Sinds Mark Zuckerberg een publieke knieval deed voor Trump, liggen zijn platforms onder vuur. Zo ook Facebook. Toch peinzen veel gebruikers er niet over om te vertrekken.
‘Vroeger had je de brievenbus, en kwam de post maar eens per dag. Als ik inlog op Facebook, staat er altijd wel weer iets nieuws op.’ Eva van Drie (79) beheert de populaire en nog steeds groeiende Facebookgroep Bennekom, met nu 4.800 leden (het dorp zelf telt 15 duizend inwoners). Van Facebook vertrekken is voor haar dan ook geen optie. ‘Hoe zou ik al die mensen mee moeten krijgen?’
Bennekom is een van de duizenden groepen in Nederland waaraan Facebook onderdak biedt. Hoeveel dat er exact zijn, is niet te achterhalen: Facebook laat er niets over los. De groepen variëren van jongeren op Kamers Gezocht/Aangeboden (90 duizend leden) tot mensen die advies zoeken of willen geven op Alleen op avontuur (34 duizend leden) of Moestuin voor Beginners en Ervaren (82 duizend). Of mensen die (kijk)ervaringen delen: Fans van B&B vol liefde (184 duizend leden).
Maar sinds Mark Zuckerberg een knieval deed voor Donald Trump, ligt het platform onder vuur. Op 7 januari, twee weken voordat de nieuwe Amerikaanse president aantrad, schafte de Facebookbaas de door trumpisten gehate factcheckers af. Daarvoor al doneerde moederbedrijf Meta 1 miljoen dollar aan Trumps inauguratie.
Of dit voor grote groepen Facebookgebruikers de druppel is, valt nog te bezien. Dat gebruikers worden gevolgd, dat hun data worden verkocht en dat algoritmen leiden tot polarisatie, is al langer bekend. Hoewel het platform jaarlijks zo’n 200 duizend accounts verliest, neemt het dagelijkse gebruik ervan juist toe, blijkt uit het jaarlijkse Nationale Sociale Media Onderzoek van Newcom dat eind januari is verschenen.
In 2024 logden volgens het onderzoeksbureau dagelijks 7 miljoen mensen in. Een jaar eerder waren dat er nog 6,6 miljoen. En 4,9 miljoen gebruikers keken zelfs meerdere keren per dag.
De vermiste hond van het nichtje van Eva van Drie zorgde in 2016 voor de ‘geboorte’ van de groep. Een platform om een bericht over de vermissing te delen bleek er in Bennekom nog niet te zijn, ‘dus ik begon gewoon’. Dat het zo groot zou worden, had Van Drie, die voor haar pensioen op de Wageningen Universiteit werkte, niet verwacht. Op straat schieten leden haar geregeld aan. ‘Jong en oud waarderen het hoe de Facebookgroep mensen met elkaar verbindt. Het is een soort dorpsplein.’
Bennekom heeft zo’n 250 geplaatste berichten per maand. Veel leden zoeken iets: een mannelijke paspop, een cv-monteur of een wandelmaatje voor een dementerende 80-jarige. Anderen willen iets delen: de verjaardag van koe Doortje, of hun ergernis over de plotse verdwijning van het carillon.
Facebook, ooit bedacht om individuen met elkaar te verbinden, verlegde de focus in 2017 naar communities. In een epistel zette Zuckerberg uiteen hoe Facebook-groepen de sociale cohesie zowel on- als offline zouden moeten herstellen.
Hij roemde een Berlijnse groep die vluchtelingen hielp om een huis en werk te vinden en beloofde meer gebruikers in contact te brengen met dit soort ‘betekenisvolle’ groepen.
Toen Zuckerberg in januari aankondigde dat Facebook in de VS stopt met het modereren van berichten, heeft Van Drie wel nagedacht over wat dit voor haar betekent. ‘Maar eigenlijk zou er niets veranderen, ik doe alles zelf. Facebook heeft alleen een keer een filmpje van de geboorte van een reekalfje verwijderd.’
Of een groep als die van Bennekom moet verhuizen noemt Rens Vliegenthart, hoogleraar Strategische communicatie in Wageningen, een lastig dilemma. Hij betwijfelt of het zinnig is om de verantwoordelijkheid daarvoor bij het individu te leggen. ‘De morele bezwaren wegen terecht zwaar, maar als zo’n groep mensen bijeenbrengt, problemen oplost en een heel dorp blij maakt, dan is dat ook waardevol.’
Volgens Vliegenthart wordt vaak de sociale en verbindende kracht vergeten die sociale media ook kunnen hebben. Hij noemt het een opvallende vertekening dat onderzoek zich vooral richt op de gevaren van sociale media, zoals politieke beïnvloeding en algoritmen. ‘Terwijl de meeste gebruikers niet op Facebook zitten om op de hoogte te blijven van politiek of actualiteit, maar vooral vanwege interpersoonlijk contact.’
Rudy van Belkom, directeur van Stichting Toekomstbeeld der Techniek, doet het denken aan de discussie over vliegschaamte. Hij stelt dat het nuttiger is om het systeem te veranderen dan een gedragsverandering af te dwingen. ‘Ik zag iemand zich op LinkedIn afvragen of mensen die achterblijven op Facebook geen moreel kompas hebben. Met zo’n reactie bereik je niet wat je wilt. Hoe goed de intenties ook zijn en hoe noodzakelijk een verandering ook is.’
‘En als alle moraalridders vertrekken, wordt het er niet beter op, want wie blijft er dan over?’ Van Belkom vreest dat er daardoor juist nieuwe bubbels zullen ontstaan. ‘Een democratie heeft schuring van ideeën nodig, is daar bij gebaat, niet bij eigen eilanden die elkaar niet tegenspreken. Op Wikipedia staan minder fouten dan in de gemiddelde encyclopedie; dat komt doordat mensen met verschillende achtergronden en expertises zich met de inhoud bemoeien.’
Dat gebeurt in de groep Bennekom ook, zegt Van Drie. ‘Het ging in de zomer veel over het carillon, de een vindt het leuk, de ander ergert zich aan het lawaai. Voor- en tegenstanders roeren zich en iedereen mag z’n verhaaltje doen, zolang het maar respectvol blijft. Discussie vergroot de betrokkenheid.’ Soms deelt Van Drie een waarschuwing uit, een enkele keer volgt verwijdering.
Gebruikers kunnen lid worden als ze iets met Bennekom hebben, maar zonder volledige naam en gelijkende foto komen ze er niet in. ‘Ik had duizend leden meer kunnen hebben als ik foto’s van katten of planten toe zou laten.’
Voor groepen die wel willen verhuizen van Facebook zijn er alternatieven als Gebiedonline, Nextdoor of Quodari. Die laatste partij krijgt veel vragen van groepen waar privacygevoelige informatie wordt gedeeld. ‘Patiëntenverenigingen bijvoorbeeld’, zegt mede-oprichter Aart Joppe. ‘Daar zijn er driehonderd van in Nederland, waarvan 80 procent een lotgenotenplatform heeft op Facebook. Je kunt je voorstellen dat mensen zich daar meer zorgen maken over wat er met hun gegevens gebeurt.’
Van Drie blijft voorlopig op Facebook. ‘Ik zou niet weten waar je anders zo gemakkelijk met elkaar in verbinding kunt staan.’ En het carillon waarover zoveel werd gediscussieerd? Dat keert terug als alle achttien magneethamers zijn gereviseerd.
60 nieuwe berichten op dinsdag
1.306 in de afgelopen maand
25.903 leden in totaal
+ 45 in de afgelopen week
Gemaakt op 20 april 2021
Beheerders: Egon Jansen en Miranda Heus
‘De groep was er bijna niet meer geweest. Twee jaar terug hadden we 1.800 leden en kwam er amper respons als iemand een foto plaatste. Toen hebben we gezegd dat we ermee zouden stoppen als het niet meer zou gaan leven. Gelukkig zijn mensen die voorheen alleen rondkeken ook af en toe gaan reageren en likes gaan geven. Dat leidde tot nieuwe aanmeldingen. We zitten nu op 25 duizend, en er komen dagelijks nieuwe leden bij.
‘Over vertrekken van Facebook is het hier niet gegaan, maar er wordt wel geklaagd over negatieve reacties die soms worden geplaatst. Dan antwoorden ze bijvoorbeeld ‘een blinde vink’, als iemand vraagt wat voor een vogel op een foto te zien is. En we hadden een tijdje veel last van spam. Nu moeten we elk geplaatst bericht vooraf goedkeuren, dat werkt goed.
‘Zeldzame foto’s trekken de meeste aandacht, zoals de brileider op Texel laatst. En flamingo’s die nu weer af en toe in Nederland te zien zijn.’
Lisa Spit
11 nieuwe berichten op dinsdag
498 in de afgelopen maand
9.493 leden in totaal
+ 535 in de afgelopen week
Gemaakt op 21 september 2023
Beheerder: Rudie Veldhuizen, stroopwafelbakker en werknemer bij een sauzenfabrikant
‘Toen ik me in de coronatijd verveelde, begon ik met bakken. Het is oefenen, oefenen, oefenen, maar op gegeven moment had ik het aardig onder de knie. In het dorp hebben we veel Facebookgroepen, en iemand zei: moet je er niet eentje over zuurdesem maken? Er bleek ontzettend veel interesse te zijn, zelfs van Belgen. Andere groepen zullen wel jaloers zijn op hoe snel de mijne is gegroeid.’
‘Ik beheer ’m samen met een oud-buurtgenoot. Sinds kort hebben we er een moderator bij – dat was nodig met zoveel leden. Ik heb iemand gevraagd die ik nooit in het echt heb gezien, maar die heel actief was in het rapporteren van berichten.
‘Over de baas van Facebook heb ik geen idee. Als mensen dingen plaatsen die niet door de beugel kunnen, zoals ‘Je brood ziet er niet uit’, krijgen ze met mij te maken. Dan beperk ik ze, zodat ze alleen iets kunnen plaatsen als ik toestemming geef. Ook berichten waar gist in voorkomt, worden eruit gegooid: deze pagina is bedoeld voor natuurlijk bakken.’
Miluska van Rompu
15 nieuwe berichten op dinsdag
338 in de afgelopen maand
145.804 leden in totaal
+ 986 in de afgelopen week
Gemaakt op 25 april 2017
Beheerder: Nina van Dijk, verpleegkundige in de ouderenzorg
‘Via onze groep vinden mensen vrienden terug die ze uit het oog zijn verloren, zelfs hun biologische ouders die ze al dertig jaar niet gezien hebben. Ze doen een oproep, waarin ze zoveel mogelijk details over die persoon noemen. Soms reageren mensen dan: ‘O, dat is mijn tante’ of ‘Die woont bij mij in de straat!’ Andere keren is het lang zoeken. We hebben ook speurders achter de schermen voor wie geen openbare oproep wil plaatsen.’
‘We beheren de groep met zeven mensen. Daarin zijn we best streng: we willen alleen reacties die iemand echt helpen met hun zoektocht. Als het een triest verhaal is, reageren mensen soms ook met sterktewensen en ‘Ik hoop dat je diegene vindt’. Daardoor raken nuttige reacties ondergesneeuwd, dus verwijderen wij de rest. Soms worden mensen daar boos om.
‘Dat Mark Zuckerberg, de baas van Meta, onder vuur ligt, heb ik niet meegekregen. Maar nu je vertelt dat hij meer haat zal toestaan op het platform, denk ik: hij kan er wel iets van vinden, maar wij beheren die groep. Als iemand daar een racistisch bericht stuurt, vliegt ie eruit. Die krijgt vliegles, zeggen we dan.’
Miluska van Rompu
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant