De ontwikkelingssector is uiterst bezorgd over het Amerikaanse voornemen om USAID stop te zetten. Het is wereldwijd de grootste donateur van voedselhulp, actief in 130 landen. ‘De organisatie wordt gecriminaliseerd, alsof het een frauduleuze bende is.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Op de dag van zijn terugkeer in het Witte Huis ondertekende president Donald Trump een decreet. Daarin stond te lezen dat de ontwikkelingshulp van USAID de Amerikaanse belangen niet behartigt en in sommige gevallen zelf in strijd is met ‘Amerikaanse waarden’.
Inmiddels lijkt Trump voornemens nog verder te gaan. Maandag liet Elon Musk, die van de president het mandaat heeft gekregen om een bezem door de overheidsbudgetten te halen, doorschemeren dat de regering helemaal af wil van het hulpprogramma dat al sinds 1961 bestaat en jaarlijkse tientallen miljarden verdeeld.
USAID werd in 1961 in het leven geroepen door president John F. Kennedy. Hij wilde de verschillende Amerikaanse initiatieven voor ontwikkelingshulp onder één dak samenbrengen.
‘Kennedy riep het in het leven met een dubbele functie. USAID moest landen in ontwikkeling helpen, en tegelijkertijd als visitekaartje voor de VS dienen’, zegt Thea Hilhorst, hoogleraar humanitaire hulp aan de Erasmus Universiteit. Onder meer voedselhulp speelde hierbij een rol.
Tot in de jaren negentig kocht de organisatie overschotten op uit de landbouw en bracht deze naar ‘de derde wereld’. Het was voor de VS een effectieve manier om van landbouwoverschotten af te komen en de inkomsten van boeren te beschermen, stelt de hoogleraar.
Dankzij USAID gelden de VS wereldwijd als de grootste donateur van voedselhulp. Maar de organisatie doet meer. Hilhorst: ‘Washington gebruikt het al decennia als middel om thema’s naar voren te brengen die het belangrijk vindt. Het gaat dan bijvoorbeeld om democratische waarden, vrouwenrechten en gendergelijkheid.’ Zo wordt er ook onderwijs gegeven en spendeert het geld aan de bestrijding van hiv.
Onbaatzuchtig is de hulp van de VS allerminst, zegt de hoogleraar. ‘USAID is wel degelijk bedoeld om de Amerikaanse invloed in het buitenland te vergroten. In die zin functioneert als lange arm van de Amerikaanse regering’, aldus Hilhorst.
Met name in de Koude Oorlog bleek de hulp een waardevol politiek instrument. De programma’s moesten tegenwicht bieden aan de toenemende invloed van de Sovjet-Unie op de wereld. Analisten menen dat USAID op dit moment nog altijd eenzelfde rol vervult, maar dan ten aanzien van Rusland en China.
Anno 2025 is USAID met 10 duizend werknemers actief in pakweg 130 landen. ‘Dat komt neer op zo ongeveer alle lage- en midden inkomenslanden. Je kunt beter de vraag stellen waar het niet opereert’, zegt Hilhorst.
Van de 65 miljard dollar die de VS uitgaven aan ontwikkelingshulp- en samenwerking, werd 44 miljard door USAID verspreid. Hoewel het om miljarden gaat, is de kostenpost voor de Amerikaanse overheid minimaal. Het budget voor USAID kwam in 2023 neer op ongeveer 1 procent van de totale overheidsuitgaven.
Ondanks de beperkte lasten is de toekomst van het programma sinds de terugkeer van Trump ongewis. ‘Het is niet meer te redden’, stelde Musk maandag, nadat hij eerder al had gesproken over een ‘criminele organisatie’ die wat hem betreft ‘moet sterven’. ‘Het wordt gerund door een stel gekken’, meende president Trump.
Officieel gaat het om een tijdelijke maatregel. Maar de voortekenen zijn volgens Hilhorst ‘niet gunstig’. ‘De taal rond USAID escaleert met de dag: de organisatie wordt gecriminaliseerd, alsof het een frauduleuze bende is.’ Volgens de hoogleraar zijn er geen onderzoeken of rapporten die de beweringen staven.
Toch komen Trumps uitspraken voor haar nauwelijks als een verrassing. ‘We wisten al dat hij geen vriend van USAID is. Tijdens zijn vorige termijn probeerde hij al om een derde van het budget af te krijgen, maar het Congres blokkeerde dat. Biden verhoogde de budgetten vervolgens en dat heeft wellicht Trumps aandacht getrokken.’
Hilhorst voorziet hoe dan ook grote problemen, zelfs als het bij de tijdelijke bevriezing blijft. ‘De meest onmiddellijke gevolgen zullen we zien in de landen waar rampen en klimaatverandering een grote rol spelen en waar conflicten zijn.’
Als voorbeeld noemt de hoogleraar Soedan, waar 800 duizend mensen zonder voedselhulp zitten. ‘Tot vorige week kregen die mensen dagelijks een soepmaaltijd van USAID. Dat was hun enige maaltijd per dag. Nu hebben ze niets meer.’
Over de toekomst van Trumps beleid is Hilhorst dan ook stellig: ‘Wat we nu zien gebeuren, gaat levens kosten. Daarover is geen twijfel mogelijk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant