Teleurstellend, niet grondig en een gemiste kans. De jeugdbescherming en de Raad voor de Kinderbescherming hebben onvoldoende kritisch gekeken naar hun eigen aandeel bij uithuisplaatsingen naar aanleiding van de toeslagenaffaire.
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
Dit zeggen slachtoffers van de toeslagenaffaire en deskundigen. Zo’n drieduizend kinderen van gedupeerden in de affaire zijn uit huis geplaatst. Dit hoge aantal leidde tot veel ophef en een stroom aan onderzoeken.
Vorige week stuurde de Raad voor de Kinderbescherming zijn eigen reflectierapport hierover naar de Tweede Kamer. Kort daarvoor hadden de jeugdbeschermingsorganisaties gezamenlijk hun reflectie gepubliceerd.
Op deze twee publicaties is veel kritiek. ‘Een gemiste kans’, zegt advocaat Mieke Krol, gespecialiseerd in uithuisplaatsingen. ‘Deze rapporten geven naar mijn idee geen volledig beeld van wat er bij deze uithuisplaatsingen speelde. Hiervoor is onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek nodig.’
De Raad voor de Kinderbescherming en de jeugdbescherming onderzochten alleen of ze de impact van de financiële nood van de toeslagengedupeerde ouders wel voldoende hebben gezien. De twee organisaties keken daarvoor slechts naar hun eigen verslaglegging, en spraken niet met de betrokken ouders en kinderen.
In hun zelfreflecties erkennen de jeugdbescherming en de Raad voor de Kinderbescherming dat zij te weinig oog hebben gehad voor de stress die gezinnen ervoeren door geldproblemen. Critici vinden hun onderzoeksvraag te beperkt, gezien de veel bredere maatschappelijke discussie die inmiddels wordt gevoerd over uithuisplaatsingen.
Een veel geuit kritiekpunt op de jeugdbescherming, door onder meer de Inspectie Jeugd van het ministerie van Volksgezondheid, is dat er te weinig wordt geluisterd naar ouders en kinderen. Dit punt kwam pijnlijk naar boven in het geval van het 11-jarige meisje dat zwaar is mishandeld door haar Vlaardingse pleegouders.
Bovendien herkennen de ouders zich vaak niet in de dossiers. Ook hebben kinderen, als ze eenmaal bij hun ouders weg zijn, onvoldoende kans om weer terug naar huis te kunnen. Deze aspecten zijn niet onderzocht.
Dat er meer mis ging tussen de toeslagenouders en de jeugdbescherming, ziet het Ondersteuningsteam Uithuisplaatsingen Toeslagenaffaire. Dit werd in april 2022 op verzoek van de Tweede Kamer opgericht. Inmiddels wonen 57 uit huis geplaatste kinderen met begeleiding van dit team weer thuis.
De procesbegeleiders van het Ondersteuningsteam gaan mee met de ouders naar gesprekken met de jeugdbescherming, omdat, constateerde dit team, ‘veel ouders in de jeugdbescherming de overheid ervaren als een onneembare vesting’.
Dit merkte ook toeslagenouder Jurgen Deceuninck. ‘Jarenlang stonden we machteloos tegenover de jeugdbescherming, die niet naar ons wilde luisteren.’ Toch kregen hij en zijn vrouw vorige maand de zeggenschap terug over hun twee dochters, inmiddels 10 en 11 jaar oud. Zij werden tien jaar geleden uit huis geplaatst.
Deze doorbraak werd volgens hem mogelijk door de zogenoemde verklarende analyse van hun situatie, die hij via het Ondersteuningsteam kon laten opstellen. ‘Daarin konden we voor het eerst onze kant van het verhaal neerzetten en is de bal voor ons de juiste kant op gerold.’ De rechter weegt ook dit document mee in zijn beslissing over de kinderen, naast de rapportages van instanties.
Vanwege deze ervaring vindt Deceuninck dat de rapporten van de Jeugdbescherming en de Raad voor de Kinderbescherming getuigen ‘van weinig zelfinzicht’. ‘De slager keurt zijn eigen vlees. Het lijkt erop dat de instanties hun mogelijke fouten niet willen of niet durven onderzoeken.’
Het Ondersteuningsteam laat zien dat er kinderen terug kunnen, al is het aantal van 57 bescheiden op de ruim duizend ouders die het team begeleidt. ‘Veel gebeurtenissen zijn niet meer terug te draaien. Soms is contactherstel het hoogst haalbare’, zegt projectleider Judith Peeters van het Ondersteuningsteam.
Het team ziet van dichtbij, vertelt Peeters, hoe getraumatiseerde ouders door de stress de weg kunnen kwijtraken in de bureaucratie. ‘De jeugdbescherming kan bijvoorbeeld voorwaarden stellen, waaraan ouders niet kunnen voldoen.’
Soms is de relatie met de jeugdbeschermer verstoord, en vraagt het Ondersteuningsteam om een nieuwe contactpersoon. ‘Maar wij zeggen ook tegen ouders: het helpt niet als je elke keer je zelfbeheersing verliest.’
In een reactie stellen de jeugdbeschermingsorganisaties dat ze voldoende kritisch in de spiegel hebben gekeken.’ Deze gezinnen zijn door de Belastingdienst in ernstige financiële problemen gebracht’, zegt een woordvoerder. ‘Daarom hebben wij de financiële problematiek als speerpunt voor deze reflectie genomen.’
De Raad voor de Kinderbescherming zegt er bewust voor gekozen te hebben niet met de betrokken ouders te spreken. ‘Onder meer omdat we ze niet verder wilden belasten’, zegt beleidsonderzoeker Mariëlle Abrahamse. ‘Nu blijkt dat we de geldzorgen en de impact ervan op gezinnen onvoldoende hebben gezien, kunnen wij onze werkwijze met de aanbevelingen verbeteren.’
‘Jammer dat de aandacht alleen naar schulden uitging’, zegt jeugdzorgdeskundige Peter Dijkshoorn. ‘Het is goed dat de instanties zelf onderzoek doen, maar ik hoop dat ze dat nog grondiger gaan doen.’ Dijkshoorn mist bijvoorbeeld een antwoord op de vraag of sommige uithuisplaatsingen te voorkomen waren geweest als de instanties beter hadden gekeken naar wat er speelde in de gezinnen. En hoe vaak de schade van de uithuisplaatsing groter was dan de winst ervan.
In maart verschijnen nog twee onderzoeken naar het onderwerp, van de Raad voor de Rechtspraak en van een commissie van Mariëtte Hamer, die op verzoek van de Tweede Kamer met onafhankelijk onderzoek het definitieve antwoord moet geven op de vraag wat de relatie was tussen de toeslagenaffaire en de uithuisplaatsingen. ‘Het zou mooi zijn voor de toeslagenouders en hun kinderen als zij zien dat hun pijn in ieder geval bijdraagt aan een betere toekomst voor andere gezinnen’, zegt Dijkshoorn.
Dat hoopt ook toeslagenouder Deceuninck. ‘Als je ouders hun kinderen afpakt, dan worden ze boos.’ Nu kan hij zijn geluk niet op. ‘We zijn opeens weer echt ouders, nu we het gezag over onze kinderen hebben teruggekregen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant