Jordanië voelt er niets voor om miljoenen Palestijnen op te nemen, zoals Donald Trump wenst. Het zou het land ontwrichten. Een machtsgreep van Hamas valt niet uit te sluiten.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Met vijanden maak je ruzie, met bondgenoten trek je op. Dat is hoe diplomatie normaliter werkt, maar onder de Amerikaanse president Donald Trump is vrijwel niets normaal.
Dinsdag ontvangt hij in het Witte Huis de Jordaanse koning Abdullah II, een man die in Washington doorgaans kan rekenen op warme woorden en schouderklopjes. Dit keer belooft het stekelig en ongemakkelijk te worden. Abdullah is mordicus tegen Trumps plannen voor een eventuele gedwongen ontvolking van Gaza. Hij zal er alles aan doen om dat te voorkomen.
Een week geleden liet Trump zich tijdens een bezoek van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu ontvallen dat de VS Gaza zullen ‘overnemen’ en dat Palestijnen ‘permanent’ ergens anders moeten gaan wonen, aangezien hun woongebied een ‘hel’ geworden is. De landen waar de circa 2,3 miljoen Gazanen naartoe zouden moeten, noemde hij al eerder: Egypte en Jordanië. Toen verslaggevers Trump erop wezen dat Caïro noch Amman aan zo’n etnische zuivering wil meewerken, hield hij voet bij stuk. ‘They are going to do it.’
Hoe Trump dit voor elkaar wil krijgen, blijft volstrekt onduidelijk. Maar het idee alleen is voor zowel Egypte als Jordanië rampzalig. ‘Existentieel’, noemde een Jordaanse oud-minister het. Hetzelfde geldt voor Egypte. De Egyptische president Abdel Fattah al-Sisi heeft eveneens een uitnodiging van het Witte Huis op zak. Hij zal net als de Jordaanse koning proberen Trump op andere gedachten te brengen.
Trumps plannen knagen aan twee belangrijke pijlers van het Jordaanse model. Op één: de stabiliteit van de monarchie. De 63-jarige Abdullah is een telg uit het geslacht van de Hasjemieten die sinds de stichting (1921) van het land de baas zijn.
De meerderheid van de bevolking bestaat echter uit Palestijnse vluchtelingen met een Jordaans paspoort. Komen er miljoenen Palestijnen bij, dan is het gedaan met de precaire balans tussen de twee groepen. Het zou een ‘oorlogsverklaring’ zijn, waarschuwde minister Ayman Safadi (Buitenlandse Zaken). Een Palestijnse machtsgreep ligt dan op de loer. Hamas-kopstukken hebben er geen geheim van gemaakt dat ze graag vaste voet aan de grond zouden hebben in Amman.
Ten tweede: het vredesverdrag met Israël uit 1994, waarmee Jordanië verankerd raakte in het pro-westerse blok. Bepaald amicaal zijn de relaties niet, maar dankzij het verdrag kan Jordanië onder meer water uit Israël importeren.
Krijgen Trump en Netanyahu hun zin, dan kan het verdrag in de shredder. Ook de relatie met Amerika (dat drieduizend militairen heeft gestationeerd in Jordanië) komt dan op losse schroeven te staan.
Daar komt bij dat een zuivering van Gaza mogelijk het signaal zal zijn voor extremistische kolonisten om ook de bevolking uit de bezette Westelijke Jordaanoever naar Jordanië te verdrijven. ‘We hopen dat er geen duizenden Palestijnen de grens over zullen vluchten’, zei een anonieme Jordaanse functionaris tegen persbureau Reuters. ‘Maar we zijn voorbereid.’
Onder gewone Jordaniërs leidt dit alles tot grote onrust. Op een betoging in een regenachtig Amman kwamen afgelopen weekend zo’n duizend à vijftienhonderd mensen af. ‘We zijn klaar om te vechten’, scandeerden ze. En: ‘Jordanië voor de Jordaniërs’. Dat is een leus die ook de regering hanteert. Het klinkt nationalistisch, maar is bedoeld als hart onder de riem voor de Palestijnen. Vertaling: wij zullen niet toestaan dat jullie worden verdreven.
‘Het is hoog tijd dat de wereld opstaat tegen de bullebak Trump’, aldus de 53-jarige betoger Dina Ra’ad. ‘Gaza is geen speeltje in zijn hand.’ Haar vriendin Yasmine al-Farra (40) vertelt over haar vader, zelf woonachtig in Gaza. ‘Als hij had gewild, had hij het geld kunnen neertellen om naar Egypte te vluchten. Dat heeft hij niet gedaan. Hij wil Gaza niet verlaten.’
Alom klinkt de zorg dat Trump er een ouderwets potje armpje drukken van wil maken. De wereldwijde bevriezing van Amerikaans ontwikkelingsgeld (via ontwikkelingsagentschap Usaid) heeft Jordanië onevenredig hard getroffen. Liefst 35 duizend mensen in de ontwikkelingssector, zowel Jordaniërs als expats, zouden volgens Arabische media hun baan zijn kwijtgeraakt.
Is het land chantabel? ‘Laat Trump dat geld in zijn reet steken’, schampert Ra’ad. ‘We kunnen best zonder.’ Om haar heen verwijst een enkeling naar de vroege jaren negentig, toen Jordanië tijdens de Eerste Golfoorlog de kant koos van Saddam Hoessein en economisch geïsoleerd raakte. ‘Ook dat hebben we overleefd’, klinkt het nu stoer.
Jaarlijks ontvangt de regering in Amman zo’n 1,4 miljard euro uit de Amerikaanse staatskas – deels militaire steun, deels hulpgeld. De Jordaanse schrijver en columnist Daoud Kuttab denkt niet dat het land zomaar gechanteerd zal worden. ‘Die miljarden zijn geen cadeautje, er staan tegenprestaties tegenover’, zegt hij aan de telefoon. ‘Jordanië houdt de grens met Israël veilig. Daar heeft Trump belang bij.’
De verwachting is dat de Jordaanse koning zijn poot zal stijfhouden, wat niet wegneemt dat zijn onderhandelingspositie lastig is. Om een vuist te maken tegenover Trump zal Abdullah rekenen op de hulp van Arabische buurlanden, Saoedi-Arabië voorop. Voorlopig spreken die landen met één mond en zeggen ze unaniem: nee, nee en nog eens nee.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant