Binnenkort zijn de verkiezingen in Duitsland, maar nu al kan worden gestemd. In een gegoede West-Berlijnse wijk verlangen kiezers naar vernieuwing van het politieke midden. Hoe dat te versterken?
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Wanneer Helge (78) CDU-leider Friedrich Merz nadoet, gaat ze rechtop staan, duwt haar schouders naar achteren en verlaagt haar stem. ‘Op dag één ga ik dit doen, en dat doen, en dit doen’, zegt Merz. Alsof hij Trump is. Dat kan hij niet, we hebben hier coalitieregeringen. Zijn houding staat me erg tegen.’
Dus nee, Helge stemt niet op de rechts-conservatieve koploper in de peilingen. Ze wil een middenpartij die niet constant met zichzelf of coalitiegenoten ruziemaakt, die het klimaat én sociaal zwakkeren helpt, en met een leider die als het over Oekraïne gaat niet agressief, maar behoedzaam handelt. Alleen, zegt Helge: dat ideaalplaatje is er niet.
Op 23 februari kiest Duitsland een nieuwe regering, die het land vermoedelijk op een heel ander spoor gaat zetten. Maar nu al is het druk bij stembureau Hohenzollerndamm, in het deftige West-Berlijnse Wilmersdorf. Deze week kunnen briefstemmers hun biljet alvast inleveren. In 2021 stemde de helft van de Duitsers zo.
Het is een stuk moeilijker dan vorige keer, zeggen Mira (30, psycholoog) en Viktor (31, lobbyist), die beiden ook niet met hun achternaam in de krant willen. Viktor: ‘Er is de laatste jaren veel verkeerd gegaan. We hebben nu een politieke cultuur met veel ruzie en weinig compromisbereidheid.’ Mira: ‘En een grote verschuiving naar rechts.
De vervroegd aftredende centrum-linkse regering heeft de afgelopen drie jaar een keur aan crises het hoofd geboden, maar deed door constante interne strijd ook menig kiezer hoofdschuddend weglopen. De CDU belooft nu de teugels te laten vieren voor ondernemers, een rem op klimaatmaatregelen, en sluiting van de grenzen. ‘Vanaf dag één’ komt er geen asielzoeker meer binnen, belooft CDU-leider Merz.
Maar bijna een derde van de Duitse kiezers twijfelt nog. En Duitsland heeft een kiesdrempel van 5 procent. Een partij die daaronder blijft, ziet haar stemmen naar rato verdeeld over partijen die de drempel wel halen. Dit keer zijn er maar liefst drie die rond de 5 procent zweven. Beide factoren vertroebelen de peilingen.
Het lijkt onwaarschijnlijk – hoewel niet onmogelijk – dat de CDU/CSU zijn koppositie verliest. Maar of het daarna een regering moet vormen met de sociaal-democratische SPD, De Groenen, of allebei, is volstrekt onduidelijk.
Een term die telkens terugkeert hier in het welgestelde Wilmersdorf, waar de ene ondernemersadviseur na de andere jurist voorbijkomt: het democratische midden, en hoe dat te versterken. Dat is een groot contrast met vragen die leven in minder welvarende delen van Duitsland, zoals in het oosten.
Daar stemmen veel mensen op de uiterst rechts-radicale AfD, volgens de Duitse veiligheidsdienst in drie van de zestien deelstaten ‘bewezen extreem rechts’. De AfD staat met ruim 20 procent op nummer twee in de peilingen.
Andere partijen handhaven een cordon sanitaire rondom de AfD, maar uitgerekend koploper CDU sloeg daar deze maand een barst in. Om een uiterst strenge migratiewet erdoorheen te krijgen omarmde de CDU steun van de AfD. Honderdduizenden Duitsers protesteerden tegen de CDU’s ‘breuk van de Brandmauer, de brandmuur.’
Inmiddels neemt die storm af. Merz bezwoer nogmaals dat hij nooit of te nimmer een regering zal vormen met de AfD. Na een hoffelijk televisiedebat zondag tussen Merz en SPD-leider Olaf Scholz, de huidige bondskanselier, hopen veel Duitsers dat de klassieke CDU-SPD coalitie van het midden nog altijd ‘regeringsvaardig’ is.
Dat is precies het probleem, zeggen stemmers als Silvia Volkmer (62): het gebrek aan nieuwe ideeën. Zij stemt op De Groenen. Vanwege het klimaat, omdat ze kleinkinderen heeft, maar ook omdat ze jong bloed in de politiek wil.
‘De meeste Bondsdagleden zijn oude mannen die het al gemaakt hebben in het leven en oude politiek voeren. Ik wil jongere politici, met jonge ideeën, die jongere generaties aan boord van het politieke midden houden en voorkomen dat ze afdwalen naar extreme partijen.’
Want de AfD, de tweede partij die, zoals het er nu uiziet, nu nog net buiten de macht gehouden kan worden, zweeft wel degelijk als een donderwolk boven deze verkiezingen. ‘Ik denk dat we richting Oostenrijkse verhoudingen gaan’, zegt Peter Hinz (78).
In Oostenrijk stevent de uiterst rechtse FPÖ af op haar eerste premierschap, nadat partijen uit het democratische midden er niet in slaagden een coalitie te vormen.
‘Ga maar na’, zegt zijn partner Yoji Umezu (74), net als Hinz SPD-lid. ‘De CDU wil eigenlijk niet samenwerken met De Groenen. Met de SPD worden de verschillen ook steeds groter.’
Dus, zo vreest Hinz, zegt de CDU straks: we kunnen niet anders, in het belang van Duitsland. ‘Niet nu hoor, maar bij de volgende verkiezingen.’
Dan loopt op de trappen van het gemeentehuis een optimist voorbij. Een 75-jarige jurist en CDU-stemmer die bijna constant glimlacht en nog niet zo heel lang geleden op De Groenen stemde.
Klaus Schipper denkt dat het zo’n vaart niet zal lopen met Merz’ plannen om de grens te sluiten. De stemming waarbij werd samengewerkt met de AfD was ‘een morele en strategische fout’. Maar al dat tromgeroffel is volgens Schipper vooral verkiezingsretoriek om de AfD de wind uit de zeilen te nemen. ‘Voer voor de aasgieren.’
Voor Schipper is het belangrijkste thema de Duitse economie. Productie verdwijnt massaal uit het land. Bij Duitse industriegiganten als Volkswagen, Bosch en ThyssenKrupp zijn duizenden banen in gevaar.
Klimaatverandering moet bestreden worden, zegt Schipper, maar zonder functionerende economie kan Duitsland niks. Hij hoopt op een coalitie van CDU met De Groenen. ‘Dan kan de volwassene de kleine jongen bij de hand nemen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant