President Donald Trump richtte zijn pijlen afgelopen week op de ‘racistische wetten’ in Zuid-Afrika. Alle subsidies aan het land worden bevroren, en de Verenigde Staten slaan een topbijeenkomst over. Waar komen de aantijgingen vandaan, en welke rol speelt Elon Musk?
is correspondent Afrika van de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Waarvan beschuldigt Trump de Zuid-Afrikanen?
De Amerikaanse president zei afgelopen zondag dat er ‘verschrikkelijke dingen gebeuren in Zuid-Afrika’. Daarom heeft hij alle financiering aan Zuid-Afrika stopzet. De maatregelen komen bovenop het bevriezen van het ontwikkelingsgeld dat via de overheidsdienst Usaid naar Zuid-Afrika ging. Ook kondigde Trump aan dat er geen Amerikaanse delegatie naar Zuid-Afrika zal reizen voor de G20-topbijeenkomst die dit jaar door Zuid-Afrika wordt georganiseerd.
Volgens Trump ‘pakt de Zuid-Afrikaanse regering land af, en doen ze dingen die misschien nog wel veel erger zijn’. Pas als er meer onderzoek naar de vermeende ‘mensenrechtenschendingen’ is gedaan, wil Trump kijken of de ontwikkelingssteun aan Zuid-Afrika kan worden hervat. Volgens de recentste gegevens gaf de Amerikaanse overheid in 2023 bijna 440 miljoen dollar aan hulp aan Zuid-Afrika.
Welke rol speelt Elon Musk?
Trump laat zich adviseren door Elon Musk, die zijn ‘ministerie van overheidsefficiëntie’ leidt. De techmiljardair groeide in Zuid-Afrika op ten tijde van het racistische apartheidsregime, toen zwarte Zuid-Afrikanen als tweederangsburgers werden beschouwd. Het einde van het apartheidsregime maakte hij niet mee; Musk vertrok op zijn 17de naar Canada om daar te studeren.
De laatste jaren treedt Musk steeds vaker op als ‘een schepper van geopolitieke chaos’. Hij flirt openlijk met radicaal-rechtse partijen elders ter wereld. Ook in zijn vaderland Zuid-Afrika probeert de techmiljardair invloed uit te oefenen door extreemrechtse complottheorieën te verspreiden. Zo stelde hij vorig jaar op X dat er in Zuid-Afrika politici zijn die ‘openlijk oproepen tot genocide op witte mensen in Zuid-Afrika’.
Als reactie op de aantijgingen van Trump plaatste Musk afgelopen maandag een bericht op X waarin hij stelt dat Zuid-Afrika ‘openlijk racistische wetten heeft’. Daarmee verwijst hij vermoedelijk naar een nieuwe wet over landhervorming en bestaande wetgeving gericht op betere kansen voor groepen die tijdens de apartheid werden achtergesteld.
Volgens die laatste wetgeving moet ten minste 30 procent van de aandelen van telecombedrijven in handen zijn van zwarte mensen. Musk wil zijn satelliet-internetdienst Starlink alleen in Zuid-Afrika uitrollen als de regering afscheid neemt van zulke ‘positieve discriminatie’. De Financial Times schreef dinsdag dat Musks eisen frictie opleveren in Zuid-Afrika’s coalitieregering. Sommige politici willen de wet versoepelen en de techmiljardair laten investeren, terwijl anderen zich daartegen verzetten.
Zijn witte boeren in Zuid-Afrika inderdaad doelwit van agressie?
De complottheorie over het lot van de witte boeren in Zuid-Afrika wordt al decennialang veel gedeeld in radicaal- en extreemrechtse kringen. De witte boeren in Zuid-Afrika bezitten nog altijd verreweg de meeste landbouwgrond. Toch vinden sommigen dat zij sinds het afschaffen van apartheid door de zwarte meerderheidsregering stelselmatig worden achtergesteld. Zwarte Zuid-Afrikanen zouden witte boeren zelfs op grote schaal vermoorden.
Maar van een ‘genocidale’ jacht op witte boeren is in werkelijkheid geen sprake. In Zuid-Afrika werden de afgelopen jaren geregeld witte en zwarte boeren vermoord (en zwarte landarbeiders). Uit een groot onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het Zuid-Afrikaans parlement, bleek dat deze moorden niet politiek gemotiveerd waren.
in vergelijking met andere Afrikaanse landen vinden er in Zuid-Afrika wel veel moorden plaats: volgens gegevens van de landelijke politie worden in Zuid-Afrika gemiddeld elke dag zeventig mensen gedood. De overgrote meerderheid van de slachtoffers woont in een grote stad en is zwart.
Trump is er desalniettemin van overtuigd dat de Zuid-Afrikaanse regering land afpakt van witte boeren om die aan zwarte boeren te geven. In augustus 2018, tijdens zijn eerste termijn als president, zei hij al dat ‘boeren op grote schaal worden uitgemoord’ en dat ‘boerderijen en boerenland in beslag worden genomen’.
Waarom komen de beschuldigingen juist op dit moment?
Waarschijnlijk reageert Trump op een controversiële onteigeningswet die op 24 januari van kracht werd. Daarin staat dat de Zuid-Afrikaanse regering in bepaalde gevallen land in beslag mag nemen zonder de landeigenaar te compenseren, bijvoorbeeld als het land niet wordt gebruikt.
In de wet staat dat een speciale autoriteit moet proberen een overeenkomst te bereiken met de eigenaar van een stuk land, voordat wordt overgegaan tot onteigening. Er staat niet dat alleen land van bepaalde bevolkingsgroepen onteigend mag worden.
Toch vrezen witte boeren dat de wet vooral hen zal treffen. AgriSA, de vakbond voor witte boeren, zegt dat er een ‘risico voor de rechten van privé-eigendom’ ontstaat, en dat daarmee ‘de duurzaamheid van de landbouw en de voedselzekerheid’ in gevaar komen.
Hoe reageren de Zuid-Afrikanen op de aantijgingen?
Volgens president Ramaphosa heeft de Amerikaanse president de onlangs aangenomen wet verkeerd begrepen. ‘De Zuid-Afrikaanse regering heeft geen land in beslag genomen,’ wierp hij tegen. Hij zegt dat de wet geen ‘confiscatie-instrument is’. Ook benadrukte Ramaphosa dat de wet constitutioneel is aangenomen en Zuid-Afrika een democratisch land is. Ramaphosa hoopt dat hij de wet in een toekomstig gesprek met Trump kan toelichten.
‘Trump beschrijft toevallig wat er tientallen jaren geleden gebeurde, vóór 1994, onder de apartheid,’ schrijft politiek analist Caryn Dolley in de Zuid-Afrikaanse krant The Daily Maverick. In die periode waren het juist de witte Zuid-Afrikanen die grote stukken land in bezit namen.
Volgens Dolley zijn de woorden en acties van Trump een voorbeeld van een ‘verdeel en heers’-strategie die in de jaren vijftig de basis vormde voor het begin van apartheid. ‘De gevolgen van het apartheidsregime zijn nog steeds merkbaar in dit land,’ schrijft Dolley. ‘Vooral bij de mensen die er het doelwit van waren.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant