is columnist voor de Volkskrant.
Bij de opleiding tot kunstdocent die ik volg, liet een van mijn docenten een slide zien. Slides zijn voor mij echt slides: ze glijden mijn hoofd in en er meteen weer uit.
Maar deze slide bleef ergens hangen. Hij ging over polarisatie. Je zag, zoals meestal op een slide, drie cirkels. Je hebt de mensen aan de uiterst linkse kant van het spectrum, en de mensen aan de meest rechter kant van het spectrum, en die schreeuwen allemaal, de ene partij trouwens soms wel harder dan de ander. Maar je hebt ook een hele groep mensen in het midden, die niet zulke heftige meningen hebben, die je niet hoort, die vaak niet geïnteresseerd zijn. En dat zijn er echt heel veel.
De slide deed me op de een of andere manier denken aan het boek Heimat van Nora Krug, dat al jaren bij mij in de kast staat op het plankje met graphic novels. Heimat werd in een recensie een ‘plakboek’ genoemd, maar het is een groots kunstwerk, over Nora Krug zelf, een Duitse kunstenares die in 1977 werd geboren met, zoals zij dat in een Engels interview noemde, ‘geërfde schuld’. (Een duidelijkere term dan erfzonde, vind ik.) Het gaat over de zoektocht die ze rond haar 40ste onderneemt, als ze wil weten wat haar familieleden, onder wie haar grootvader, rijinstructeur Willi Rock, eigenlijk hebben gedaan in de oorlog. Of: niet hebben gedaan.
Ze tekent, maakt collages van documenten en foto’s, gaat archieven in en reist naar een verre nicht die haar in een huis vol knuffelbeesten (‘zelfs haar gezicht ziet eruit als een kussen’) drie Duitse taarten serveert om te praten over haar grootouders. Was opa Willi een nazi of was hij het niet?
Het is zo vreemd hoe dat met ooit gelezen boeken en je geheugen werkt, want nu ik Heimat ging herlezen, stuitte ik op driekwart ineens op bijna precies dezelfde graphic die ik hierboven beschreef, die van de linkse groep, de rechtse groep en de enorme groep in het midden. Haar opa was ‘geen verzetsstrijder’ geweest, maar ook ‘geen zware overtreder’, concludeert Krug als ze na lang zoeken een vragenlijst heeft gevonden die haar opa in 1946 heeft ingevuld. ‘Ja’ staat er droogjes bij vraag 41, de vraag of hij lid was van de nazipartij.
In een ander document moest hij kiezen of hij als nazi een ‘zware overtreder’ was, een ‘lichte overtreder’, ‘overtreder’, ‘meeloper’ of ‘van alle blaam gezuiverd’.
‘Mitläufer’, heeft haar opa met blauwe balpen opgeschreven, in hoofdletters, alleen de i is een kleine letter. Het heeft iets heel zieligs, dat lullige handschrift, dat woord, en dat meeloper een officiële categorie was die je op een document moest invullen. Aan de andere kant zijn de meeste mensen waarschijnlijk precies dat, en dat is het enge.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns