De ‘lawine aan decreten’ waarmee Donald Trump zijn presidentschap is begonnen, heeft zijn tegenstanders niet lamgeslagen. Ze vechten besluiten aan en de eerste rechters hebben de president al teruggefloten. Is Trump aan banden te leggen?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Het ziet er slecht uit voor het Amerikaanse staatsbestel. Trump, en zijn steeds machtiger compagnon Elon Musk, ontslaan tienduizenden ambtenaren, sluiten gerenommeerde organisaties als Usaid, willen morrelen aan het geboorterecht, bedreigen FBI-agenten, en breken de ene wet na de andere.
Jurist Michael Waldman, die ooit de toespraken schreef voor presidenten, vergelijkt de regering-Trump met ‘een groepje mensen dat rondrent en roept: Wat gebeurt er als ik op deze knop duw? Ze weten van geen ophouden, en het enige wat steeds duidelijker wordt is, dat ze bezig zijn de regering te verpletteren, elke regering.’
Als de rook straks is opgetrokken, zal Amerika weten hoeveel mensen er nog geven om de rechtsstaat, concludeert Waldman, tegenwoordig directeur van de juridische denktank Brennan Center for Justice, een van de organisaties die strijdt tegen de willekeur van Trump.
Democracy 2025 is een andere. De naam is ontleend aan ‘Project 2025’, de conservatieve blauwdruk voor Trumps tweede presidentschap, waar zijn decretenregen uit voorkomt. Volgens deze democratische tegenhanger zijn al meer dan 800 advocaten en experts en meer dan 350 organisaties betrokken bij de bestrijding van de regering-Trump.
Bij wijze van geruststelling meldt de website dat Trump in zijn eerste ambtstermijn 78 procent van zijn rechtszaken heeft verloren. Dat wordt gezien als een les: ‘We kennen de werkwijze, we staan klaar om terug te vechten.’
Inmiddels zijn meer dan veertig rechtszaken aangespannen tegen besluiten van de president. Officieren van justitie van door Democraten bestuurde staten, bedreigde organisaties, advocaten en tal van anderen vechten decreten aan zodra Trump ze heeft uitgevaardigd.
De handtekening van de president is niet genoeg om rechters te overtuigen van de juistheid van zijn vaak draconische besluiten: in de eerste rechterlijke uitspraken zijn sommige besluiten opgeschort, in afwachting van een betere juridische onderbouwing.
Volgens journalist en Pulitzerprijswinnaar Barton Gellman probeert Trump uit hoever hij kan gaan: ‘Trump doet dingen die op het eerste gezicht illegaal zijn, om te zien wat er gebeurt.’
Gellman, collega van Waldman bij het Brennan Center for Justice, is voorzichtig optimistisch dat het recht zal zegevieren: ‘Rechters die onder verschillende presidenten zijn benoemd, proberen nog steeds de basisregels van de rechtsstaat te handhaven.’
Een van die rechters is John Coughenour. Hij is nog benoemd door Trumps Republikeinse voorganger, Ronald Reagan. Coughenour heeft Trumps besluit teruggedraaid om het geboorterecht af te schaffen. Dat recht, verankerd in de Amerikaanse Grondwet, bepaalt dat iedereen die geboren is in de Verenigde Staten automatisch de Amerikaanse nationaliteit krijgt. Volgens Trump wordt deze regel misbruikt door ‘illegale immigranten’, dus wil hij hem afschaffen.
Coughenour noemt dat ‘een schaamteloze schending van de Grondwet’. Hij oordeelt keihard over Trump: ‘Het wordt steeds duidelijker dat de rechtsstaat voor onze president slechts een belemmering is voor zijn beleidsdoelen. De rechtsstaat is voor hem iets om te omzeilen of gewoon te negeren, of dat nu voor politiek of voor zijn persoonlijk gewin is.’
In die zin heeft Trump in Elon Musk, de rijkste man ter wereld, een absolute bondgenoot gevonden. Volgens de Financial Times voeren teams van Musks bezuinigingsdepartement DOGE ‘roofovervallen uit op overheidsinstellingen’. DOGE doet volgens de krant wat Musk deed toen hij in 2022 Twitter overnam: daar werd 80 procent van het personeel ontslagen, van de rest wordt sindsdien totale loyaliteit geëist.
Rechter Paul Engelmayer in Manhattan, benoemd door president Barack Obama, beperkte zaterdag de toegang van DOGE-medewerkers tot de systemen van het ministerie van Financiën. Ook moeten zij alle data vernietigen die ze daar sinds 20 januari hebben gedownload of gedupliceerd.
Financiën beschikt over data van de belastingdienst, van uitkeringen en vergoedingen aan veteranen. Volgens de rechter zijn dat uiterst gevoelige persoonlijke gegevens van tientallen miljoenen Amerikanen.
Hij meent dat de regering-Trump geen toegang tot die data mag verlenen aan politiek benoemde personen, regeringsmedewerkers of zelfs ‘speciale regeringsmedewerkers’ zoals Musk. De uitspraak is voorlopig; op 14 februari behandelt de rechtbank de zaak uitgebreider.
Vakbonden probeerden vrijdag via de rechter te voorkomen dat DOGE zich toegang verschaft tot het ministerie van Arbeid. Ze willen die klacht uitbreiden naar de ministeries van Gezondheidszorg, Onderwijs en Consumentenbescherming, maar ze waarschuwen: ‘DOGE kan toegang krijgen voordat rechtbanken ze kunnen tegenhouden.’
Carl Nichols, een door Trump zelf benoemde rechter in Washington D.C., heeft vrijdag de ontmanteling van Usaid een halt toegeroepen. De Amerikaanse hulporganisatie werd door toedoen van Trump gesloten, contracten werden stopgezet, duizenden werknemers werden naar huis gestuurd. Van de tienduizend werknemers zouden er vrijdag nog maar zeshonderd over zijn.
Nichols bepaalde dat de ontslagen moeten worden opgeschort, in afwachting van een betere onderbouwing. Ook het terugroepen van 1.400 medewerkers uit het buitenland wordt tijdelijk stilgezet.
Tegenstanders van Trump putten hoop uit deze rechterlijke uitspraken, maar ze beseffen ook dat die slechts tijdelijk respijt geven. De verwachting is dat de president alle vonnissen zal aanvechten, waar nodig tot aan het Hooggerechtshof.
Daar heeft Trump tijdens zijn vorige ambtstermijn drie met hem sympathiserende rechters benoemd, zodat nu zes van de negen rechters in principe op zijn hand zijn. Zij kunnen alle besluiten van lagere rechters herroepen.
De Democratische senator Tim Kaine, een van de leiders in de strijd tegen Trump, ziet dat ‘de regering gelooft dat zij over het algemeen zal zegevieren in het rechtssysteem dat het land nu heeft’. Trump kan het mis hebben, zegt hij, maar met elke gewonnen rechtszaak zal de macht van de president een beetje groter worden.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant