Het ene na het andere mediabedrijf in de VS maakt een knieval voor Donald Trump, ook al lijken diens claims kansloos in de rechtszaal. In het Amerika van nu voelt schikken (en betalen) veiliger dan het behalen van een juridische overwinning op de wraakzuchtige, autoritaire president.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
De zaak lijkt volslagen zinloos. Juristen schudden begin november het hoofd als Donald Trump, dagen voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen, een rechtszaak aanspant tegen televisienetwerk CBS. De kandidaat is boos wegens een interview met zijn rivaal Kamala Harris. Het roemruchte programma 60 Minutes zou haar in de montage gunstig uit de verf hebben laten komen.
Trump, die voor eenzelfde interview bedankte, beschuldigt CBS van ‘inmenging’ en ‘misleidende reclame’. Hij eist een schadevergoeding van 10 miljard dollar. ‘Onzinnig en frivool’, schamperen experts. ‘Wij gaan ons vurig verdedigen’, stelt CBS. Maar inmiddels is Trump president — en die zelfverzekerde toon ver te zoeken.
CBS onderhandelt deze week over een schikking van miljoenen dollars. De zender lijkt te capituleren. Niet omdat Trump gelijk heeft — zijn zaak is vrijwel kansloos — maar omdat de zender vreest voor de toorn van de president. En CBS is niet het enige mediabedrijf dat buigt; in het Amerika van nu voelt betalen veiliger dan winnen.
Al decennia spant Donald Trump achteloos rechtszaken aan tegen hem onwelgevallige media. Het is de strategie die hijzelf beschrijft in zijn boek The Art of the Deal: ontkennen en terugvechten, zo beïnvloed je de publieke opinie. Nooit won hij zo’n smaadzaak echter.
Dat is veranderd. De miljoenen vloeien nu binnen, zonder dat Trump daarvoor een voet in de rechtbank hoeft te zetten.
Eind december schikte zender ABC News met Trump voor 16 miljoen dollar wegens een uitzending van This Week. Daarin zei presentator George Stephanopoulos dat Trump door een jury aansprakelijk werd gesteld voor ‘verkrachting’. Dat klopt niet. Het gaat om ‘seksueel misbruik’ – al sloot de rechter verkrachting niet uit.
Trumps zaak werd kansloos geacht. Persvrijheid is wettelijk beschermd; journalisten mogen fouten maken zonder angst voor miljoenenboetes. Maar na Trumps verkiezingswinst besloot ABC alsnog te betalen – tot verbijstering van de redactie. ‘Knie gebogen, ring gekust’, reageerde de progressieve advocaat Marc Elias. ‘Voeg ABC maar toe aan het mandje lafaards in de media’, stelde de conservatieve politieke wetenschapper Norman Jay Ornstein.
Journalisten en juridisch experts reageren bezorgd. Ook Meta, het moederbedrijf van Facebook, schikte vorige maand met Trump voor 25 miljoen dollar. De president had een zaak aangespannen wegens zijn – volgens hem – onterechte blokkering op Facebook en Instagram, na de Capitoolbestorming van 6 januari 2021. Die zaak werd weinig kansrijk geacht. En toch.
‘Elke schikking verzwakt de democratische vrijheden waarvan deze mediabedrijven afhankelijk zijn’, waarschuwt onderzoeker Jameel Jaffer van Columbia University deze week in een opiniestuk in The New York Times. ‘Ze scheppen precedenten – niet wettig, maar desalniettemin precedenten – die bepalen hoe rechters en het volk denken over persvrijheid.’
Wat de zorgen vergroot, is de rol van Trumps regering in diens aanklachten. Neem CBS. Afgelopen week kwam de onafhankelijke mediatoezichthouder FCC plots tussenbeide. Voorzitter Brandan Carr, door Trump benoemd, eiste dat 60 Minutes de ruwe beelden van Harris’ interview aanleverde. Vervolgens verscheen het transcript op de website van de FCC, waarna Carr op X ook nog een eigen onderzoek aankondigde.
Brendan Carr is door Trump niet zomaar gekozen. De voorzitter is een van de auteurs van Project 2025, het conservatieve draaiboek voor een meer autoritair presidentschap. Zijn hoofdstuk ging over de rol die de FCC daarbij kan spelen.
‘De FCC mag nooit de presidentiële spraakpolitie worden’, waarschuwde Carrs voorganger Jessica Roselworcel, een Democraat, vlak voor haar aftreden. Zij deed klachten van Trump en zijn bondgenoten over zenders ABC, CBS en NBC – hun berichtgeving zou te negatief over Trump zijn – af als strijdig met de persvrijheid. ‘De FCC behoort niet de censor van journalisten te zijn.’
Maar Carr heropende die klachten, een van zijn eerste daden als FCC-baas. Vorige week speculeerde hij nog de uitzendrechten van deze zenders te heroverwegen.
‘Een wraakactie’, reageerde de Democratische FCC-commissaris Anna Gomez. ‘Bedacht door de regering om mediabedrijven angst aan te jagen.’ Zij kreeg bijval van de Republikeinse oud-FCC-baas Al Sikes: ‘Schokkend! In mijn tijd bleven we uit de free speech business.’
Er staat voor CBS méér op het spel dan uitzendrechten alleen. Carr is tevens degene die straks bepaalt of Paramount, het moederbedrijf van CBS, mag fuseren met concurrent Skydance Media – een deal die al maanden in onderhandeling is. Ook daarom stuurt grootaandeelhouder Shari Redstone aan op een schikking. Dat kost enkele miljoenen, ja. Maar aan de fusie zou ze miljarden verdienen. Trump in de rechtszaal verslaan, kan die kans juist torpederen.
De schikking zou een nieuwe klap betekenen voor de Amerikaanse journalistiek, die vanuit verschillende kanten onder vuur ligt. Dinsdag werd persbureau AP de toegang tot het Witte Huis ontzegd, omdat het vasthoudt aan de benaming Golf van Mexico in plaats van Trumps ‘Golf van Amerika’.
Defensieminister Pete Hegseth, voormalige presentator van het conservatieve Fox News, zette na aantreden ‘mainstream’ media als The New York Times, Politico, NBC en NPR uit hun kantoren op het Pentagon. Het radicaal-rechtse Breitbart en One America News kregen er juist toegang.
Intussen verspreiden Trump en zijn bondgenoot Elon Musk complottheorieën over media die stiekem ‘overheidssteun’ zouden ontvangen. Ze verwijzen onder meer naar een jaarlijkse betaling van 8 miljoen dollar aan Politico. Dat gaat echter niet om financiering, maar om gewone, betaalde abonnementen voor ambtenaren.
‘Politico is nooit een ontvanger geweest van overheidsprogramma’s of subsides – geen cent, ooit’, aldus de redactie.
Wat Paramount straks besluit te doen, kan van grote invloed zijn op de houding van andere media tegenover Trump. Er lopen meer rechtszaken. De president klaagde ook het Pulitzer Board aan, dat de jaarlijkse journalistieke prijzen uitreikt.
Ook de lokale krant The Des Moines Register in de Amerikaanse staat Iowa en diens voormalige peiler J. Ann Selzer hebben een zaak aan hun broek hangen. In een peiling in Iowa kwam Harris eind oktober als de voorspelde winnaar uit de bus, maar Trump won er begin november dik. Kiezersbedrog dus, beweert de president nu.
‘Schikt Paramount, dan zwaaien ze met een witte vlag van overgave’, waarschuwde journalist Jake Tapper op CNN. ‘Elke Amerikaan die een vrije en onafhankelijke pers waardeert, inclusief Trump-aanhangers, zouden dit precedent niet moeten willen.’ Een schikking, zegt Tapper, ‘is buigen voor de macht ten koste van de waarheid.’
Source: Volkskrant