Na alle bijeenkomsten, ledenraden, moties en congressen over de onvermijdelijke samensmelting van de PvdA en GroenLinks opperde partijleider Frans Timmermans deze week – niet voor het eerst – dat de toekomst van de linkse beweging ligt in de oprichting van een geheel nieuwe partij. Die oproep klinkt steeds luider.
zijn beiden politiek verslaggever van de Volkskrant.
‘De tijd om een hoopvol politiek alternatief tegenover de huidige rechtse wind neer te zetten, is gekomen.’ Het is 23 november 2024 en Frank van der Wolde, de voorman van de invloedrijke actiegroep RoodGroen, heeft een heldere boodschap tijdens de PvdA-ledenraad in Zwolle: na het politiek gesnuffel, het samenvoegen van de Eerste- en Tweede Kamerfracties en het houden van gezamenlijke congressen, is het tijd voor de volgende stap. Het enthousiasme is groot, want op die najaarsdag stemt liefst twee derde van de PvdA-leden (64 procent) in met zijn voorstel om ‘versneld aan te koersen op een besluit om als GroenLinks en de PvdA op te gaan in één politieke partij’.
Nog geen uur later wordt die oproep volledig omarmd door partijleider Frans Timmermans. ‘We hebben een brede linkse beweging nodig!’, roept hij de circa achthonderd sociaaldemocraten die zich in Zwolle hebben verzameld toe vanaf het podium.
Hoewel hij achter de schermen allang overtuigd is van de noodzaak van een nieuwe partij waarin de twee partijen zullen opgaan – eventueel aangevuld met SP en Partij voor de Dieren – uit hij zich eind 2024 publiekelijk nog wat voorzichtig, om de twijfelaars en tegenstanders niet te vervreemden van de club waarvan ze soms al jaren lid zijn. Hij wijst er daarom eindeloos op dat hij misschien wel wat ziet in een nieuwe partij, maar dat het de leden zijn die bepalen hoe de samenwerking vorm krijgt en in welk tempo dat gaat. ‘Uiteindelijk gaan de partijbesturen daar over.’
Op die grijze novemberdag in 2024 maakt Timmermans ondertussen wel de geesten stapje voor stapje rijp voor wat sommige partijleden van PvdA en GroenLinks misschien nog niet doorhebben: de samenwerking dendert door om de versplintering en marginalisering van de progressieve linkse politiek terug te draaien. Timmermans is ongeduldig: met elke dag die er nog langer gepraat wordt over processen, veronderstelde verschillen, structuren en statuten, verliest de beweging tijd en energie. Die zouden eigenlijk gestoken moeten worden in het bijslijpen van de koers van de nieuwe partij.
Alles over politiek vindt u hier.
Dat ongeduld leeft breder binnen een invloedrijk deel van GroenLinks en PvdA. De partijbesturen houden vooralsnog formeel vast aan het uitgestippelde pad om pas in het najaar van 2026 een ledenstemming te houden over de fusie. Maar, zo laat het partijbestuur van GroenLinks deze week ook weten, de wens van het merendeel van de leden om de samenwerking te intensiveren en te versnellen, is gehoord: ‘We werken scenario’s uit hoe we dat kunnen uitvoeren.’ Het PvdA-bestuur laat eveneens weten dat het kijkt hoe het ‘invulling kan geven aan die wens om te versnellen’.
Tweede Kamerlid Habtamu de Hoop is ook al zo’n ongeduldige PvdA’er. ‘De paringsdans die we nu al een tijd aan het opvoeren zijn, heeft al lang genoeg geduurd’, zegt hij eind januari in zijn Herman Höften-lezing. ‘Het is tijd voor een nieuwe partij.’ De oproep krijgt een nieuwe dynamiek als Timmermans door Nieuwsuur om een reactie wordt gevraagd. ‘Ik ben heel ongeduldig’, laat hij zich dit keer publiekelijk ontvallen. ‘Zo snel als mogelijk is, moet er voortgang komen.’
Dat gevoel van urgentie komt voort uit Timmermans’ idee dat het huidige rechtse kabinet weleens snel zou kunnen vallen. ‘De coalitie maakt er een ongelooflijk potje van’, vindt de linkse oppositieleider. En dus moet de roodgroene beweging stoppen met navelstaren en er rekening mee houden dat het kabinet eerder kan vallen dan het moment waarop de GroenLinks en PvdA-leden de formaliteiten rond al hun statuten en processen hebben gladgestreken. Hij wil dat de nieuwe linkse beweging al goed in de grondverf staat voor als er nieuwe verkiezingen komen.
De drang om een nieuwe linkse beweging te starten, wordt ook gevoed door het besef dat ‘links’ een nieuw uithangbord nodig heeft om de kiezer terug te winnen. Hoewel partijprominenten er niet graag over praten, erkennen ze dat ‘links’ een imagoprobleem heeft. ‘Het is een internationaal fenomeen dat kiezers linkse plannen inhoudelijk vaak goed vinden, totdat ze horen dat ze afkomstig zijn van links’, zegt Timmermans deze zaterdag bijvoorbeeld in het Volkskrant Magazine. ‘Dat zag je ook bij de Amerikaanse verkiezingen: als je de plannen van Kamala Harris voorlegde aan mensen zonder te vertellen dat ze van Harris waren, waren ze allemaal vóór. Maar als ze dan horen: het is van Harris, dan wordt het toch een nee. Dat komt ook doordat rechts de allergie voor links er steeds inramt.’
Zicht op verbetering is er nog niet. Uit onderzoek van Ipsos I&O van eind vorig jaar blijkt dat een meerderheid van de kiezers nog liever het haperende, rechtse kabinet blijft steunen, dan het vertrouwen te geven aan linkse, progressieve partijen.
De hoop is dat een nieuwe partij – met een nieuwe naam – kan zorgen voor een nieuwe start bij de kiezers, ongehinderd door de de ballast van negatieve gevoelens uit het verleden die GroenLinks en PvdA die nu met zich meesjouwen. Een partij die verkocht kan worden als een ‘redelijk alternatief’ voor het huidige rechtse kabinet. Een partij die bovendien ook kiezers vanuit het midden kan aantrekken. ‘Wij zijn een linkse beweging die aansluiting moet hebben met het centrum, anders kunnen we niet meebesturen’, is Timmermans’ overtuiging.
Achter de schermen is bij de partijtop van GroenLinks-PvdA echter te horen dat enkel een nieuwe partij uit de grond stampen niet voldoende is om te winnen van rechts. ‘Dat we zullen opgaan in een nieuwe linkse partij weet iedereen inmiddels wel. We opereren in de Eerste en Tweede Kamer al als één partij’, zegt een partijprominent. ‘Dat is niet zo spannend. Waar de uitdaging echt ligt, is het programma.’
Over veel thema’s zijn de leden van beide partijen het wel eens, vindt deze partijprominent. Maar over cruciale thema’s wordt de discussie keer op keer vermeden of uitgesteld. Dat gaat het bijvoorbeeld over migratie. ‘Wat wordt hier onze koers?’ Timmermans en veel andere PvdA’ers maakten jaren geleden al de draai richting de beperking van immigratie, vanuit de overtuiging dat veel kiezers anders niet meer zullen aanhaken. In delen van GroenLinks ligt dat debat veel ingewikkelder. De oorlog in Gaza legde in het afgelopen jaar andere zeer gevoelige thema’s bloot waarover binnen de roodgroene coalitie nog lang geen overeenstemming bestaat.
Oud-PvdA-partijvoorzitter Ruud Koole is kritisch over de fusiedrang en stoort zich er dan ook aan dat de partijen al bezig zijn met samensmelten zonder dat een wezenlijk debat is gevoerd over de toekomstige waarden, het wereldbeeld, de standpunten en de strategie. ‘Toch is die discussie van belang.’
De laatste olifant in de kamer is hoe het verder moet met PvdA en GroenLinks als een nieuwe partij er daadwerkelijk komt. Wat Timmermans betreft zal op het stembiljet alleen de naam van de nieuwe partij prijken. De PvdA en GroenLinks zullen blijven voortbestaan als partij, maar schrijven zich niet meer in voor de Tweede Kamerverkiezingen en staan dan dus ook niet langer op het stembiljet.
De partijbesturen werken ook dat scenario momenteel uit, maar het is nog maar zeer de vraag of de leden dat wel willen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant