is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Rusland is hard op weg te bewijzen dat de veel geroemde ‘Europese veiligheidsordening’ al niet meer bestaat.
De VN-rapporten over systematische marteling van Oekraïners in bezet gebied en over de toename van executies van Oekraïense militairen stapelen zich op, en benadrukken nog eens het existentiële karakter van deze overlevingsstrijd. Maar ondertussen hangt er een steeds prangender vraag boven de Europese veiligheidsorde die democratieën hier zeggen te verdedigen: bestaat zij nog wel?
Een veiligheidsorde die niet geschraagd wordt door harde macht is immers geen ordening, maar een illusie. Dat geldt op mondiaal niveau, maar zeker ook in Europa, waar na de Koude Oorlog in specifieke afspraken is vastgespijkerd dat het continent eindelijk verlost was van het denken in invloedssferen en het recht van de sterkste.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Maar Rusland is onder president Poetin al vele jaren bezig (terwijl Europeanen wegkeken) van die vrije ordening een illusie te maken en komt daarin heel ver. De westerse democratieën hebben het Russische landjepik meer dan tien jaar lang niet ongedaan gemaakt of gestopt. Nu zoeken ze opnieuw een uitweg die enigszins acceptabel is voor Oekraïne en hun eigen reputatie. Voortmodderen onder voortdurende dreiging, dat is Europa’s nieuwe normaal.
Trumps plan om de oorlog te beëindigen, wordt over een week in München toegelicht door speciaal gezant Keith Kellogg. ‘Een solide plan’, zegt hij. Maar door Trumps doelbewuste afscheid van een op spelregels gebaseerde wereldorde is de context al drastisch veranderd.
Voor Rusland (en China niet minder) is Trumps voorkeur voor rauwe machtsuitoefening pure winst. Een wereld gedomineerd door grote machten die, omringd door satellieten, wedijveren om land, markten, en delfstoffen – voor Poetin en Xi is dat geen schrikbeeld. Eigenlijk zijn vooral Europeanen geschokt: voor veel landen elders zag de wereld er allang zo uit. Wat Amerikanen en Europeanen verkochten als moraliteit, werd vaak begrepen als westerse dominantie.
De actief bij Oekraïne betrokken Europese landen zoeken nu naar financiën voor de eigen defensie en die van Oekraïne. Ook tonen ze in beginsel de bereidheid militairen te sturen na een regeling, bijvoorbeeld om in delen van Oekraïne (niet langs het front) als afschrikkingsmacht te dienen.
President Zelensky heeft met vooruitziende blik al in zijn ‘overwinningsplan’ van afgelopen herfst voorstellen gedaan die inspelen op Trumps denken – inclusief het aanbod van gezamenlijke exploratie van zeldzame metalen en delfstoffen. Trump is hiervan inderdaad gecharmeerd en een woordvoerder bevestigt dat de VS ‘al het geld dat is en wordt uitgegeven aan Oekraïne moet terugverdienen’. Veel van die zeldzame metalen liggen trouwens in gebied dat al door Rusland is bezet.
Zo ziet de Europese realiteit eruit: een vrij wanhopige worsteling naar ‘vrede’, tegenover Rusland dat China, Iran en Noord-Korea als ‘arsenaal van de autocratie’ gebruikt. Hoe dit, zonder intensivering van militaire hulp en veel grotere economische pijn voor Poetin, tot ‘Vrede door Kracht’ moet leiden, is nog een raadsel.
Wel positief is dat genoeg Europese landen het gevaar wél zien – net als de fundamentele zwakte die achter Ruslands revanchistische agressie schuilt. Of dat, samen met Trumps voornemen er zélf goed uit te komen, voldoende is om iets van de Europese ordening te redden, moet worden afgewacht. Het moment waarop de juiste weg gekozen moet worden, nadat alle alternatieven tevergeefs zijn geprobeerd, nadert snel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant