Nadat de middenpartijen in Oostenrijk er niet in waren geslaagd een kabinet te vormen, probeerde de conservatieve Volkspartij het met de uiterst rechtse FPÖ. Die gesprekken klapten woensdag. Wat nu?
is correspondent Duitsland en Oostenrijk van de Volkskrant. Hij deed eind vorig jaar vanuit Oostenrijk verslag van de verkiezingen aldaar.
Er komt toch geen Oostenrijkse regering onder leiding van de FPÖ, een partij op het randje van extreemrechts. Althans, niet nu. Woensdag trok de partij zelf de stekker uit formatiegesprekken met de rechts-conservatieve Volkspartij. De FPÖ heeft de Oostenrijkse president gevraagd nieuwe verkiezingen uit te schrijven.
De onderhandelingen zijn stukgelopen op de verdeling van kabinetsposten, blijkt uit een verklaring van de FPÖ-partijsecretaris Christian Hafenecker. De Volkspartij wilde alle posten gerelateerd aan veiligheid, zei hij woensdagmiddag. ‘En asiel, migratie en binnenlandse veiligheid zijn onze kernthema’s. Daar hebben wij een grens getrokken.’
Ruim vier maanden na de Oostenrijkse verkiezingen klapt hiermee de tweede formatiepoging. De uiterst rechtse FPÖ won op 30 september 2024 de verkiezingen en werd daarmee voor het eerst de grootste partij. Daarop probeerde de Volkspartij met andere middenpartijen een regering te vormen buiten de FPÖ. Dat mislukte, en toen stapte de Volkspartij naar de FPÖ.
Of de FPÖ na het klappen van de onderhandelingen nieuwe verkiezingen krijgt, valt te bezien. De partij staat in de peilingen hoger dan de 29 procent waarmee ze de verkiezingen vorig jaar won, maar aan zet is nu bondspresident en Groenen-politicus Alexander van der Bellen. Andere opties die rondgaan zijn die van een technocratische overgangsregering – Oostenrijk heeft een enorm budgettekort dat dringend aandacht vereist – of een minderheidsregering.
Ook zouden de gesprekspartners uit de eerste formatieronde een tweede poging kunnen wagen. De Volkspartij sprak toen met de linkse SPÖ en de kleine liberale partij Neos. Die laatste twee hebben al gezegd bereid te zijn tot nieuwe gesprekken. De onderhandelingen liepen deels stuk op persoonlijke animositeit tussen de partijleiders.
Als de bondspresident geen nieuwe verkiezingen uitschrijft, staat de FPÖ voor nu buitenspel. De meest radicaal-rechtse regering van Europa, waar de partij op hoopte, komt er daarmee toch niet.
Het aanvankelijke falen van de regeringsvorming tussen de Oostenrijkse middenpartijen is met veel belangstelling gevolgd in Duitsland. Daar vinden over anderhalve week verkiezingen plaats. De Duitse evenknie van de FPÖ, de Alternative für Deutschland (AfD), ligt met ruim 20 procent van de stemmen op de tweede plek in de peilingen.
In tegenstelling tot in Oostenrijk geldt in Duitsland een cordon sanitaire om de AfD. Vorige week stelde de Duitse rechts-conservatieve partij CDU, koploper in de peilingen, die op de proef door samen met de AfD te stemmen over een uiterst strenge immigratiewet.
Sindsdien zweert de CDU bij hoog en bij laag nooit ofte nimmer met de AfD een regering te vormen. Maar het doembeeld in Duitsland is een Oostenrijks scenario, waarbij middenpartijen verzanden in onderlinge strijd en radicaal-rechts zo toch een weg naar de macht vindt.
De FPÖ en de Duitse AfD zijn partijen op het randje van extreemrechts. Beide partijen voerden een kruistocht tegen coronamaatregelen, verafschuwen ‘genderwaanzin’ en andere identiteitspolitiek, willen een einde aan Oekraïne-steun, beloven gedwongen massadeportaties en een compleet toegangsverbod voor asielzoekers.
De jeugdvleugel van de FPÖ is nauw verweven met de rechts-extremistische Identitaire Beweging. Die recentelijk ontbonden jeugdvleugel van de AfD is door de Duitse veiligheidsdienst ingedeeld als ‘bewezen rechts-extreem.’
In Oostenrijk regeerden de Volkspartij en de FPÖ drie keer eerder samen. Telkens was die laatste daarbij de junior partner, en alle drie de regeringen eindigden voortijdig. Dit keer zou een succesvolle formatie echter hebben geresulteerd in een bondskanselier van de FPÖ, met de Volkspartij als tweede viool. FPÖ-leider Herbert Kickl wilde zichzelf ‘Volkskanzler’ noemen, een titel die ook Adolf Hitler gebruikte.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant