Het Griekse toeristeneiland Santorini dankt zijn komvorm aan een vulkaanuitbarsting, duizenden jaren terug. Nu schudt het eiland opnieuw en zijn vele bewoners gevlucht. Wat staat het gebied te wachten?
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Wat is er aan de hand?
Op het filmpje zien we de inwoners van het Griekse eilandje Santorini wegvluchten, met op de achtergrond een onwaarschijnlijk schouwspel. Spuitende fonteinen magma uit de bergwanden van het schilderachtige eiland. Verderop zelfs een vurige uitbarsting vanuit zee.
Video wordt geladen...
Het filmpje is een van de talloze nepfilmpjes die de ronde doen op TikTok en andere sociale media: alsof de ondergang van het eiland al is begonnen. Dat is uiteraard niet het geval. Maar dreiging is er wel, sinds het eiland op 25 januari steeds opvallender begon te schudden van de aardschokken.
Eerst ging dat nog rustig, met tamelijk lichte bevingen, maar sinds twee weken neemt de beweging in hevigheid toe. Zondag was er een beving met kracht 5, maandag een met kracht 5,3. Dat zijn schokken waarbij voorwerpen kunnen omvallen, scheurtjes kunnen ontstaan in muren en wegen en er rotsen kunnen wegrollen.
Het eiland, dat jaarlijks zo’n drie miljoen toeristen lokt, is inmiddels verlaten. Van de zestienduizend inwoners zijn er dertienduizend tijdelijk vertrokken. De straten zijn leeg, scholen gesloten, bijeenkomsten afgelast. Sommige kustgebieden zijn afgezet wegens gevaar op aardverschuivingen, sinds donderdag geldt de noodtoestand en hulpdiensten hebben voorbereidingen getroffen voor snelle evacuatie van de laatste bewoners.
Want wat gebeurt er ondergronds?
Bekijk Santorini van bovenaf, en je ziet het meteen. Het halfronde eiland is het overblijfsel van een reusachtige, ingestorte vulkaan.
Die vulkaan barstte in 1600 voor Christus verwoestend uit, waarbij de plaatselijke eilandcultuur verdween, een tsunami 120 kilometer verderop Kreta trof en de toenmalige Minoïsche beschaving zwaar werd getroffen.
Roerig stukje aarde, daar rond Santorini. In het gebied – een halfronde zone van Athene tot Bodrum in Turkije genaamd ‘de Helleense boog’ – schurkt de Afrikaanse aardplaat zich onder de Euraziatische plaat, met als gevolg vulkanisme en aardbevingen. Vorig jaar waren er rond Santorini zo’n negentig voelbare aardbevinkjes van kracht 4 of hoger. Een heel normaal jaar, op Santorini.
Maar het gaat natuurlijk ook weleens mis. Zo beukte in het jaar 1650 een 20 meter hoge vloedgolf in op Santorini, nadat 7 kilometer verderop de onderzeese vulkaan Kolumbo uitbarstte. En in 1956 kwamen 53 mensen om op het eiland na een heftige aardbeving met kracht 7,7 – vanwege de logaritmische schaal waarmee de aardbevingskracht oploopt, 250 keer krachtiger dan de beving van deze maandag.
De huidige bevingen concentreren zich rond een klein, onbewoond eilandje zo’n 30 kilometer ten noordoosten van Santorini genaamd Anydros. En omdat het er zo veel zijn, is de waarschijnlijkste oorzaak dat zich ondergronds magma verplaatst.
Wat gaat er nu verder gebeuren?
Waarschijnlijk niet veel, oordeelde een wetenschappelijke commissie vorige week. De bevingen lijken namelijk niet in verband te staan met bekende vulkanen in het gebied en zitten in een andere breuklijn dan de breuk waaruit de beving van 1956 voortkwam. De meest logische gang van zaken is dat de aardbevingen geleidelijk weer uitdoven en de situatie stabiliseert.
Geen wegvluchtende toeristen tegen een achtergrond van spuitende vulkanen: het gebeurt maar ruwweg eens in de twintig keer dat een ‘zwerm’ kleine aardbevingen ook echt een ramp inluidt, constateren ook aardbevingsexperts Dee Ninis en Konstantinos Michailos in een eind vorige week verschenen analyse. De noodtoestand zou worden opgeheven en de bewoners zouden terugkeren, ruim voor het toeristenseizoen.
Maar: garantie tot de voordeur. Er is nog altijd de kleine, maar verontrustende mogelijkheid dat het ondergrondse gerommel wél leidt tot meer. Een mogelijkheid is dat het gebeef de opmaat is van een vulkaanuitbarsting, waarvan moeilijk is te zeggen hoe hevig die is of waar die zich precies zal afspelen.
Een andere mogelijkheid is dat er alsnog een krachtige aardbeving volgt, van ongeveer kracht 6, schatten kenners. Dat is vijftig keer heviger dan de beving van maandag die iedereen zo de stuipen op het lijf joeg. Zo’n beving zou kunnen leiden tot vallend gesteente, schade aan gebouwen en mogelijk een tsunami.
Waarschijnlijk loos alarm – een klein kansje op een ramp die het goed zou doen op TikTok. Zelfs de inwoners van Santorini krijgen er de pip van. ‘Het constante geschud was zenuwslopend. En we waren bezorgd over de kinderen’, aldus een naar Athene uitgeweken bewoner in The New York Times. Toch is hij van plan komend weekend terug te gaan, als het eiland dan nog steeds niet is vergaan. ‘We moeten hier toch mee zien te leven.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant