Sinds het ingaan van het staakt-het-vuren op 19 januari stromen hulpgoederen Gaza weer binnen. Daar is haast bij geboden, want op 2 maart loopt de eerste fase van het bestand tussen Israël en Hamas af. Wordt dat niet verlengd, dan is dit voorlopig de enige kans om hulpgoederen in het gebied te krijgen.
De eerste redding voor de inwoners van de Gazastrook is verpakt in witte zakken, met doorzichtig plastic ingesnoerd op houten pallets. De hulp staat op vrachtwagencombinaties die traag over onverharde wegen dieper de Gazastrook in rollen, door een landschap waar aan weerszijden van de stoffige weg vaak niets meer overeind staat. Of het moeten de geraamtes zijn van woonflats. Aan de voet daarvan verrijzen hier en daar nieuwe tijdelijke wijken van blauw, wit en oranje tentdoek.
Sinds op 19 januari het staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël van kracht werd, is er een enorme hulpoperatie op gang gekomen. Vrachtwagens vol tenten, dekens, brandstof, tarwebloem, blikken peulvruchten en grote tanks met drinkwater rijden het gebied in. En dat is hard nodig. Voor het bestand kwamen er ook al vrachtwagens met hulpgoederen Gaza binnen, maar slechts mondjesmaat. Gemiddeld wisten in december iets meer dan 90 vrachtwagens per dag de grens te passeren. Om de ergste voedselnood te verhelpen waren er eigenlijk dagelijks 221 vrachtwagens nodig, taxeerde Oxfam-Novib vorig jaar.
Bij het ingaan van het bestand hoopte de Wereldgezondheidsorganisatie van de Verenigde Naties dagelijks vijf- tot zeshonderd vrachtwagens met hulp naar Gaza te rijden. De afgelopen drie weken zijn dat er gemiddeld zeshonderd geworden, meldt de Israëlische overheid. Dat is conform de afspraken met Hamas. De VN zijn medio juni gestopt met tellen, omdat de VN-vluchtelingenorganisatie voor Palestijnen (UNWRA) verboden is in Israël.
Er haast geboden bij het leveren van hulp aan Gaza. Want de tijd dringt. Op 2 maart zijn de 42 dagen van de eerste fase van het bestand voorbij. Als het staakt-het-vuren dan niet een volgende fase ingaat, is dit voorlopig de enige kans die hulporganisaties krijgen om Gazanen op grote schaal van hulp te voorzien. Daarom is het zaak nu alvast zo veel mogelijk goederen in Gaza te krijgen.
Voor voedsel is het gebied volledig aangewezen op hulp van buitenaf. De voedselvoorziening in Gaza is door de afgelopen vijftien maanden oorlog nagenoeg volledig vernietigd. Driekwart van alle landbouwgrond is in onbruik geraakt, ruim de helft van de groentekassen is vernietigd, twee derde van de watervoorzieningen is kapot. Volgens een schatting van de VN is 96 procent van de veestapel verdwenen.
De vrachtwagens moeten alle tekorten aanvullen en dat is een ingewikkelde operatie, zegt Sarah Vuylsteke, projectcoördinator van Artsen zonder Grenzen België, die op dit moment in Gaza is. ‘Het grootste probleem is de enorme schaal van destructie. Alles is daar platgebombardeerd. Alle gebouwen, water- of elektriciteitsinfrastructuur is volledig kapot. Je kijkt ernaar en denkt: hoe kan dit ooit nog worden herbouwd?’
Sinds het staakt-het-vuren worden ook weer medische hulpmiddelen geleverd, zegt Vuylsteke. ‘Bijna alles wat we bestellen, komt nu in korte tijd binnen.’ In de eerste twee weken van het bestand lag de nadruk op het sturen van voedselhulp en medische benodigdheden. De Palestijnse Autoriteit riep organisaties vorige week op om ook tenten en tijdelijke opvangplaatsen te sturen. Veel Gazanen zouden nu nog buiten slapen, terwijl het winter is.
Hoewel de gevechten zijn gestopt, komen er nog steeds nieuwe patiënten bij. Dat mensen terugkeren naar hun oude huizen brengt nieuwe risico’s met zich mee. ‘We krijgen regelmatig mensen binnen die op explosieven zijn gestapt, bij het binnengaan van hun huis.’ Bovendien zijn tijdens de tocht van het zuiden naar het noorden van Gaza bij veel mensen oude wonden opnieuw gaan ontsteken.
Ondertussen bereikt hulp nog niet alle delen van Gaza evenredig, zegt Vuylsteke. ‘Wat ik frustrerend vind om te zien, is dat we voorafgaand aan het staakt-het-vuren veel hebben gepraat over het opschalen van hulp. Maar nu hebben we eindelijk een staakt-het-vuren en toch zijn er nog niet heel veel humanitaire hulpverleners in Noord-Gaza. Terwijl het venster dat we hebben om zo veel mogelijk hulp naar binnen te brengen eigenlijk maar relatief kort is, als je bedenkt dat het staakt-het-vuren ook weer kan eindigen.’
De hulpverlening in Noord-Gaza wordt volgens Vuylsteke vooral vanuit Gaza-stad gedaan. Mensen in noordelijker gelegen steden als Beit Hanoun en Lahia moeten naar Gaza-stad komen om hulp te krijgen. Om ook ter plekke medische hulp te kunnen bieden, bouwde Artsen zonder Grenzen enkele vrachtwagens om tot mobiele klinieken. Vanaf volgende week zijn die operatief. ‘Als wij dat kunnen, dan kunnen andere organisaties dat ook, denk ik dan.’
De VN-kinderrechtenorganisatie Unicef beaamt dat de hulpverlening nog niet overal op volle sterkte is . ‘Er zijn de afgelopen weken ten minste 600 duizend mensen naar Noord-Gaza vertrokken’, zegt woordvoerder Jonathan Crickx. ‘Wij volgen hen natuurlijk. Maar om zo’n logistieke operatie helemaal op te zetten moet je eerst pakhuizen vinden en distributie routes omleggen. Normaal gesproken kost dat maanden.’
Unicef heeft tot nu toe vijfhonderd vrachtwagens met hulpgoederen Gaza binnengebracht, zegt Crickx. Die brachten onder meer voeding, tentdoeken om onder te slapen, kleine generatoren om water mee te zuiveren, brandstof, duizend vaccinaties voor ziektes zoals mazelen en difterie en vijfhonderd rolstoelen voor kinderen die tijdens de oorlog een van hun ledematen zijn kwijtgeraakt.
‘Ja, we zijn erin geslaagd om de hulp substantieel op te schalen’, zegt Crickx. ‘Maar ik wil benadrukken: we zitten nu nog volledig in de fase van acute noodhulp. Het herbouwen van medische faciliteiten, laat staan woningen, is absoluut niet aan de orde.’ Unicef heeft niet het mandaat om dat soort herstelwerkzaamheden uit te voeren. Cricks verwacht dat de organisaties die dat wel hebben, pas op zijn vroegst in de derde fase van het staakt-het-vuren aan wederopbouw kunnen beginnen.
Niet alle goederen mogen al Gaza in. Israël houdt nog steeds zogenoemde ‘dual use items’ aan de grens tegen. Dat zijn spullen waarvan Israël zegt dat Hamas ze zou kunnen gebruiken bij hun oorlogsvoering. Daarbij gaat het volgens hulporganisaties bijvoorbeeld om röntgenapparatuur en bepaalde chirurgische instrumenten.
Maar ook producten die nodig zijn om de landbouw in Gaza weer op gang te krijgen, zoals zaden, mest, en nylon zeilen voor kassen worden niet doorgelaten. Hetzelfde geldt voor cement of pijpleidingen, die nodig zijn om de vernietigde infrastructuur van Gaza te herstellen.
Daarnaast zijn er spullen die Gaza wel binnenkomen, maar waarvoor toestemming is vereist van de Israëlische autoriteiten. Persbureau Associated Press heeft een lijst ingezien van Cogat, de Israëlische dienst die verantwoordelijk is voor bezette gebieden, met goederen die door Israël moeten worden goedgekeurd. Daarop staan onder meer waterdichte kleding, ovens, gereedschap, opslageenheden en waterontziltingsinstallaties. Grote tenten, slaapzakken en vaccinaties worden inmiddels doorgelaten zonder extra goedkeuring vooraf.
Intussen zitten de omstandigheden niet mee: veel Gazanen zijn op weg, terug naar wat er over is van hun huizen. En het is koud ‘s nachts. Woordvoerder Crickx van Unicef: ‘We zijn bezig met een race tegen de klok.’
Met medewerking van Xander van Uffelen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant