Het lijkt een natuurwet: waar een dictator verschijnt, verdwijnen de boeken. Een beetje despoot is dol op censuur. Progressieve boeken, kritische boeken, controversiële boeken, boeken over onwelgevallige waarheden, over anders zijn, over mensenrechten: ze worden uit de winkels, bibliotheken, scholen en universiteiten gehaald. Gelukkig is het omgekeerde ook waar: waar een dictator het veld ruimt, keren de boeken weer terug.
Dat is op dit moment te zien in Syrië, waar sinds Assad is opgehoepeld de boekhandels weer vol liggen met boeken die lange tijd verboden waren. Alleen al om het vragen naar een bepaalde titel kon je gearresteerd worden. Maar nu gaat online een filmpje rond van een zielsgelukkige boekhandelaar uit Damascus naast een hoge stapel boeken die hij eindelijk weer mag verkopen. De camera zoomt in op Het huis van mijn tante, van Ahmed Khairy Al-Omari, waarin marteling in Syrische gevangenissen wordt beschreven. Iedereen mag erover lezen.
Een tegenovergestelde beweging is gaande in de Verenigde Staten. In het decretensalvo dat president Trump sinds zijn inauguratie afvuurde, sneuvelde ook de ‘book ban coordinator’ van de educatieafdeling van het Office for Civil Rights. De taak van deze coördinator was het onderzoeken van book bans door schoolbesturen, vaak op verzoek van conservatieve ouders. In de meeste gevallen gaat dat om boeken over mensen van kleur, de lhbti-gemeenschap of boeken die simpelweg ‘te woke’ worden geacht.
Zo’n onderzoek was een laatste strohalm in de strijd tegen censuur – er was tenminste nog íémand die een rapport schreef over de onwenselijkheid van het verbod op een bepaald boek. En dat was niet bepaald overbodig: in het schooljaar 2023-2024 werden ruim vierduizend verschillende titels verbannen en vonden er ruim tienduizend gevallen van boekverbanningen plaats (cijfers van PEN America).
In een persbericht dat recentelijk uit naam van de Amerikaanse overheid werd verzonden wordt het onderzoeken van book bans nu een ‘hoax’ genoemd. Het verbannen van boeken wordt gerechtvaardigd door te stellen dat schoolbesturen en ouders best met hun ‘gezonde verstand’ kunnen bepalen wat (geen) geschikte boeken voor de kinderen zijn.
De vraag is hoeveel gezond verstand er aanwezig is in bijvoorbeeld Iowa, Florida en Texas, waar boeken als De belevenissen van een muurbloem van Stephen Chbosky, De vliegeraar van Khaled Hosseini, Het verhaal van de dienstmaagd van Margaret Atwood, Water voor de olifanten van Sara Gruen, Het blauwste oog van Toni Morrison en De kleur paars van Alice Walker uit scholen zijn verwijderd omdat ze als gevaarlijk en ongepast voor tieners worden beschouwd. Het boek is er, kortom, vogelvrij verklaard. Zag die Syrische boekhandelaar het, hij zou meewarig het hoofd schudden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant