Tienduizenden Slowaken zijn vrijdag de straat opgegaan om te demonstreren tegen de regering-Fico. Ze protesteren tegen de pro-Russische koers van de premier, maar de demonstratie staat vooral symbool voor een dieper gewortelde onvrede, merkt Volkskrant-correspondent Arnout le Clercq.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Arnout, jij rijdt inmiddels door de Slowaakse bergen, maar was gisteren bij een demonstratie in het stadje Banská Bystrica. Hoe bijzonder zijn deze demonstraties?
‘Ja, dat is een kleiner stadje en je kunt het omschrijven als een beetje slaperig. Ik ben vaker bij demonstraties in de hoofdstad Bratislava geweest en wilde nu eens weten hoe protesten daarbuiten eruitzien. Er wordt al een aantal weken gedemonstreerd en bijzonder is dat de huidige demonstraties vrij groot zijn. Het gaat door heel het land in totaal om meer dan honderdduizend Slowaken (het land heeft 5,4 miljoen inwoners) en zeker veertig demonstraties, juist in veel kleinere plaatsen.
‘Ook bijzonder is de aanleiding. Eind december trok de Slowaakse president Robert Fico naar Moskou om de Slowaakse energieleverancies te waarborgen, als gevolg van de stop van Russisch gas door Oekraïne. Die reis heeft veel Slowaken boos gemaakt. Die zien de Russische president Vladimir Poetin als een moordenaar en stellen dat Fico daar niets te zoeken heeft.’
Was die reis naar Moskou de belangrijkste aanleiding voor de demonstraties?
‘Nee, dat was meer de druppel. In Slowakije spelen veel zaken en je ziet dat de demonstraties een soort paraplu vormen voor allerlei onrust en onvrede binnen de samenleving. Daarbij moet je denken aan het schrappen van de publieke omroep, het moeilijker maken om corruptie te vervolgen en een drastische kaalslag in de cultuursector, waar personeel dat deze regering vijandig beschouwt, moet vertrekken. De borrelende onvrede over dit alles heeft met deze protesten een uitlaatklep gevonden.
‘Daarnaast stelde een parlementariër van Fico’s partij recentelijk dat contact met Rusland belangrijk is voor het geval dat Slowakije uit de EU stapt. Dat was olie op het vuur, want veel Slowaken willen dat niet. Een slogan van de demonstraties is ook 'Slowakije is Europa’. Mede daarom pleiten de demonstranten voor meer goede relaties met Oekraïne, een buurland. Als Rusland die oorlog wint, zou Slowakije dichter in Poetins invloedssfeer worden getrokken, vrezen ze.
‘Die slogan over Europa is dus letterlijk, maar Europa staat voor de demonstranten ook symbool voor een goed functionerende rechtsstaat en vrije media, dingen die in Slowakije onder druk staan. Ik sprak met twee vrouwen van eind dertig, en die zeiden dat als de situatie niet snel verbetert, ze het land verlaten. Dat heb ik wel vaker gehoord van jonge studenten, maar ook deze twee moeders waren bloedserieus.’
Hoe reageert Fico op de demonstraties?
‘Fico’s handelsmerk is niet bepaald de-escalerend handelen. Hij kwam twee weken geleden met de uitspraak dat de demonstraties niet natuurlijk zijn ontstaan, maar onderdeel zijn van een groter complot tegen zijn presidentschap. Meerdere buitenlandse mogendheden, waaronder Oekraïense en Georgische, zouden daarbij betrokken zijn. Voor die claim bestaat geen bewijs en veel demonstranten beschouwen die ook als tragikomisch.
‘Verder heeft hij niet inhoudelijk gereageerd op de zorgen van de demonstranten. Fico, en ook een aantal van zijn parlementariërs, hebben uitgesproken dat Slowakije in de nabije toekomst niet uit de EU zal treden en zegt daarom dat de demonstraties niet nodig zijn. Daarmee lijkt hij alle andere onderwerpen van tafel te vegen, of hij heeft echt niet door wat de stemming is onder de bevolking. Sinds een week roepen de demonstranten namelijk ook om zijn vertrek, iets wat eerder geen eis was.’
‘Meerdere beroepsgroepen hebben afgelopen weken brieven geschreven naar Fico, met de vraag of hij nog wel geschikt is voor de functie. De meest opvallende was een brief van psychiaters en psychologen, die schreven dat hij met zijn polariserende retoriek het land verdeeld en in feite geestelijk ziek maakt. Ze impliceren dat ze het gevoel hebben dat Fico sinds de aanslag op zijn leven extremer is geworden, lijdt aan ptss en daardoor nu wild om zich heen slaat. Ze suggeren in de laatste alinea dat hij de top van de politiek wellicht moet verlaten.
Hoe gaat dit nu verder?
‘Fico’s positie is wankel. Zijn coalitie, die uit meerdere partijen bestaat, is niet heel stabiel. Zijn krappe meerderheid in het parlement is ook in gevaar door parlementariërs die losbreken van de coalitiepartijen, waarvan de steun niet meer volledig vaststaat. De demonstranten die ik sprak, zijn evenmin van plan om op te geven. Komende weken willen ze de straat op blijven gaan. Het wordt een spannende tijd voor Slowakije.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant