Techmiljardairs zien de democratie als hinderlijk obstakel, stelt socioloog en expert op het gebied van geld en macht Brooke Harrington. ‘Dit soort types lijden vaak aan grootheidswaan. Ze zijn autoritair en anti-overheid.’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
De Verenigde Staten staan te koop, zegt Brooke Harrington (56). ‘Kunnen jullie Europeanen ons niet komen bevrijden?’ Ze bedoelt het half als grap, half serieus. De socioloog aan de universiteit van Dartmouth maakt zich grote zorgen over de staat van haar land en de ongebreidelde machtshonger van de superrijken. ‘Daarom zaten die op de eerste rij tijdens Trumps inauguratie.’
De campus van Dartmouth, deel van de prestigieuze Ivy League, is bestrooid met sneeuw. Onder een strakblauwe hemel schaatsen studenten op ijs. Ze kan het allemaal gadeslaan vanachter het raam van haar kantoor, waar haar boekenkasten tot het plafond reiken. Haar eigen boeken zijn prominent uitgestald. ‘Wil je snoepjes?’, vraagt ze. ‘Of koekjes, chocolade, koffie, thee, water, frisdrank?’
Brooke Harrington dompelt zich al vele jaren onder in de wereld van de allerrijksten. Ze is een vooraanstaande expert in de VS op het gebied van geld en macht. Haar laatste boek, Offshore, Stealth Wealth and the New Colonialism, werd door Financial Times en The New Yorker uitgeroepen tot een van de beste boeken van 2024. Als socioloog doet ze al zeventien jaar lang veldonderzoek onder investeerders en vermogensbeheerders over de hele wereld. Ze weet hoe rijken aan hun geld komen, waar ze het bewaren, en ook welke normen en waarden ze erop nahouden.
Nu ziet ze deze groep plaatsnemen achter de knoppen van Washington. Dit is het rijkste Witte Huis uit de geschiedenis. Zo’n dertien van de achthonderd miljardairs in de VS komen op invloedrijke posities te zitten in de nieuwe regering van Donald Trump. Sommigen, onder wie Elon Musk en Vivek Ramaswamy, worden niet officieel benoemd. Ze weigeren verantwoording af te leggen aan het parlement, maar eisen wel gezag over instituties.
Ook Jeff Bezos (Amazon), Tim Cook (Apple), Mark Zuckerberg (Meta) en Shou Zi Chew (TikTok) kregen prominente plekken bij de inauguratie. Zij kunnen onder meer rekenen op een fikse belastingkorting van Trump.
‘Deze broligarchs zien Trump als een product dat ze hebben aangeschaft’, zegt Harrington. Zo noemt Harrington de tech-CEO’s waarmee Trump zich omringt: broligarchs, een porte-manteau van tech bro’s en oligarchen. Het zijn deze mannelijke miljardairs uit de tech- en financiële sector die volgens Harrington uit zijn op politieke macht, zonder dat ze democratische principes onderschrijven. ‘Nu Trump president is kunnen ze ongestoord hun visies verwezenlijken.’
Uit gesprekken met Trump-stemmers blijkt dat zij geen moeite hebben met de rijkdom binnen de nieuwe regering. Ze vinden deze broligarchs transparanter dan politici, omdat ze uren naar hen kunnen luisteren in podcasts. Juist omdat ze geld hebben, denken velen dat ze integer zijn en echt iets willen veranderen in de samenleving. Hoe verklaart u dat?
‘Amerikanen denken graag dat ze allemaal potentiële miljonairs zijn die het gewoon even tijdelijk wat zwaarder hebben. Ze denken één loterijticket verwijderd te zijn van Elon Musk. Het is een gevolg van de opwaartse mobiliteit die velen hier wel echt hebben gekend. Je kunt het ver schoppen, als je maar hard genoeg werkt. Als je denkt dat je zelf kan komen waar die rijken zijn, wil je hen niet in de weg lopen. Zij geloven dat je miljardair wordt door geweldige ideeën te hebben en harder te werken dan alle anderen. De miljardairs houden deze mythologie over zichzelf in stand.’
Tijdens de inauguratie zaten ze op prominentere plekken dan Trumps eigen kabinetsleden. Waarom was het zo belangrijk voor de president om hun invloed zo opzichtig te tonen?
‘Donald Trump geniet er al zijn hele leven van om zijn straffeloosheid te etaleren. Dat is een soort vulgair statussymbool voor hem: ik kan de normen veranderen en ermee wegkomen, iedereen mag het zien. Hij is trots op hoever hij hiermee kan gaan.’
Sommigen behoren al tot de rijksten ter aarde. Ze bezitten meer geld dan sommige landen. Wat wil deze groep bereiken met politieke invloed?
‘Ik spreek voor mijn onderzoeken veel met de vermogensbeheerders van de allerrijksten. Zij horen van hen dat ze het liefst een einde willen maken aan democratie, omdat de democratie hen in de weg zit.
‘Dit soort types lijden vaak aan grootheidswaan. Een vermogensbeheerder vertelde mij dat hij cliënten had die geloofden dat ze afstammen van de farao’s van het oude Egypte en dat ze voorbestemd waren om de aarde te erven. In de middeleeuwen hadden ze gezegd dat ze het goddelijke recht hadden om koning te zijn. Daarom proberen die broligarchs ook veel politieke macht uit te oefenen.
‘Musk heeft vaker gezegd dat de overheid, volgens hem, uitsluitend in handen moet zijn van alfamannen met een hoog testosterongehalte. Hij schreef dat ‘een republiek van mannen met een hoge status’ superieur zou zijn aan onze huidige democratie. Ook Peter Thiel, de techmiljardair en medeoprichter van PayPal, valt democratische principes aan. Hij heeft bijvoorbeeld gezegd dat vrouwen geen kiesrecht hadden moeten krijgen.’
De techwereld in Silicon Valley heeft de afgelopen jaren grote veranderingen doorgemaakt. Tijdens Trumps eerste termijn (2016-2020) waren techmiljardairs nog kritisch op de opkomst van zijn radicaal-rechtse beweging.
Dat veranderde toen Joe Biden president werd. ‘De gemiddelde Amerikaan had tien jaar nodig om te herstellen van de economische crisis in 2008’, zegt Harrington, ‘maar de allerrijksten werden in die periode veel rijker. De techwereld maakte een enorme groei door.’
Na de coronapandemie steeg de rente in 2022 waardoor er kapitaal uit de techwereld stroomde. Investeerders werden voorzichtiger, beurswaarderingen daalden, er vielen ontslagen. Bovendien worstelden socialemediabedrijven met de eindigheid van menselijke aandacht. De sector voelde tegenslag. Ondertussen spande de regering-Biden antitrustzaken aan tegen Amazon, Google, Meta, Apple en Microsoft.
‘Toen toezichthouder Lina Khan plaatsnam in Bidens kabinet, is zij in opdracht van de president regels gaan opleggen aan die tech bro’s. Zij dachten: ho ho, wacht eens even. Ze hebben een hekel aan belastingen en regels. Zelfs mensen die geld hadden gedoneerd aan de Democratische Partij eisten dat Khan moest worden ontslagen. Ze weten dat ze bij Trump wel hun zin kunnen krijgen.’
Veel tech-CEO’s zijn de afgelopen maanden naar Mar-a-Lago afgereisd om Trump te ontmoeten en hun zakenbelangen te bespreken. Vroeger vonden ze Barack Obama leuk en wilden ze hem ontmoeten. Wat is precies het verschil?
‘Ik heb vaak studenten die mij smeken om van een 8 een 9 te maken. Dat mogen ze willen, maar dat wil niet zeggen dat ik het ook doe. Het is in de Amerikaanse politiek normaal dat zakenmensen leiders willen ontmoeten om hun belangen te bespreken. Maar dat ze precies krijgen waar ze hun zinnen op zetten, dat is geen gegeven. Trump zei tijdens de campagnes tegen mensen in de olie-industrie dat hij alles voor ze zou doen als ze hem een miljard zouden geven.
‘De relatie tussen geld en macht was al zeer problematisch in dit land. Dat geldt voor beide politieke kampen. Maar de manier waarop geld en macht nu verweven zijn geraakt is ook voor Republikeinse begrippen ongekend.’
Biden waarschuwde in de laatste week van zijn presidentschap voor een ‘oligarchie van extreme rijkdom, macht en invloed’ die ‘letterlijk onze gehele democratie bedreigt’. Veel mensen waren verbaasd over zijn uitspraak, want waren de VS niet al lang een oligarchie?
‘Ja, dat is inderdaad niet nieuw. Het is een zeer groot probleem dat echt niet bij Trump is begonnen. Toch zijn de rijken van nu anders dan de rijken die we kenden, zoals de beroemde families Carnegie en Rockefeller. (Amerikaanse families die rijk werden in respectievelijk de staalproductie en oliesector, red.) Zij voelden een plicht om iets terug te geven aan de maatschappij. Ze bouwden ziekenhuizen, bibliotheken en universiteiten.
‘Die broligarchs van nu menen dat ze niks te danken hebben aan de publieke zaak, alsof de overheid geen rol heeft gespeeld in hun successen – terwijl ze vaak via fondsen en beurzen hun onderzoeken hebben kunnen uitvoeren, en als het misging konden terugvallen op bail-outs.
‘De oprichters van Google kregen bijvoorbeeld geld van de National Science Foundation, die door de overheid wordt gefinancierd, om hun zoekmachine te ontwikkelen. Volgens onderzoek van CNN zou Elon Musk tussen 2008 en 2019 miljarden aan overheidssteun en kortingen hebben gekregen voor zijn bedrijven die vaak op het randje van faillissement zaten.’
Brooke Harrington is al haar hele leven lang gefascineerd door de wereld van de rijken. Ze groeide op in een arm gezin als nazaat van Italiaanse immigranten, in een buitenwijk van Chicago. Haar vader zat in de gevangenis. Haar moeder moest leunen op de overheid om de hoge zorgkosten van haar zusje, die een beperking had en niet kon lopen en praten, te bekostigen. Maar ze woonden in een omgeving met veel rijken.
‘Mijn klasgenoten hadden de rijkdom, ik de geheimen’, schrijft ze in haar laatste boek. Harrington probeerde als kind al te begrijpen waarom haar leven zo verschilde van het leven van haar omgeving. Waarom hadden anderen allerlei zekerheden in het leven, die zij niet had?
Ze leert de voordelen van rijkdom kennen, maar ook de nadelen. De neurowetenschap laat zien, zegt ze, dat het hersendeel dat empathie voelt minder goed werkt naar gelang mensen rijker en machtiger worden. En dat heeft gevolgen voor de hele maatschappij.
Stel: de rijken in de VS betalen de belastingen die ze behoren te betalen, en doen dus niet aan belastingontwijking, dan zou dat de staatskas elk jaar 175 miljard dollar opleveren. ‘Volgens sommige schattingen zouden alle Amerikanen zich hiermee uit de armoede ontheffen’, schrijft ze in haar boek.
U schrijft in uw boek dat de rijken vroeger om macht vochten over de Amerikaanse spoorwegen, dat ze markten manipuleerden, arbeiders uitbuitten en journalisten bedreigden als ze het oneens waren met hun stukken. Wat maakt de groep rond Trump gevaarlijker?
‘Zij hebben een politieke visie die op ramkoers staat met de Amerikaanse democratie en Amerikaans leiderschap op het wereldtoneel. Hun visies zijn anti-overheid, autoritair en transnationaal. Ze geloven niet in de natiestaat, onderstrepen de regels van de rechtsstaat niet. Zeker niet de checks-and-balances van het politieke systeem.
‘Hun agenda staat voor het afbreken van Amerikaanse democratische tradities, en het afbreken van de VS als economische en politieke wereldmacht. Broligarchs zetten Trump bijvoorbeeld onder druk om een centrale bank rond bitcoin te creëren, wat hen veel rijker en machtiger zou maken, maar de Amerikaanse dollar juist verzwakt.
‘Broligarchs willen een machtsvacuüm creëren waar ze zelf in kunnen stappen. Dat kan door een soort belastingvrije libertaire utopie te creëren, waarin zij de dienst uitmaken. Musk wil bijvoorbeeld de ruimte koloniseren. Thiel heeft geïnvesteerd in pogingen om kunstmatige eilanden en andere autonome gemeenschappen te creëren waar ze zelf de dienst kunnen uitmaken.’
Is Trumps overwinning een soort logisch eindresultaat van een politieke cultuur waarin mensen met geld te lang te veel invloed hebben kunnen vergaren, wat ze nóg rijker heeft gemaakt?
‘Op een bepaalde manier wel. Het begon in de jaren tachtig met Ronald Reagan. Die normaliseerde het idee dat hebzucht goed was en dat diegene met het meeste speelgoed de winnaar was. Allemaal waarden die iemand als Donald Trump nu belichaamt. We zien nu wat het betekent als dat soort waarden lange tijd worden gecultiveerd. Daarom staan we waar we nu staan: met rijken aan de macht die samen de Amerikaanse democratie onthoofden.
‘Ik ben bang dat wat verloren gaat niet als een hagedissenstaart zal aangroeien. Als de problemen die de regering van Trump creëert binnen enkele generaties kunnen worden teruggedraaid, mogen we onszelf gelukkig prijzen. Maar ik vrees dat het veel langer zal duren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant