Jordanië is niet van plan mee te werken met Donald Trumps plan om Palestijnen uit Gaza te verdrijven en in buurlanden op te vangen. Correspondent Jenne Jan Holtland was bij een demonstratie in hoofdstad Amman. ‘Solidair zijn betekent in dit geval: grenzen dichthouden.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Jenne Jan, er waren vandaag zo’n vijftienhonderd mensen op de been in Amman. Is dat veel, voor Jordaanse begrippen?
‘Nee, het aantal hield niet over. Het was een regenachtige dag met winterse temperaturen, dus het was niet heel aantrekkelijk om de straat op te gaan. Tegelijkertijd was de zichtbaarheid van het protest wel opvallend: in een dictatuur zoals in Jordanië kun je niet zomaar demonstreren.
‘Dit protest was dan ook officieel goedgekeurd door de Jordaanse autoriteiten. Mensen droegen portretten van koning Abdullah II, en riepen leuzen om hem te steunen. Aanleiding waren Trumps uitspraken van afgelopen week, waarin hij suggereerde Gaza te willen overnemen en alle Palestijnen naar Egypte en Jordanië te sturen.
‘Komende week gaat de Jordaanse koning bij Trump op de koffie. Door zo’n protest toe te staan wil het regime laten blijken: de bevolking staat achter ons en wij vinden de uitzetting van Gazanen naar Jordanië een rampzalig idee. Vaak doet zo’n semi-georkestreerd protest een beetje nep aan, maar je kunt ervan uitgaan dat dit sentiment breed leeft onder de Jordaanse bevolking.’
Waarom ligt het openstellen van de grens voor Palestijnen uit Gaza zo gevoelig in Jordanië?
‘Daar zijn meerdere redenen voor, ten eerste een economische. Stel, er komen een half miljoen Gazanen naar Jordanië. Waar moeten die wonen? Jordanië heeft economische problemen. De handel met buurland Syrië lag jarenlang plat, de Golfstaten investeren minder, de inflatie en de werkloosheid zijn hoog. Het gaat niet lukken om de Gazanen te huisvesten en een toekomst te bieden.
‘Er is ook een meer existentiële reden. Als de Palestijnen vertrekken en Gaza zoals we het nu kennen ophoudt te bestaan, dan dreigt in zekere zin een einde te komen aan Palestina en aan een eventuele tweestatenoplossing. Jordanië ziet de bui al hangen: dan zien de Israëlische kolonisten op de Westelijke Jordaanoever hun kans schoon om ook vanuit daar de Palestijnse bevolking over de grens naar Jordanië te duwen. Jordanië wordt dan de ‘alternatieve Palestijnse staat’ waar ultrarechtse Israëliërs en politici als Geert Wilders al jaren van reppen. Dat zien ze hier absoluut niet zitten.’
Ruim de helft van de bevolking in Jordanië heeft Palestijnse wortels. Je zou ook kunnen denken: als Jordanië solidair is met de Palestijnen, zetten ze juist de grenzen voor hen open.
‘Dat is een veelgehoord misverstand. De westerse associatie is: solidariteit betekent opvangen. Maar als je Palestijn bent, betekent solidariteit dat je elkaar steunt in de strijd voor een eigen staat, een onafhankelijk Palestina. Eén van de slogans van deze demonstratie, ‘Jordanië voor de Jordaniërs’, lijkt op het eerste gezicht nogal nationalistisch. Maar hier betekent dat: wij doen de deur op slot en laten een etnische zuivering van Gaza niet gebeuren.
‘Wat ook meespeelt, is dat koning Abdullah juist geen Palestijn is maar een Hasjemiet. Als er zoveel meer Palestijnen naar Jordanië komen, betekent dat hoogstwaarschijnlijk einde verhaal voor zijn bewind. Hamas of andere politieke groeperingen uit Gaza krijgen hier dan voet aan de grond. Dat zou een existentiële dreiging zijn voor de zogeheten ‘East-bankers’ die hier aan de macht zijn.’
Het Witte Huis was een dag na Trumps uitspraken al aan het terugkrabbelen. De Palestijnen zouden opeens maar ‘tijdelijk’ uit Gaza moeten verhuizen. Moeten Jordaniërs dit soort uitspraken wel serieus nemen?
‘De mensen hier nemen Trumps uitspraken uiterst serieus, ook omdat hij het vaker genoemd heeft. Ook zijn schoonzoon, projectontwikkelaar Jared Kushner, heeft een keer geopperd dat er van Gaza een mooi vakantieoord te maken valt als je de Palestijnse bevolking er wegstuurt. Wij kunnen denken: wat een bizarre teksten. Maar ik sprak een van origine Palestijnse vrouw bij de demonstratie, haar vader woont in Gaza. Voor haar is het persoonlijk. Jordaniërs hebben de luxe niet om er luchtig over te doen, het is bittere ernst.
‘Wat hier ook leeft, zijn de pressiemiddelen die Trump inzet. In feite gaat het over chantage: Trump heeft het buitenlandse hulpprogramma Usaid opgeschort, waar Jordanië veel geld uit ontving. Wereldwijd zijn er maar drie landen die méér Amerikaans hulpgeld krijgen dan Jordanië. Het vergt niet heel veel fantasie om te denken dat Trump dat als pressiemiddel gaat inzetten als Abdullah volgende week in het Witte Huis is.
‘De mensen op straat hopen dat hun koning zijn rug recht houdt. Ze refereren aan het uitbreken van de Golfoorlog in 1991, toen Jordanië de kant van Saddam Hoessein koos en tegenover de VS kwam te staan. Dat had grote economische gevolgen voor Jordanië. Maar men zegt hier: dat hebben we toen overleefd, dus dit kunnen we ook aan.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant