‘Onze politici hebben besloten te vechten om de bodemschatten en ze hebben de beste argumenten. Alleen onze ijsbrekers bevaren al tientallen jaren deze zeeën. Wie anders zou het gebied kunnen claimen? Het is net als bij dieren: een hond bakent zijn territorium af.’
Nu denkt u: dit is vast gezegd door Marco Rubio of Eric Trump – begrijpelijk, want die zeggen van alles. Maar het was kapitein Barinov, die ik in 2012 sprak in Moermansk, aan boord van de Lenin, ’s werelds eerste nucleaire ijsbreker (uit 1957). Rusland is het enige land met nucleaire ijsbrekers, de enige oppervlakteschepen die (vanwege hun nucleaire aandrijving) langdurig in Arctisch gebied kunnen varen. Rusland plande toen al de bouw van een serie nieuwe ijsbrekers.
Vijf jaar daarvoor, in 2007, plantte een Russische expeditie de nationale vlag op de bodem van de Noordelijke IJszee. Een stunt met een boodschap. Spoel vooruit naar 30 december 2024, en in St. Petersburg is de doop van de Yakutia, Ruslands nieuwste nucleaire ijsbreker. Rusland heeft er nu acht, meer dan ooit in de afgelopen 35 jaar. Twee andere, de Leningrad en de Stalingrad, komen eraan.
Donald Trump heeft een aparte manier van denken en communiceren, zoals ook blijkt uit zijn ‘belangstelling’ voor Groenland. Maar in een ding heeft hij gelijk: in het noordpoolgebied hebben ook de Amerikanen zitten slapen sinds het einde van de Koude Oorlog.
Inmiddels is zelfs China, dat nou niet bepaald in de buurt ligt van de noordpool, een opkomende Arctische macht. Het beschikt over vier ijsbrekers en wordt wellicht dit jaar al het tweede land met ook een nucleaire ijsbreker. Daarmee heeft China, dat zichzelf een ‘bijna-Arctische macht’ noemt en waarnemer is geworden in de Arctische Raad (waarin alle noordpoollanden samenkomen, met afnemend resultaat) een grotere presentie in die wateren dan de VS. Het past in een trend: Amerikanen hebben misschien nog de beste marine ter wereld, maar China de grootste.
Het belang van dit alles is helder. Door klimaatverandering komt er een Scramble for the Arctic aan – een run op de daar gelegen delfstoffen, cruciale mineralen, visgebieden en nieuwe commerciële vaarroutes naar Azië. De risico’s voor het milieu zijn groot: de schadelijke effecten van een ramp zullen daar extra groot zijn, de mogelijkheden voor snel optreden beperkt.
De Russische invasie van Oekraïne heeft wel het een en ander veranderd – waaronder de toetreding tot de Navo van de Arctische landen Finland en Zweden. En in navolging van Rusland breiden verschillende bondgenoten hun arctische eenheden uit. Onderzeeboten en jachtvliegtuigen zijn een ander verhaal, maar ook de Amerikanen beseffen, net als Russen en Chinezen: in het noordpoolgebied ‘staat aanwezigheid gelijk aan invloed’.
En zo komen we terug bij de ijsbrekers, waarvan de VS er nog twee hebben en waarvan Rusland er met veertig twee keer zoveel heeft als alle Navolanden opgeteld. Het is onderdeel van Amerika’s maritieme teloorgang, die president Bidens veiligheidsadviseur de hoop deed uitspreken dat ‘ships would be the new chips’. En Trump zou Trump niet zijn als hij niet direct bij zijn aantreden ‘veertig grote ijsbrekers’ had besteld. That’s the easy part. Maar Amerika kan ze niet bouwen! En zeker niet snel.
De Wall Street Journal legt de vinger op de zere plek, een herkenbaar verhaal voor Nederlandse scheepsbouwers: de capaciteit is er niet meer. De afgelopen drie jaar bouwde China 47 procent van alle nieuwe schepen ter wereld, Amerika 0,1 procent. De expertise om schepen te bouwen die Arctische omstandigheden aankunnen, is ook verdwenen. De eerste van drie ijsbrekers die de VS in 2019 bestelden, zal pas na 2030 klaar zijn. Laat Trump het niet horen, maar Canada deed het beter door de afgelopen tien jaar vijf arctische patrouilleschepen te bouwen.
‘En Europa?’, moet je dan ook altijd vragen. De Finnen kunnen ijsbrekers bouwen: leve de Finnen. Maar wie er toch niet gerust op is, raad ik aan een EU-strategiedocument naar bed te nemen. Ik vond er een uit 2021 dat al mijn zorgen wegnam. Helemaal zen: ‘Naar een groener, vreedzaam en rijk noordpoolgebied’, met een ‘inclusieve en duurzame ontwikkeling’ waarin kool-, gas- en olievoorraden onaangeraakt blijven. Heerlijk geslapen.
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant