Estland, Letland en Litouwen zijn sinds vrijdagavond losgekoppeld van het Russische elektriciteitsnetwerk en aangesloten het Europese net. Daarmee zetten zij een lang voorbereide stap verder weg uit de Russische invloedssfeer.
Vrijdagavond om tien uur zijn de Baltische landen officieel losgekoppeld van het zogenoemde Brell-elektriciteitsnetwerk (afkorting van Belarus, Rusland Estland, Letland en Litouwen). Tot zaterdagavond draait het net in de drie landen in een zogenaamde eiland-modus, met ondersteuning van stroomtoevoer uit Zweden en Finland via onderzeese kabels. Zondag worden de landen aangesloten op het Europese netwerk via de LitPol-verbinding, die via Polen naar Litouwen loopt en ook Estland en Letland van stroom voorziet.
De aansluiting op het Russische elektriciteitsnetwerk is een erfenis uit de Sovjet-Unie. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie bleven Rusland, Belarus en de Baltische landen stroom aan elkaar voorzien via het elektriciteitsnetwerk Brell, een afkorting bestaande uit de initialen van de landen.
De overstap op het Europese net is een langgekoesterde wens van de Baltische landen. Ze kondigden de overstap al in 2007 aan en dienden in 2018 een officiële aanvraag in bij de beheerder van het Europees elektriciteitsnetwerk. Sindsdien wordt de overstap voorbereid, onder meer met de aanleg van nieuwe infrastructuur.
In 2022 stopten de landen ook al officieel met de import van elektriciteit vanuit Rusland, als reactie op de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, wat erop neerkwam dat ze geen zaken deden met Russische elektriciteitsbedrijven. Maar de landen bleven dus wel verbonden met het net, waarbij Moskou de stabiliteit van het net bepaalt. In Estland, Letland en Litouwen bestond grote angst dat Rusland die macht op een moment zou inzetten als chantagemiddel.
‘We zullen niet langer afhankelijk zijn van de agressorstaat en krijgen volledige controle over ons eigen energiesysteem’, zei de Litouwse president Gitanas Nauseda donderdag. De Estse minister van Klimaat, Yoko Alender, spreek op X van ‘een historische stap naar het veiligstellen van de onafhankelijkheid en veerkracht van het Baltische elektriciteitssysteem’.
De overstap zal soepel verlopen, beloofde de Litouwse president Nauseda. ‘Mensen zullen er niets van merken, niet in hun rekeningen, niet in hun stroomvoorziening’, zei hij op bezoek bij de Litouwse energiecentrale in Elektrėnai. ‘Wij – Litouwen en de andere Baltische landen – zijn klaar om de parameters op het elektriciteitssysteem zelf te beheren, inclusief de frequentie en spanning.’
De grote uitdaging is dat er maar één verbinding loopt naar het Europese netwerk, zegt energiedeskundige Susanne Nies, aangesloten bij de Berlijnse denktank Helmholtz Zentrum. Die loopt van Polen naar Litouwen via de zogenoemde LitPol-verbinding.
Dat is anders dan in Oekraïne, dat zich kort na de invasie van 2022 al aansloot op het Europese netwerk. ‘Oekraïne was al verbonden met verschillende Europese landen zoals Polen, Slowakije en Hongarije’, zegt Nies. ‘De Baltische landen hebben maar één verbinding met Europa, hierdoor is de overstap kwetsbaarder: wat als je deze connectie verliest? Daarom komt er een tweede verbinding tussen Litouwen en Polen, maar pas in 2030.’
Naast de LitPol-verbinding met het continentale netwerk zijn de Baltische landen via onderzeese stroomkabels verbonden met Zweden en Finland. Die stroombronnen zijn in de afgelopen maanden kwetsbaar gebleken voor sabotage. Zo raakte in december de kabel Estlink 2, tussen Estland en Finland, beschadigd. Finland beschuldigt Rusland van een sabotageactie.
Europa en de Baltische landen zijn volgens energiedeskundige Nies voorbereid op nieuwe schade aan de onderzeese kabels tijdens de overstap van dit weekend. ‘Als er iets gebeurt met de kabels uit Zweden en Finland, kan er direct overgeschakeld worden op het Europese netwerk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant