Vastgoedondernemers beramen over het algemeen geen etnische zuivering. Misschien goed om even te zeggen, nu je op verschillende plekken kon lezen dat Trump zich met zijn idee om de Gazastrook te annexeren en de Palestijnen te deporteren, liet kennen als een typische projectontwikkelaar. Schijnbaar omdat hij erbij zei dat hij in het ingenomen gebied iets fraais wilde bouwen. De vastgoedwereld mag spelers van divers pluimage kennen, in deze vergelijking wordt de sector toch tekortgedaan.
Zulke karakteriseringen zijn ongelukkige pogingen om begrijpelijk te maken wat we in het trumpisme zien. De reflex is sterk om naar gangbare logica te zoeken. Zo zou het voorstelbaar zijn dat Trump Groenland wil innemen, omdat de VS daar belangrijke grondstoffen en vaarroutes mee zouden winnen. Een handelsoorlog met Canada en Mexico heet daarentegen vreemd te zijn, omdat Amerikanen zouden lijden onder stijgende prijzen.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant. Hij was twaalf jaar journalist voor de Volkskrant en werkt nu als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het is denken dat uitgaat van macht als middel tot een doel. En het blijft kennelijk moeilijk om te internaliseren dat iemand macht als doel op zich heeft.
Ik was ook overvallen. Ik ging er wel van uit dat Trump het ambtenarenapparaat zou zuiveren. Dat plan lag klaar. En dat hij een jacht zou beginnen op politieke tegenstanders, minderheden zou slachtofferen. Het lag voor de hand dat hij Oekraïne zou dwingen tot een ongunstig bestand met Poetin – al is dat nog even afwachten. Zo ook dat hij zijn Navo-bondgenoten in de steek zou laten. Maar toen Trumps bondgenoot Musk zijn propaganda-apparaat direct inzette om Duitsland te destabiliseren en Trump dreigde Groenland met militair geweld op Denemarken te veroveren, schrok ik toch.
Hij laat Europa niet in de steek, hij valt ons aan. Europa wordt niet alleen met hybride oorlogsvoering belaagd door de as China/Rusland/Noord-Korea/Iran, maar ook door de Verenigde Staten, de afgelopen tachtig jaar de vriend op wie we leunden. Het is niet raar om even gedesoriënteerd te zijn. Dit is alsof de kamer waarin je zit ineens op zijn zij wordt gelegd.
Trump zelf heeft geen wezenlijke ontwikkeling doorgemaakt. Vaak wordt vergeten dat hij in 2016 al bezig was om met een samenzweringstheorie de verkiezingsuitslag te delegitimeren, totdat het niet meer nodig bleek, omdat hij voldoende kiesmannen had gewonnen. Vóór zijn politieke entree had hij zichzelf een leven lang verrijkt door anderen op te lichten. In zijn eerste periode bleek hij niet geïnteresseerd in resultaten van beleid.
Nee, het misverstand zit bij de mensen die naar hem kijken, voor- en tegenstanders. Doordat hij echte kwesties gebruikt waar mensen om geven, kun je op hem projecteren dat hij er ook om geeft. Dat hij simpelweg een tiran wil worden en bereid is te doen wat daarvoor nodig is, is voor velen van ons een te maffe ambitie om rekening mee te houden.
Toch kunnen we dit idee beter toelaten. Om de eigen logica die deze ambitie met zich meebrengt te kunnen plaatsen. Er was verbazing dat Trump gratie verleende aan álle Capitoolbestormers, ook degenen die geweld tegen agenten hadden gebruikt. Dat werd gezien als politiek riskant. Maar voor een tiran is zulke willekeur essentieel. Hij moet juist demonstreren dat hij te ver gaat – ook voor zijn medestanders – en ongemoeid wordt gelaten. Dat hij kan beschikken over wat hij wil. Zo bezien doet het er minder toe welke woorden Trump precies verbiedt in de wetenschap, bij de overheid en in het bedrijfsleven, en meer dát hij kan controleren wat mensen zeggen.
Wat dom dat Trump en Musk het agentschap voor internationale hulp ontmantelen, hoor je wel zeggen. Want Usaid is een instrument om Amerikaanse invloed in de wereld te vergroten. Maar het is logisch als een symbool moet worden verwoest dat voor tegenstanders van waarde is. Als winst moet worden bezegeld met vernedering. De tiran heeft het nodig om gevreesd te worden, naast het idee dat hij de minst slechte optie is. Voor dat laatste zijn spookbeelden over interne en externe vijanden zo onontbeerlijk.
Zeker twee zaken zijn anders dan in Trumps eerste periode. De meeste tegenmacht is uit de weg geruimd. En hij heeft een monsterverbond gesloten met ideologisch gedreven techoligarchen. Trump zelf is inhoudelijk agnostisch. Over elk onderwerp heeft hij elk standpunt weleens vertolkt. Musk heeft een meer sluitend wereldbeeld.
Veel aandacht gaat uit naar Musks belangenverstrengeling (hij heeft het overheidsapparaat overgenomen dat de grote opdrachtgever is voor zijn bedrijven) en naar zijn rol als propagandist. Minder belangstelling is er voor zijn overtuiging dat het leven op aarde een aflopende zaak is en dat op hem de taak rust om de mensheid te redden door Mars te koloniseren. Dat dringt niet door omdat het zo bizar klinkt. Maar elke totalitaire ideologie klinkt bizar.
Weet je wie eerder Groenland al wilde kopen? Een bedrijf uit de koker van een andere antidemocratische techoligarch, Peter Thiel, dat Groenland geknipt vond voor terraforming: oefenen om een leefbare atmosfeer te scheppen op Mars. Een vriendje van Thiel is inmiddels ambassadeur in Denemarken. Trumps expansionisme is een cocktail van zijn onstilbare machtshonger en het messiascomplex van de tech bro’s.
Te paranoïde? Alle verweer begint met een groter voorstellingsvermogen. Uit de opkomst van Trump sinds 2015 en de permanente en wijdverbreide onderschatting sindsdien, is ongeveer de volgende formule te destilleren: stel je het meest extreme voor dat Trump en bondgenoten kunnen proberen. Verdubbel dat. Ga daarvan uit.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant