Migratie is het dominante thema bij de Duitse verkiezingen. Maar wat betekent dit voor de migrantengemeenschap in Duitsland? Het panel van Duitsland-deskundigen van de Volkskrant licht toe.
Dat bij de komende Duitse verkiezingen migratie het belangrijkste thema is, zal inmiddels niemand zijn ontgaan. De aanslag met een auto op een kerstmarkt in Maagdenburg en de steekpartij in Aschaffenburg, waarbij een Afghaanse asielzoeker onder meer een
2-jarige peuter doodstak, hebben geleid tot grote maatschappelijke angst en een luide roep om strengere asiel- en migratieregels.
Je zou haast vergeten dat het deze maand exact vijf jaar geleden is dat de toenmalige bondskanselier Angela Merkel haar grote afschuw uitsprak over de zoveelste racistische aanslag in Duitsland. ‘Dit gif bestaat in onze samenleving en het is verantwoordelijk voor veel te veel misdaden’, zei ze vlak na het bloedbad in de stad Hanau waarbij negen mensen met een migrantenachtergrond werden doodgeschoten in shishalounges.
Duitsland worstelt al langer met de balans tussen veiligheid, maatschappelijke cohesie en racisme, die niet altijd gewelddadig tot uiting komt, maar wel geregeld opborrelt. Neem de enquête over racisme in het Duitse voetbal waaruit vorige zomer bleek dat een deel van de Duitsers liever een wittere Mannschaft ziet spelen. Of de populariteit van de term ‘biodeutsch’ (biologisch of organisch Duits) die gebruikt wordt om zogenaamde ‘echte’ of ‘inheemse’ Duitsers zonder migratieachtergrond te typeren.
Intussen is een op de acht Duitse kiezers wel een immigrant of heeft ouders die dat waren. Uit onderzoek van het Deutsche Zentrum für Integrations- und Migrationsforschung blijkt echter dat deze groep nauwelijks aandacht krijgt van de politieke partijen. Hoe groot kan hun invloed zijn bij deze verkiezingen? En hoe is hun relatie met bijvoorbeeld de AfD, die enerzijds ‘deportatietickets’ in brievenbussen van migranten stopt, maar anderzijds migranten die al langere tijd in Duitsland wonen via sociale media laat weten: ‘Jij bent niet het probleem. De nieuwen zijn het probleem.’
‘Na de hereniging kampte Duitsland met terreur gericht tegen mensen met een migratieachtergrond: Hoyerswerda, Rostock, Solingen, Hanau, Halle, Chemnitz: bij aanslagen op asielzoekerscentra en woningen of winkels van allochtonen vielen tientallen doden. De rechts-extremistische NSU vermoordde (zeker) acht Duitse-Turken en een Duitse-Griek.
‘Nu staan (afgewezen) asielzoekers in het brandpunt van de belangstelling vanwege terreurdaden. En lijkt het gevoel van onveiligheid groter dan ooit: de partij die het strengste beleid belooft, ‘deportatie’, kan op stemmen rekenen, ook van mensen met een migratieachtergrond. Maar juist deze groep zal, meer nog dan bij eerdere verkiezingen, niet gaan stemmen, voorspellen opiniepeilers. Ze voelen zich bij geen enkele partij meer thuis en vragen zich af of zij eigenlijk nog welkom zijn in Duitsland.’
‘Tussen links- en rechts-radicale aanslagen enerzijds en de islamistische terreurdaden anderzijds is een principieel verschil. De amokmakers waren vrijwel zonder uitzondering uitgeprocedeerde asielzoekers. Hun daden worden door veel Duitsers als een symptoom gezien van een falende overheid, die het asielbeleid niet op orde heeft. Merkel heeft overigens weinig recht van spreken aangezien uitgerekend zij in 2015 de Europese Dublin-afspraken in de prullenmand heeft gegooid.
‘Al met al gaat het bij ‘nieuwkomers’ mét kiesrecht om 12 procent van de kiezers. Uit onderzoek blijkt dat de herkomst een grote rol speelt bij hun politieke keuze. Kiesgerechtigden met Turkse wortels kiezen veelal voor de SPD. Kiezers van Russisch-Duitse komaf stemmen overwegend CDU/CSU. Overigens zijn migranten en hun afstammelingen niet altijd voorstanders van migratie. Ook zij hebben problemen met de krapte op de woning- en arbeidsmarkt en juist in hun buurten zorgen (afgewezen) asielzoekers voor overlast. Een niet onaanzienlijk deel van hen stemt dan ook op de AfD.’
‘De meeste Duitsers beseffen terdege dat ze van de meeste migranten niets te vrezen hebben. De federale recherche, het Bundeskriminalamt, geeft hun gelijk: het zijn heel specifieke nationaliteiten die bovengemiddeld veel misdaden plegen en meestal mannen. Wat de meeste Duitsers dwarszit, is dat de politiek nog altijd geen grip op die groepen krijgt. Sommigen stemmen op de anti-immigratiepartij AfD om de overheid tot actie aan te zetten. Maar de stemming tegen migranten heeft soms een onbedoeld gevolg. De moordenaar van Hanau voelde zich daardoor gerechtigd tot dodelijk geweld. Die eigenrichting is gif voor de integratie en de democratie.’
‘Deze verkiezingen draaien grotendeels om de AfD. Die breekt naar alle waarschijnlijkheid door tot een (middel)grote partij, evenwel zonder reëel uitzicht op regeringsdeelname. Waar het wel om gaat, is hoe andere partijen, de christendemocraten van Friedrich Merz in het bijzonder, zich hiertoe verhouden. In het Duitse politieke debat is de erfenis van het nationale verleden nooit ver weg. Ter linkerzijde heeft men het over een Tabubruch of spreekt men van ‘Friedrich von Hindenburg’, verwijzend naar de oude rijkspresident die in 1933 Adolf Hitler de sleutels tot de macht overhandigde.
‘Maar Merz slaat terug met het argument dat hij met een strenger migratiebeleid juist de AfD de pas wil afsnijden. ‘Een tweede jaar-’33 kan Duitsland zich niet veroorloven’, beweert hij, vooruitlopend op de verkiezingen over acht jaar. Een verstandig migratiebeleid dat door alle centrumpartijen gedragen zou kunnen worden, komt hiermee geen stap dichterbij.’
‘Verkiezingen dienen om te laten zien wat er op het spel staat. Politiek en media hebben de neiging om debatten te versmallen. De grote vragen van de komende tijd gaan niet over migratie maar over de kwakkelende economie, de hoge defensie-uitgaven en de toekomst van de EU.
‘Opvallend is ook dat de AfD geen one-issuepartij is. AfD-leider Tino Chrupalla pleitte tijdens een burgerdialoog in Thüringen dit weekend voor een einde aan de Oekraïne-oorlog, aan overmatige regelgeving, het klimaatbeleid en aan indoctrinatie in het onderwijs. Bovendien wil hij ‘de schuldigen’ van het covidbeleid ter verantwoording roepen. De AfD staat dus voor een veel bredere cultuuromslag. Het is die cultuur, die op het spel staat.’
‘Ongeveer 10 miljoen inwoners van Duitsland mogen helemaal niet stemmen omdat ze geen Duitse nationaliteit hebben. Zij zijn het lijdend voorwerp in deze campagne: het gaat over hen, ze worden over één kam geschoren en ongewenst verklaard.
‘De journaliste Isabel Schayani zei het treffend in de talkshow Hart aber Fair op 3 februari: ‘We praten met een vanzelfsprekendheid over mensen die in dit land ook succesvol iets hebben opgebouwd, maar dat interesseert ons helemaal niet meer. We praten alleen nog over misdadigers en hoe het met de veiligheid is gesteld. Het grote geheel, wat in dit land in de laatste tien jaar is gebeurd, wordt versmald tot deze discussie. En de schade die dat aanricht is ongelooflijk groot. Deze samenleving heeft geprobeerd een ‘kwetsbaar wij’ te ontwikkelen en nu wordt daarop getrapt met campagnetaal, alles om de stemming rond migratie op te zwepen.’’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant