Elk jaar komen vijftienhonderd mensen in de verslavingszorg terecht met een medicijnverslaving. Hoe ontstaat zo’n verslaving? En hoe uit die zich?
schrijft voor de Volkskrant over praktische adviezen voor het dagelijks leven.
Het begint meestal onschuldig. Een patiënt komt met een klacht bij de dokter, krijgt medicijnen voorgeschreven en gaat die braaf slikken. Maar dan kan het snel gaan.
Al na een aantal weken gebruik kunnen patiënten lichamelijk afhankelijk zijn van hun medicijnen, vertelt verslavingsarts Peter Vossenberg, tevens bestuurslid bij de Vereniging voor Verslavingsgeneeskunde Nederland. ‘Als ze er dan mee stoppen, krijgen ze last van ontwenningsverschijnselen.’
Dat betekent niet dat alle medicijngebruikers na een paar weken verslaafd zijn. ‘De kern van een verslaving is dat mensen de controle verliezen over het gebruik van een bepaalde stof’, legt hoogleraar verslaving en psychiatrie Arnt Schellekens uit (Radboudumc). Mensen slikken bijvoorbeeld meer pillen dan ze eigenlijk willen, of het lukt ze niet te stoppen.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Of een lichamelijke afhankelijkheid uitmondt in een echte verslaving, hangt af van biologische, psychologische en sociale factoren. Mensen met een bepaalde genetische aanleg, een trauma of een stressvolle thuissituatie zijn bijvoorbeeld extra gevoelig voor een verslaving.
Ook het middel zelf beïnvloedt het verslavingsrisico. Alleen medicijnen die het beloningscircuit van de hersenen stimuleren, kunnen tot een verslaving leiden. Dat zijn onder andere slaap- en kalmeringstabletten (zoals diazepam) en opioïde pijnstillers (zoals oxycodon en fentanyl).
Hoeveel Nederlanders verslaafd zijn aan medicijnen, is niet precies bekend. Elk jaar worden vijftienhonderd mensen met een medicijnverslaving behandeld in de verslavingszorg, maar dat is het topje van de ijsberg. Sommige verslaafden kicken onder begeleiding van hun eigen arts af, anderen blijven onder de radar omdat zowel de patiënt als de arts de verslaving niet herkent.
‘Ik denk dat mensen zich niet realiseren hoe heftig slaap- en kalmeringsmedicatie en opioïden kunnen zijn’, zegt Schellekens. Mensen met een medicijnverslaving kunnen bijvoorbeeld last hebben van vergeetachtigheid, een somberder gevoel, een slechte motoriek, een langzamer reactievermogen en een bijbehorend risico op valpartijen.
Vaak hebben patiënten niet door dat hun cognitieve, emotionele en lichamelijke klachten door hun medicijngebruik komen. Wanneer ze steeds hogere doseringen van hun medicatie gaan gebruiken om die klachten zogenaamd tegen te gaan, ontstaat een vicieuze cirkel.
Bij het voorkomen van medicijnverslavingen is een belangrijke rol weggelegd voor artsen, zeggen Vossenberg en Schellekens. Wanneer artsen potentieel verslavende medicijnen voorschrijven, moeten ze de patiënt hiervoor waarschuwen en zeggen hoelang die het middel mag gebruiken en in welke dosering. Zegt een arts niets over het verslavingsrisico van een medicijn, dan kun je daar als patiënt ook zelf naar vragen.
De tweede belangrijke stap voor artsen is om na die afgesproken periode echt geen herhaalrecept meer aan de patiënt te geven, zegt Vossenberg. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, want alternatieve, niet-medicamenteuze behandelingen tegen bijvoorbeeld slaapklachten hebben vaak pas na langere tijd effect.
Ook apothekers kunnen een signalerende rol spelen bij medicijnverslavingen. Als zij zien dat een patiënt zijn medicijnen steeds vóór het einde van het recept komt ophalen, kan dat betekenen dat de patiënt meer pillen slikt dan zou moeten. Zij kunnen dan contact opnemen met de voorschrijvende arts, of zelf in gesprek gaan met de patiënt.
Verder adviseert Vossenberg mensen die slaapmedicatie krijgen voorgeschreven om die niet elke dag te gebruiken. ‘Veel mensen hebben het idee dat ze elke dag goed moeten slapen. Maar als je een paar dagen wat minder uren maakt, ga je daar niet dood aan.’ Hij raadt aan om de pillen alleen te slikken als je al een aantal nachten op rij slecht hebt geslapen.
Wie bang is (of zeker weet) dat hij of zij verslaafd is aan medicijnen, kan het best naar de arts stappen die de medicijnen heeft voorgeschreven. Een vaste aanpak om af te kicken is er niet: soms kunnen patiënten in een keer stoppen met hun medicijnen, soms zijn er tussenstappen voor nodig.
Bij elke verslavingsbehandeling moet aandacht zijn voor de specifieke situatie van de patiënt, benadrukt Schellekens. De ene persoon is weer de oude zodra die van de medicatie af is, de ander heeft misschien ook een trauma- of pijnbehandeling nodig. ‘Het is steeds een individuele puzzel die je goed moet leggen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant