Op De Molenwiek in Haarlem maakt driekwart van de leerlingen uit groep 8 dit jaar geen doorstroomtoets. De school gelooft niet dat de wettelijk verplichte toets bijdraagt aan het bepalen van het juiste niveau op de middelbare school.
Soner (12), heeft twee papieren voor zich liggen. Boven de één staat met blokletters ‘makkieland’. Hij heeft er dingen op getekend die hem makkelijk afgaan: een Turkse pizza eten, de kat aaien, TikTok.
Op de andere tekening, ‘lef-land’, heeft hij dingen afgebeeld die hij een stuk moeilijker vindt. Achtbanen (‘daar durf ik niet in’) en een toets. ‘Ik vind de stress niet leuk’, verklaart Soner. ‘Ik wil niet dat ik ’m verkeerd maak, want ik wil mijn ouders trots maken.’
Wat dat aangaat, kan Soner zich gelukkig prijzen: hij is een van de 49 leerlingen uit de twee groepen 8 van basisschool De Molenwiek in Haarlem die de doorstroomtoets dinsdag niet maakt. Voor hen is er een alternatief programma opgetuigd.
De overige twaalf leerlingen – ongeveer een kwart van het totaal – maken de toets wél. Zij zitten een etage hoger met grote ijver en in doodse stilte over de opgaven gebogen.
Eenzijdige focus
De Molenwiek is een van de vier scholen die de keuze voor het maken van de doorstroomtoets dit jaar bij de ouders legt. Die toets kwam vorig jaar in de plaats van de eindtoets en moest de kansengelijkheid in het onderwijs vergroten. Maar inmiddels ligt de toets flink onder vuur; scholen twijfelen of de uitkomsten wel een betrouwbaar beeld geven.
De vier scholen maken deel uit van de beweging Leve het Onderwijs, bestaande uit meerdere schoolbesturen in Nederland die niet alleen kritisch zijn op de doorstroomtoets, maar op de algehele manier van toetsen waaraan kinderen vanaf groep 3 worden onderworpen.
Ze hekelen de eenzijdige focus op rekenen, spelling en begrijpend lezen. Ook vinden ze het kwalijk dat toetsen uitgaan van een landelijk gemiddelde, waardoor kinderen automatisch ‘onder- of bovengemiddeld’ presteren.
‘Dat is funest voor hun zelfvertrouwen’, zegt Marten Elkerbout, bestuurder van Spaarnesant, de stichting waaronder drie scholen vallen die de doorstroomtoets (deels) in de ban doen. ‘Wij vinden dat de toets haaks staat op het bieden van een veilig pedagogisch klimaat, wat eveneens een wettelijke verplichting is.’
Wetsovertreding
Zo’n dertig scholen van de beweging overwegen de doorstroomtoets volgend jaar helemaal niet meer aan te bieden. Een rigoureuze stap, omdat ze daarmee welbewust de wet overtreden die de toets verplicht stelt.
Deze scholen kunnen dan ook op een berisping rekenen van de Onderwijsinspectie. ‘Het handhavingsproces is begonnen’, zegt een woordvoerder. In het uiterste geval kunnen de scholen gekort worden op hun begroting.
Gokken
De groep 8’ers die de toets niet maken, krijgen hier weinig van mee. Zij hebben wel wat belangrijkers aan hun hoofd: voor vandaag staat een debat op het programma onder leiding van een politicoloog. ‘Geef een argument voor en tegen afschaffing van de doorstroomtoets’, staat op een digibord. De kinderen lezen een voor een voor wat ze op hun blaadje hebben gekrabbeld.
‘De toets bestaat uit multiplechoicevragen, dus dan kun je gokken’, zegt een jongen met fleecevest en bril. Een klasgenoot brengt daar een argument tegenin: ‘Je oefent met toetsen maken, dat is belangrijk voor de middelbare school.’
Terwijl beneden vol overgave wordt gedebatteerd, gaat boven de deur van het klaslokaal stilletjes open. De 11-jarige Radfan heeft het eerste gedeelte van de toets erop zitten. Het ging best goed, zegt ze duidelijk opgelucht, al had ze wel last van zenuwen. ‘Vanochtend was het het ergst, maar gelukkig had m’n moeder een broodje voor me gesmeerd met daarop een post-it geplakt om me succes te wensen.’
Radfan hoopt met de toets haar voorlopige schooladvies havo-vwo op te krikken naar vwo, ‘of misschien zelfs gymnasium’. Waarom? ‘Omdat ik het gevoel heb dat ik het kan.’ Ze weet ook al wat ze wil worden: binnenhuisarchitect.
Kansengelijkheid
Het zijn leerlingen zoals Radfan die staatssecretaris Mariëlle Paul (Onderwijs) voor ogen had toen ze haar plannen voor de doorstroomtoets uitwerkte; leerlingen die mogelijk meer in hun mars hebben dan op basis van het subjectieve oordeel van leerkrachten kan worden vastgesteld.
Ze vindt het dan ook heel kwalijk dat sommige scholen de toets afzweren. ‘Leerlingen hebben recht op de toets’, zei ze onlangs in de Tweede Kamer. ‘Voor mij blijft vooropstaan dat de doorstroomtoets bijdraagt aan kansengelijkheid.’
Volgens Malika Amkoum is het tegenovergestelde het geval. De moeder van de 12-jarige Lina, die even verderop aan een tafeltje bezig is met een ‘talentenspel’, brengt een veelgehoord argument ter sprake. Ouders met geld, zegt ze, sturen hun kind naar bijlesinstituten om te oefenen voor de eindtoets. ‘Op De Molenwiek kijken ze ook naar eigenschappen en vaardigheden van kinderen. Lina wordt hier echt gezien.’
Natuurlijk heeft ze, net als veel andere ouders, wel getwijfeld om haar dochter de toets niet te laten maken. ‘We vroegen ons met name af of onze kinderen consequenties zouden ervaren als ze de wettelijk verplichte toets niet maken. Maar er werd ons op het hart gedrukt dat die verantwoordelijkheid bij de stichting ligt, niet bij de ouders.’
Drie middelbare scholen in Haarlem hebben bovendien expliciet aan lokale media laten weten zich achter dit besluit te scharen. Zij zien nu bij de eerste lichting leerlingen, die op basis van de doorstroomtoets zijn geplaatst, dat ze het niveau vaak niet aankunnen.
Geen frictie
De Molenwiek deelt bovendien al jaren de resultaten van de eindtoets niet met middelbare scholen. In plaats daarvan krijgen ze bij de overdracht van leerlingen een goed onderbouwd advies mee van de leerkracht. Voorafgaande hieraan worden vanaf groep 6 meerdere gesprekken met ouders gevoerd.
‘We hebben eigenlijk nooit frictie met ouders over de adviezen’, zegt adjunct-directeur Jikke Hornman. Een enkele uitzondering daargelaten. ‘Soms zit er een ouder bij die zijn kind een puppy belooft als hij een vwo-advies binnensleept.’ Maar over het algemeen is iedereen op school het met elkaar eens: ‘Een kind is meer dan een toets.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant