In de aanloop naar de parlementsverkiezingen van 23 februari demonstreren honderdduizenden Duitsers tegen de toenadering van de CDU, veruit de grootste partij in de peilingen, met de uiterst rechtse Alternative für Deutschland (AfD). ‘De CDU deed het ondenkbare’, zegt correspondent Remco Andersen.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
‘Duitse partijen vormen al lang een cordon sanitaire rond Alternative für Deutschland (AfD), die nu tweede in de peilingen staat. Dat betekent dat het democratische midden op geen enkel niveau met de AfD samenwerkt. Hoewel het nooit op papier is vastgelegd, houdt het cordon sanitaire volgens de meeste experts ook in dat partijen geen voorstellen indienen waarvoor ze voor een meerderheid afhankelijk zijn van de AfD.
‘Toch is dat precies wat Friedrich Merz, de leider van de rechts-conservatieve CDU en waarschijnlijk de volgende bondskanselier, deed toen hij een intentieverklaring voor veel strengere migratieregels door het parlement kreeg. Dat kon hij alleen doen door AfD-steun te omarmen. De AfD stelde vervolgens triomfantelijk dat de Brandmauer, het cordon sanitaire, verleden tijd was. In feite heeft Merz doelbewust het cordon sanitaire doorbroken. Daar is heel Duitsland, op zijn eigen aanhang en radicaal-rechts na, pisnijdig over.’
Hoe wordt er binnen de CDU over gedacht?
‘Merz rechtvaardigde zelf zijn besluit door te zeggen dat een goed voorstel nog niet verkeerd wordt omdat de verkeerde mensen ermee instemmen. Toen ik afgelopen maandag op het partijcongres in Berlijn was, zei iedereen die ik daar tegenkwam dat de CDU niets verkeerd heeft gedaan, dat de Brandmauer helemaal niet doorbroken is, omdat de partij nooit of te nimmer met de AfD in een coalitie zal stappen.
‘Op het congres sprak ik Monika Grütters, een vriendin van oud-bondskanselier Angela Merkel die onder haar cultuurminister was. Zij zei – en daar heeft ze helemaal gelijk in - dat er in Duitsland een brede consensus bestaat, van links tot rechts, dat er een strenger migratiebeleid moet worden gevoerd. Na een serie aanslagen gepleegd door uitgeprocedeerde Syrische en Afghaanse asielzoekers, waarbij onder meer een 2-jarig jongetje werd doodgestoken in Aschaffenburg, is dat sentiment alleen maar sterker geworden.
‘Daarna sprak ik Volker Kauder, die tijdens Merkels bondskanselierschap dertien jaar lang de CDU-fractievoorzitter was in de Bondsdag. Toen ik tegen hem zei dat we in Nederland hebben gezien dat als een conservatief-rechtse partij standpunten van radicaal-rechts overneemt, maakte hij mijn zin af: ‘Dan gaat de kiezer voor het origineel’, vulde hij aan. Dat is het koord waarop conservatief Europa moet dansen. Ze moeten radicaal-rechtse standpunten overnemen daarmee zonder radicaal-rechts in de kaart te spelen.’
Er is veel te doen om de rol van X, dat door een Duitse rechtbank is gedwongen onderzoekers toegang te geven tot de data met politieke inhoud. Heeft de steun van eigenaar Elon Musk voor de AfD nog invloed gehad?
‘Nadat Musk de lijsttrekker van de AfD, Alice Weidel, had geïnterviewd op zijn platform, steeg de partij een procentje meer in de peilingen, maar inmiddels zijn ze weer gezakt. Een causaal verband tussen die zaken is overigens niet aangetoond.
‘Wel werd er hier heftig op gereageerd, ook op de toespraak die Musk gaf op het partijcongres van de AfD. Dat lijkt me logisch. We hebben het hier over ‘s werelds rijkste man, de rechterhand van Trump nota bene, iemand die na diens inauguratie twee keer overduidelijk de Hitlergroet heeft gebracht. Iemand die tegen een Duitse, deels extreemrechtse partij zegt dat alleen zij de Duitse cultuur – ‘die al duizenden jaren teruggaat’ – kan redden. Dat is extreem. Ik kan me niet herinneren dat we zoiets eerder in een Europees land hebben gezien.’
Vanavond is er een debat tussen Merz en de huidige bondskanselier, Olaf Scholz van de sociaaldemocratische SPD. Waar zal het, behalve migratie, over gaan?
‘Het andere hoofdthema is de Duitse economie. Die bevindt zich in zeer slechte toestand. Volkswagen gaat de komende jaren 35 duizend arbeidsplaatsen in het land schrappen, een kwart van het totaal. Er dreigen massaontslagen bij Audi, bij Bosch, bij ThyssenKrupp. Elk jaar verliest Duitsland honderd miljard euro aan economische bedrijvigheid. Dat is gigantisch en ongekend.
‘Verder zal het gaan over defensie, maar zowel Scholz als Merz wil Oekraïne blijven steunen. Het gaat om grote thema’s. Een politiek analist zei dat dit de spannendste verkiezingen van het afgelopen decennium zullen worden.’
Spannend? Het staat toch al vast dat de CDU de grootste gaat worden?
‘Zeer waarschijnlijk wel. CDU staat op 30 procent, de AfD op ruim 20, SPD op 17 en de Groenen op 13. Toch zei een diplomaat laatst tegen me dat hij nog rekening houdt met een tweestrijd tussen de CDU en de SPD.
‘Sowieso wordt het nog spannend welke partijen de coalitie gaan vormen. Het waarschijnlijkste scenario is CDU, SPD en, als ze die nog nodig hebben, de Groenen. Dat wordt nog een hele klus.’
Of zou CDU tóch met de AfD in zee gaan?
‘Nee, ik denk dat ze bij de CDU zijn geschrokken van de massale demonstraties tegen hun toenadering. Maar er zijn behoorlijk wat stemmen op de rechtervleugel van de partij die zich afvragen of het niet eens een keer tijd wordt om samen te werken met de AfD – ‘Het is toch de tweede partij’, hoor je dan. Bij deze verkiezingen denk ik niet dat zij hun zin zullen krijgen, maar voor 2029 of 2034 steek ik mijn hand niet in het vuur.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant