteur Joaquin Phoenix beschikte misschien niet helemaal over de bronzen bariton van Johnny Cash, maar dit maakte zijn voordracht niet minder geslaagd. Reese Witherspoon won een Oscar voor haar spel (en zang!) als Cash’ echtgenote June Carter.
Acteur Val Kilmer klonk (en oogde) vrijwel exact als Jim Morrison in The Doors, waarin hij te horen is in vijftien liedjes. Zelfs de nog levende leden van The Doors konden het verschil tussen de echte en de film-Jim niet aanwijzen toen ze de opnamen beluisterden.
Hij kón zingen als Ray Charles: acteur Jamie Foxx schudde de mimiek en stem van de soulzanger er zo uit. Toch horen we in Ray vooral Charles zelf zingen; de keuze werd gemaakt uit eerbied voor de zanger, die toen nog in leven was. Foxx liet zijn ogen op de set dichtplakken om overtuigend ‘blind’ te zijn. Hij won een Oscar voor zijn spel.
Dat actrice Marisa Abela eigenlijk maar weinig als Amy Winehouse klinkt in Back to Black, werd voor lief genomen door de makers. Het ging erom dat de ziel van Winehouse in de vertolking zat, terwijl een te gelikt gezongen of gekopieerd klinkende versie van Winehouse juist zou afleiden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant