Omdat het ministerie van Asiel en Migratie ineens miljoenen aan subsidie intrekt, dreigt onafhankelijke juridische hulp voor vluchtelingen te verdwijnen. Bij een loket van Vluchtelingenwerk in Utrecht blijkt hoe belangrijk die ondersteuning is. ‘Ik kán niet zonder.’
is binnenlandverslaggever van de Volkskrant. Verslag vanuit Utrecht.
Abdul Rahman (29) legt een dikke plastic map op tafel. Hij wipt de sluiting open, en haalt een dozijn officieel ogende A4’tjes tevoorschijn. Tussen de Syrische documenten vindt medewerker Marij Burg – mede dankzij een cursus Arabisch – gemakkelijk wat ze zoekt: Rahmans huwelijksbewijs, de geboorteakten van zijn kinderen en het identiteitsbewijs van zijn vrouw. Ze stopt de documenten voor hem in een grote, aangetekende envelop. ‘Als je die afgeeft bij PostNL, weten zij wat te doen.’
Namelijk de documenten naar de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) opsturen, die Rahmans verzoek tot gezinshereniging onder handen neemt. Zonder de hulp van dit loket van VluchtelingenWerk Nederland (VWN), gevestigd in de kelder onder het asielzoekerscentrum aan de Joseph Haydnlaan in Utrecht, had hij niet geweten waar te beginnen, zegt Rahman. ‘Ik kán niet zonder hen.’
Toch dreigt de onafhankelijke juridische begeleiding die VWN door het hele land aan asielzoekers biedt en die verplicht is in EU-lidstaten, te verdwijnen: het ministerie van Asiel en Migratie bouwt de subsidie af. Slechts 13 miljoen euro krijgt VWN dit jaar voor de rechtsbescherming, liet PVV-minister Marjolein Faber begin januari weten, in plaats van de volgens VWN benodigde 34 miljoen. Afgelopen jaar kreeg VWN 23 miljoen euro.
Vanwege het ‘plotselinge’ besluit stapt VWN naar de rechter. Bestuursvoorzitter Frank Candel noemt het ‘onbehoorlijk bestuur’ dat Faber hen pas op 2 januari op de hoogte stelde van de fikse bezuiniging, terwijl van VWN hetzelfde werk wordt verwacht. Hij vreest bovendien dat het asielsysteem nog verder vastloopt en de kosten oplopen, omdat vluchtelingen die een asielaanvraag niet goed voorbereiden vaker onterecht worden afgewezen en in beroep gaan.
Woensdag riep de Tweede Kamer Faber ter verantwoording. Oppositiepartijen van links tot rechts hekelden haar besluit. ‘Trumpiaans’, zei CDA-leider Henri Bontenbal, om zo te snoeien in instanties, ‘zonder overleg en zonder motivering’. De minister beantwoordde vragen van Kamerleden nauwelijks: ze wilde ‘het verloop van de rechtszaak niet beïnvloeden’.
Donderdag komt die voor de voorzieningenrechter. VWN hoopt er een overgangsregeling uit te slepen, in plaats van de abrupte korting. Mogelijk wordt de maatregel dus nog iets verzacht, maar zoals het er nu uitziet moet VWN vanaf maart zijn werkzaamheden afbouwen. Van tientallen mensen wier contract de komende tijd afloopt, wordt het dienstverband niet verlengd. Onder hen ook Marij Burg van het Utrechtse loket: per 1 april moet de teamleider stoppen.
De woorden van Rahman, die niet zonder hun hulp zegt te kunnen, emotioneren Burg. Als hij de deur uit is, schiet ze vol. ‘Ik ben bang dat mensen die uit verschrikkelijke situaties komen, die recht hebben om hier te blijven, worden afgewezen omdat het hen niet lukt in alle bureaucratie hun verhaal over te brengen.’
Onlangs begeleidde ze een asielzoeker die haar vertelde dat hij hierheen was gevlucht omdat hij in zijn thuisland werd vervolgd om zijn homoseksualiteit. ‘Tot onze verbazing werd zijn asielaanvraag afgewezen. Toen we in zijn dossier doken, bleek dat hij in zijn proces niet had verteld dat hij homo is. Hij voelde zich voor zijn advocaat een nummertje, zei hij, en durfde hem niet in vertrouwen te nemen. Op ons aandringen heeft hij zijn advocaat alsnog het hele verhaal verteld. De tweede aanvraag werd daardoor wel gehonoreerd.’
Al jaren zijn er niet genoeg sociaal advocaten in Nederland. Daardoor hebben de advocaten die er wél zijn vaak weinig tijd voor hun cliënten. Dat merkt ook een mevrouw uit Angola, die tijdens het inloopspreekuur informeert wanneer zij een advocaat krijgt toegewezen. ‘Veel mensen die in februari vorig jaar in Nederland aankwamen, krijgen nu een brief’, zegt Burg tegen haar. ‘Jij bent in maart aangekomen, dus als het goed is, duurt het niet lang meer tot je aan de beurt bent.’
Om de asielprocedure te bespoedigen helpt VWN mensen hun documenten al te verzamelen vóór ze hun advocaat ontmoeten. Met dat soort hulpverlening heeft VWN een goede naam opgebouwd, zegt Rahman even daarvoor. ‘Als je in Nederland aankomt, hoor je van andere asielzoekers dat Vluchtelingenwerk te vertrouwen is.’ Dat ervaart hij zelf ook zo. ‘Ze nemen de tijd voor me, en bellen vaak een tolk. Op andere plekken ben ik bang om verkeerd te worden begrepen en vervolgens beschuldigd te worden van verkeerde uitspraken.’
Fabers bezuiniging gaat ten koste van die persoonlijke begeleiding, bijvoorbeeld doordat VWN niet langer bij alle asielzoekerscentra een loket zal hebben en loketten minder vaak open zullen zijn. Ondertussen komen er juist meer asielzoekerscentra bij en zijn er steeds meer mensen op wachtlijsten die begeleiding nodig hebben.
‘We hebben nu al moeite om de meest kwetsbare mensen te bereiken, zoals alleenstaande moeders en minderjarigen’, zegt Burg. Op sommige noodopvanglocaties is namelijk geen VWN-punt, en reizen is voor die groepen vaak lastig. ‘Soms spring ik op de fiets om een tijdelijk loket te openen bij een noodopvang in Utrecht. Dan staan er enorme rijen en zijn we een hele middag mensen aan het helpen.’
Wat gaat Burg doen, nu ze haar baan verliest? ‘Heel hard werken om het hier zo goed mogelijk achter te laten. En dan waarschijnlijk met een andere doelgroep aan de slag. In het huidige politieke klimaat zijn er maar weinig banen om vluchtelingen te helpen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant