De Amerikaanse president Donald Trump tekende deze week een decreet waarmee transgender vrouwen worden uitgesloten van vrouwensporten in de Verenigde Staten. Maar hoe beïnvloedt sekse de sportprestaties? En verschilt dit per sport? Hieronder de antwoorden op jullie meest gestelde vragen.
Wat is het verschil tussen geslacht, sekse en gender?
Van Leeuwen: "Geslacht, oftewel sekse, is een biologische eigenschap van mensen. Je kunt geslacht definiëren aan de hand van geslachtschromosomen, in- of uitwendige geslachtsorganen, of secundaire geslachtskenmerken die zich tijdens de puberteit ontwikkelen, zoals borsten."
"Gender is een sociaal concept. Het gaat over hoe je jezelf laat zien. Het beschrijft hoe iemand zichzelf voelt en uit. Het gaat erom bij welke vorm van zelfexpressie iemand zich fijn voelt. In tegenstelling tot geslacht, dat met biologische kenmerken te maken heeft, is gender niet kwantitatief meetbaar."
"Een trucje om het verschil te onthouden: jij zou iemand anders kunnen vertellen welk geslacht ze hebben, maar zij vertellen jou waar zij zich op het genderspectrum identificeren."
Welke invloed kunnen het geslacht, en de veranderingen die sekses doormaken, hebben op sportprestaties?
"Verschillen tussen geslachten die sportprestaties beïnvloeden, ontstaan voornamelijk in de puberteit. Tot de leeftijd van ongeveer elf jaar presteren jongens en meisjes bijna hetzelfde, wat zichtbaar is in schoolrecords. Daarna presteren meisjes een paar jaar relatief beter, doordat zij iets eerder in de puberteit komen en een volwassen lichaam krijgen."
"Vanaf de leeftijd van dertien of veertien jaar presteren jongens over het algemeen relatief beter in de meeste sporten. Dit komt doordat secundaire geslachtskenmerken samen met andere factoren de sportprestaties bepalen."
"Op deze leeftijd verandert de hormoonhuishouding. De toename van androgenen (manmakende hormonen) stuwt de ontwikkeling van typisch mannelijke lichaamsontwikkeling, wat mannen tijdens het sporten een voordeel kan geven ten opzichte van vrouwen. Denk aan het opbouwen van spiermassa, vetopslag, lichaamsgrootte, hartgrootte, spiersamenstelling, concentratie van rode bloedcellen en meer. Maar in hoeverre dit precies van invloed is, hangt van de sport af ."
Is aangetoond dat transgender vrouwen beter presteren dan cis vrouwen?
"Deze vraag is op dit moment helaas nog niet goed te beantwoorden. Dit komt doordat deze onderzoeken lastig zijn om goed uit te voeren. Zo beslaan transitieperioden vaak meerdere jaren en in die tijd kan van alles gebeuren wat ook invloed heeft op sportprestaties. Onderzoekers kunnen daardoor niet met zekerheid te zeggen in welke mate een transitie iemands sportprestatie heeft beïnvloed."
"Sportprestaties hangen af van veel factoren en deze verschillen ook nog eens per sport. Zo'n sportprestatie meetbaar maken is daardoor best lastig. Onderzoekers proberen daarom de verschillende factoren van een sportprestatie individueel te onderzoeken om de invloed van elke factor te begrijpen."
"Zo wordt onderzocht wat het effect van een transitie is op uithoudingsvermogen, spiermassa, de concentratie van rode bloedlichaampjes, en nog veel meer. Daaruit blijkt dat niet alle factoren op dezelfde manier veranderen tijdens een transitie."
"Sommige factoren, zoals beenlengte (een belangrijke factor bij hardlopen), veranderen tijdens de transitie niet. Andere, zoals de hoeveelheid rode bloedlichaam (belangrijk voor uithoudingsvermogen), veranderen juist snel. Maar de proefpersonen sporten helaas zelden op topniveau, waardoor we ook niet met zekerheid kunnen zeggen of deze effecten op dezelfde manier werken bij topatleten."
Zijn mannen van geboorte sneller en sterker? En presteren ze beter dan vrouwen?
"Na de puberteit zijn mannen gemiddeld als groep inderdaad sneller en sterker, maar er is veel overlap. Vrijwel iedere man kan wel een vrouw noemen die sneller of sterker is. Een betere prestatie moeten we echter anders definiëren."
"Vrouwelijke sportprestaties zijn net zo indrukwekkend als mannelijke, ook al springen vrouwen minder ver of lopen ze minder hard. Daarom categoriseren we binnen de sport. Een gemiddelde zwaargewichtjudoka kan een wereldtopper in een lagere gewichtsklasse goed partij geven, en een twaalfjarige wereldkampioen hardlopen zal niet zo makkelijk winnen van een matige volwassen hardloper. Dit betekent niet dat een zwaargewicht of volwassene een betere prestatie heeft geleverd."
"Categorieën bevorderen op deze manier de inclusie, omdat talent en vaardigheid zo meer beloond worden dan zwaarder of ouder zijn."
Verschilt het niet per sport hoe groot de invloed van biologische sekse op prestaties is?
"Jazeker, dit verschilt sterk per sport en maakt het opstellen van eenduidige richtlijnen erg complex. Bij sporten waarbij explosiviteit, met name van het bovenlichaam, gewenst is, zoals gewichtheffen, boksen en kogelstoten, zijn de verschillen tussen seksen groter dan bij sporten die vooral duurvermogen eisen."
"Bij olympisch gewichtheffen tillen mannen ongeveer 30 procent tot 40 procent meer gewicht dan vrouwen. In boksen lijkt het verschil in stootkracht zelfs richting 130 tot 150 procent te gaan. In één studie was dat zelfs 162 procent. Bij marathons is het sekseverschil slechts ongeveer 10 procent."
"Bij sporten waarbij flexibiliteit relatief veel bijdraagt aan de sportprestatie doen vrouwen het relatief beter dan mannen. In het turnen en het kunstschaatsen bestaan technieken die alleen vrouwen kunnen uitvoeren. Bij turnen richten mannenonderdelen zich meer op kracht, zoals bij de ringen."
"Langeafstandszwemmen is een mooi, maar complex voorbeeld. Mannen kunnen meer water wegduwen en zich sneller voortbewegen, maar vrouwen liggen hoger op het water door de lagere dichtheid van vetmassa ten opzichte van spiermassa, waardoor ze minder waterweerstand ervaren. Het sekseverschil in wereldrecords over 800 meter zwemmen is daardoor slechts 7 procent en op de 1.500 meter zelfs maar 5 procent."
"Het sekseverschil varieert zó erg per sport, dat eenduidige richtlijnen maken voor transgender vrouwen in vrouwensporten erg complex is. Bij sommige sporten zou je de aanname kunnen doen dat transgender vrouwen in het voordeel zijn, hoewel bewijs nog ontbreekt. Bij andere sporten hoeft er helemaal geen voordeel te zijn. Daar is echt meer onderzoek voor nodig."
Source: Nu.nl sport