Alice Weidel staat aan het roer van een partij die de macht ruikt, zo vlak voor de Duitse verkiezingen. Maar de politieke denkbeelden van de AfD staan haaks op de realiteit van haar privéleven.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname. Voorheen was ze correspondent in Duitsland.
‘Alles für Deutschland’ is een sinds 1945 wettelijk verboden nazi-strijdkreet. Bijna tachtig jaar later verstrekt de AfD zijn aanhangers bij campagne-evenementen borden met de slogan ‘Alice für Deutschland’.
Tientallen exemplaren, blauw en hartvormig, gaan zondagmiddag de lucht in als lijsttrekker Alice Weidel (46) arriveert in de schouwburg van Heidenheim, een stadje tussen de mistige heuvels van Baden-Württemberg. ‘Onze bondskanselier!’, jubelt een man die in een vlaag van euforie met zijn bergschoenen op zijn rode pluchen stoel is gesprongen.
Nee, Weidel is geen Bondskanselier van Duitsland en zal dat na de verkiezingen van zondag 23 februari ook niet worden – hoogstwaarschijnlijk. Maar de uiterst rechtse Alternative für Deutschland gelooft voor het eerst in haar twaalfjarige bestaansgeschiedenis wel dat de macht in het verschiet ligt.
Met 21 procent in de peilingen is de AfD virtueel de tweede partij van Duitsland, net als tijdens de Europese verkiezingen vorige zomer, ondanks een inderhaast teruggetrokken lijsttrekker die in buitenlandse kranten de SS bleek te hebben verheerlijkt. In de Oost-Duitse deelstaat Thüringen werd AfD dit najaar zelfs de grootste.
De stemming in de AfD is haast uitzinnig sinds CDU-leider Friedrich Merz met behulp van AfD een parlementaire meerderheid haalde voor een radicale motie over migratie. Daarmee brak hij met de de ongeschreven regels van de ‘brandmuur tegen rechts’. ‘Onze hand is uitgestrekt’, zei Weidel in een interview met publieke omroep ZDF over een hypothetische coalitie met de CDU.
In Heidenheim betreedt Weidel het podium zoals ze dat al jaren doet. Kaarsrecht, haar roodgestifte lippen verkreukeld tot een ongemakkelijke grimas, die met het lengen van het applaus zienderogen verandert in een glimlach vol bravoure, wellicht zelfs genot. Alice Weidel leidt de AfD in de meest radicale fase van de partij tot nu toe; meerdere regionale afdelingen zijn door het grondwettelijke gerechtshof bestempeld als extreemrechts.
‘Who the fuck is Alice’, kopte The Guardian onlangs, met een knipoog naar de (enige) hit van de Nederlandse band Gompie uit 1995. Dat Weidel ook internationaal in de schijnwerpers staat, is vooral het werk van haar nieuwste fan: Elon Musk, die live op X met haar in gesprek ging. Volgens Trumps manusje-van-alles is de AfD ‘de enige partij die Duitsland kan redden’.
Alice Weidel is lesbisch en leeft sinds vijftien jaar samen met haar vriendin, filmproducent Sarah Bossard, in Sri Lanka geboren en geadopteerd door Zwitserse ouders. Ze wonen vlak over de Zwitserse grens, wat weliswaar omstreden maar voor een Duitse politicus niet verboden is.
In januari nam het partijcongres van de AfD een motie aan waarin het begrip ‘familie’ werd gedefinieerd als een gemeenschap van vader, moeder en kind. Daarmee stond zwart op wit dat de politieke carrière van Alice Weidel frontaal botst op de realiteit van haar privéleven. Op partijbijeenkomsten spreekt Weidel nooit over haar gender of gezin. Als journalisten ernaar vragen, verliest ze haar normaal gesproken geperfectioneerde zelfbeheersing en blaft ze dat ze het recht heeft haar privéleven voor zichzelf te houden.
Haar afwijkende profiel is ook de reden dat Weidels rol in de AfD lang werd onderschat. Bij politieke concurrenten en de pers heerste het idee dat de partij Weidel in 2017 naar voren schoof als het vriendelijk, gematigde gezicht, uitstekend geschikt om nieuwe kiezersgroepen naar de AfD te lokken, maar in feite een strovrouw voor de radicalen die achter de schermen de toon aangaven – met name Björn Höcke uit de deelstaat Thüringen.
Weidel groeide op in de buurt van de Nederlandse grens als dochter van een meubelhandelaar en een huisvrouw. Alice, bijnaam ‘Lille’, was de jongste van drie kinderen. In de uitzonderlijke gevallen dat Weidel iets persoonlijks vertelt, schetst ze een beschermde jeugd vol boswandelingen met de hond. Ze noemt ook haar grote liefde voor hardlopen en tennis. En haar interesse in China. Naar eigen zeggen leerde Weidel zichzelf als tiener met behulp van cassettebandjes Mandarijn.
Haar cv heeft Weidel nooit openbaar gemaakt, maar wat Duitse journalisten in de loop der jaren bij elkaar hebben verzameld, leest als een klassieke biografie van een sociale stijger. Weidel studeerde economie in Bayreuth met een beurs van de aan de CDU gelieerde Konrad Adenauer-stichting, ging op uitwisseling in Montreal en in Japan en belandde via een stage bij de bank Credit Suisse in het rijk der consultants.
In die hoedanigheid woonde en werkte ze vijf jaar in haar geliefde China, onder meer als adviseur voor de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs. Tegen Die Zeit zei ze in China te hebben geleerd dat vlijt, hiërarchie en een strakke leiding de beste voorwaarden zijn voor succes.
Weidel is partijlid van het eerste uur, in 2013, toen de AfD nog een samenscholing van eurokritische professoren was. Het bekende xenofobe, extreem-rechtse geluid werd pas dominant toen de partij zich tegen de vluchtelingenpolitiek van Angela Merkel keerde, en in het oosten van Duitsland exponentieel begon te groeien.
Ze overleefde de vele interne conflicten in haar partij door een seismografisch precies gevoel voor machtsverhoudingen en wie ze als gevolg daarvan op welk moment te vriend moest houden. Johannes Winkel, leider van de christen-democratische jeugdbeweging Junge Union, noemde Weidel in een interview ‘een opportunist van het ergste soort’.
Hij riep in herinnering dat ze in 2017 Björn Höcke uit de partij wilde zetten, nadat hij het Holocaustmonument in Berlijn twee keer ‘een monument der schande’ had genoemd. Höcke vocht die uitsluiting succesvol aan en inmiddels heerst er tussen Weidel en Höcke een onderkoeld bestand waarvan ze beiden profiteren.
Illustratief voor Weidels tactische handelswijze is haar omgang met de nieuwe Amerikaanse regering. Enerzijds is Trumps presidentschap een opsteker voor de AfD en noemen Weidel en anderen Trump in het rijtje ‘internationale vrienden’, samen met Orbán, de Oostenrijkse FPÖ-voorman Herbert Kickl, Meloni en Wilders. Ook liet Weidel zich de adoratie door Elon Musk blij verrast welgevallen. Anderzijds houdt ze rekening met de sterke anti-Amerikaanse (en pro-Russische) onderstroom in haar partij en sloeg ze de uitnodiging voor Trumps inauguratie af.
Hoe radicaal is Weidel zelf inmiddels? Al in 2017 publiceerde Die Welt een e-mail die Weidel in 2013 aan een vriend of vriendin zou hebben gestuurd. Daarin schrijft ze dat Duitsland ‘bewust door cultureel vreemde volken wordt overspoeld’ en noemt ze de toenmalige regering ‘marionetten van de overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog’.
De meest radicale uitingen in het openbaar deed Weidel op het genoemde partijcongres in januari, toen Weidel het woord ‘remigratie’ omarmde, een uit de extreem-rechtse identitaire beweging afkomstig begrip waarmee de massale, gedwongen uitzetting wordt bedoeld. Niet alleen van asielzoekers, maar ook van Duitsers met een migratie-achtergrond. Er moet iets veranderen in Duitsland, zei Weidel: ‘Als dat dan remigratie moet heten, dan heet het dus Re-Mi-Gra-Tie.’
Dat woord en die toon blijven zondag in Heidenheim achterwege. Weidel spreekt ruim 25 minuten zonder haar stem te verheffen. Maar de inhoud van haar rede is niet gematigd en de nadruk ligt op buitenlandse handelspolitiek – waarschijnlijk omdat veel mensen in dit deel van Duitsland in de extreem crisisgevoelige autoindustrie werken.
‘Op dag één van mijn kanselierschap’, zegt Weidel, met op achtergrond een projectie van een decreten tekenende Donald Trump, ‘zal ik zorgen dat er in Duitsland voor iedereen goedkope energie beschikbaar is.’ Ze wil de Duitse kerncentrales en kolencentrales weer activeren en de Nord Stream pijpleidingen tussen Duitsland en Rusland laten repareren. Duitsland zal stoppen met ‘het financieren van buitenlandse oorlogen’, zegt Weidel, refererend aan Oekraïne en zich überhaupt uitsluitend nog laten leiden door ‘Duitse nationale belangen’.
Over familiepolitiek rept Weidel in Heidenheim met geen woord. En zolang de partij stijgt in de peilingen, zien de kiezers Weidels uit AfD-oogpunt ‘afwijkende’ privéleven blijkbaar niet als een probleem.
Maar toen de ‘vader, moeder, kind-motie’ van partijlid Wibke Mühsal uit Thüringen (vertrouweling van Björn Höcke en moeder van vijf kinderen) begin dit jaar met een ruime meerderheid werd aangenomen, verliet Weidel gepikeerd en met slaande deuren de zaal. Later kwam ze terug en zei ze het besluit te accepteren, hoewel ze het zelf anders zag.
Buiten de schouwburg, waar vierduizend mensen tegen de AfD demonstreren, zijn de tegenstrijdigheden in Weidels leven juist een populair gespreksonderwerp. Twee jonge vrouwen hebben in roze letters een waarschuwing op een bord geschilderd: ‘Alice, de AfD is geen Wonderland.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant