Er zit vandaag iets heel lekkers in hun broodtrommeltje. Ze krijgen een dikke kus, en nog een. ‘Zet ’m op lieverd, je kunt het!’ En: ‘Niet stressen hoor!’ Dat laatste advies werkt niet altijd. Veel achtstegroepers zijn er, net als hun ouders, van doordrongen: het is erop of eronder met die toets. Die bepaalt samen met het schooladvies je toekomst. Hopelijk wordt het voorlopige advies bijgesteld. Hopelijk krijg ik havo.
Twee maanden later is er blijdschap en teleurstelling op het schoolplein. Ouders en kinderen springen een gat in de lucht, anderen barsten in tranen uit. Het is een hartverscheurend, jaarlijks terugkerend tafereel. Een oer-Nederlands tafereel.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
Dezer dagen maken 175 duizend achtstegroepers de doorstroomtoets; leerlingen die de papieren versie maken doen dat vandaag en morgen. Dit jaar is er onrust rondom de vorig jaar ingestelde doorstroomtoets. Scholen kunnen kiezen uit zes toetsen en die blijken niet gelijkwaardig; de uitkomsten zijn niet vergelijkbaar en wijken sterk af – naar boven en beneden – van de schooladviezen. Hulde aan Irene de Zwaan en Jurre van den Berg die deze misstand onthulden.
Er zijn scholen die weigeren de doorstroomtoets, die wettelijk verplicht is, af te nemen. Dat is óók betreurenswaardig. Vergeet niet waarom de doorstroomtoets werd ingesteld: om de kansenongelijkheid te verkleinen. Geen toets, of geen verplichte bijstelling van het advies betekent geen objectief criterium naast het oordeel van de leerkracht. Dat leidt onherroepelijk tot onderadvisering van meisjes, kinderen van laagopgeleide ouders, kinderen met een migratieachtergrond en plattelandskinderen. Zo houden we ongelijkheid vakkundig in stand.
Louise Elffers, voorzitter van de Onderwijsraad, legde dit mechanisme in 2023 in haar oratie als bijzonder hoogleraar kansengelijkheid haarfijn uit: schooladviezen zijn gekleurd door (onbewuste) vooroordelen van leerkrachten. Dat maakt onderwijs ‘de grote ongelijkmaker’. Nadat in 2014/15 niet langer de eindtoets maar het schooladvies doorslaggevend werd, nam de ongelijkheid meteen toe.
Iedere leraar zou hoge verwachtingen moeten hebben van iedere leerling. Waarom die angst voor overschatting? Een ‘passend’ advies’ bestaat niet. Capaciteiten zijn niet in lood geklonken. Goed onderwijs verhoogt het niveau, en het plezier in leren, doet leerlingen groeien. Schooladviezen werken als een doem. Sommigen trekken zich op aan een ‘hoog’ advies. Anderen passen zich aan op een laag niveau, worden weinig gevoed, gaan onderpresteren. Zo lijkt het alsof het onderadvies ‘klopt’. Als zo’n kind later schrijver, minister of burgemeester wordt, vertelt het in interviews over hoe het advies van de leraar in groep 8 altijd als een graat in de keel is blijven steken.
Ik heb nooit begrepen waarom je kinderen kansen zou willen ontnemen. Waarom zou je hun toekomst willen voorspellen en een plafond instellen? Waarom niet geloven in de vormende kracht van onderwijs en de wensen van leerlingen? Teruggezet worden van 3 havo naar 3 vmbo-t is vervelend, maar de krenking van onderschat worden is groter.
Er mankeert van alles aan die doorstroomtoets. En aan het schooladvies en aan pushy ouders die bijlesbureaus inschakelen. Aan de ratrace die ons onderwijs is. Maar de schuldige, de veroorzaker van al deze ellende, is het systeem van vroege selectie.
Het akelige circus van toetsen, onder- en overadvisering is ontstaan door een wreed, determinerend systeem waarin kinderen van 11 worden gesorteerd en in laatjes gestopt waar ze moeilijk uitkomen. Van dit systeem moeten we echt af, zoals de Onderwijsraad in 2021 adviseerde. Op naar een flexibel stelsel dat uitgaat van mogelijkheden, niet van beperkingen, zoals alle landen met goed presterend onderwijs kennen. Helaas werd de eerste stap daartoe, een meerjarige brugklas, door dit kabinet al ontmoedigd.
Source: Volkskrant