Er is een filmpje van Rob Jetten dat ik meermaals heb teruggekeken. Het komt uit zijn laatste congresspeech. Jetten draagt de tekst voor met zijn stem een halve octaaf lager, vermoedelijk om als staatsman over te komen. Op twee derde richt hij zich tot de camera en spreekt hij de leiders van de coalitiepartijen aan: ‘Ga aan de slag’, zegt hij ferm, ‘of ga aan de kant.’ Bij die laatste woorden zet hij een boos gezicht op, zoals een acteur in een kinderserie dat zou doen, en hij wijst met een gestrekte arm en een priemende vinger opzij.
In gedachten zie je hem oefenen. Met die vinger. ‘Aan de ka… AAN DE KANT! Nee, te veel… Aan de kant!’ Maar het is ook zijn boodschap die aan het denken zet. In de rest van zijn toespraak heeft Jetten uiteengezet hoe verderfelijk hij de regeringsplannen vindt. Dus wil je dan dat Wilders en consorten ‘aan de slag’ gaan?
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant. Hij was twaalf jaar journalist voor de Volkskrant en werkt nu als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Of is het meer zoals mijn collega Sheila Sitalsing vorige week verzuchtte, toen ze zich gealarmeerd toonde over de dreigende inperking van grondrechten: ‘Het is een geluk bij een ongeluk dat dit kabinet niks kan.’
Vast staat dat deze ploeg onwaarschijnlijk weinig doet. Een kabinet als Balkenende IV, dat zo beeldend als een verzameling treuzelaars werd weggezet door toenmalig D66-leider Pechtold – hij had alle beleidsrapporten meegetorst naar de interruptiemicrofoon – was hiermee vergeleken een wonder van daadkracht. Destijds gold het als bijtende kritiek dat het kabinet met beleidsdoelen ‘achter op schema’ lag. Kom daar nu eens om.
En het beruchte wantrouwen tussen Balkenende en PvdA-vicepremier Wouter Bos zou nu doorgaan voor een fijne werkrelatie. De verbetenheid waarmee deelnemers aan de huidige coalitie de eigen initialen in het voorhoofd van veronderstelde partners proberen te kerven, is van een geheel andere orde.
Naar de manier waarop CDA en PvdA vijftien jaar geleden probeerden om ondanks alle onmin vooruit te komen, namelijk door eindeloos naar maatschappelijk draagvlak te zoeken, kun je zelfs een beetje heimwee krijgen. Nu zien we slechts beroerd acteerwerk.
Geen misverstand, ten tijde van Balkenende IV liep ik rond op het Binnenhof en ik was toen al geschokt. Het was de periode dat afscheid werd genomen van beeldvorming als noodzakelijk middel om beleid aan de man te brengen. Spindoctors draaiden het om: éérst was er het beeld dat zij wilden scheppen en het beleid werd daarbij verzonnen.
Toch betreden we weer een nieuw tijdperk met minister Faber die bij de Belgische grens gaat staan, waar marechaussees, om haar te plezieren en slechts zolang de camera’s draaien, auto’s aanhouden en doen alsof ze die controleren. Dit is het type cultachtige anekdotes dat je hoorde over Oostblokdictaturen. Geen beleid meer om gewenste beeldvorming mee in te vullen, nee, de band tussen beeld en realiteit is hier doorgesneden.
Dit kabinet dient veel minder wetten in dan zijn voorgangers, rekende Trouw voor. En denk niet dat de voortvarendheid van bewindslieden wordt gesmoord door een schaduwmacht van ambtenaren. Veruit de meeste zouden nieuw beleid loyaal uitvoeren. Nee, we zijn er live getuige van dat een groep mensen het vrij basale verschil aan het ontdekken is tussen zeggen dat je iets wilt en zorgen dat je het voor elkaar krijgt.
Het meest vallen de miljarden voor het platteland op die BBB heeft weggegeven om de illusie te wekken dat voor boeren alles bij het oude kan blijven. Maar door het paniekerig klapwieken van BBB-voorvrouw Van der Plas zou je bijna missen dat PVV-minister Madlener files wil bestrijden met ‘een publiekscampagne’. Of dat PVV-minister Agema vooral druk is met zoeken naar bezuinigingen als compensatie voor teruggedraaide bezuinigingen op verpleegkundigenopleidingen, die op hun beurt weer teruggedraaide bezuinigingen op onderwijs moesten compenseren.
Nu is het niet alleen maar slecht wanneer een kabinet weinig nieuw beleid maakt. Het kabinet-Rutte-Samsom (2012-2017) nam Nederland op de schop en dat zijn we nog niet te boven. Van de week stelde een rapport maar weer eens vast dat het nog steeds niet lukt om de sindsdien ontspoorde jeugdzorg op de rails te krijgen. De inertie van nu zittende bewindslieden biedt het dolgedraaide overheidsapparaat de gelegenheid om op adem te komen. En het is lang geleden dat zo veel broodnodig onderhoud aan bruggen, viaducten en wegen werd gepleegd. Nieuwe dingen bouwen lukt toch niet.
Tegelijk is het natuurlijk ook wel gek dat we vermalen dreigen te worden tussen de VS, China en Rusland en dat we veel Nederlandse bestuurders op de plaats zien rennen, als hardlopers bij een stoplicht.
Misschien duurt het niet lang meer. PVV en BBB fulmineren tegen een btw-verhoging waar ze eerder mee hebben ingestemd. En de VVD hield van de week zelfs een officieuze campagneaftrap met haar ‘agenda voor werkend Nederland’. Dus deze coalitiepartners gaan vermoedelijk eerder aan de kant dan dat ze aan de slag gaan.
En dan is de vraag welke conclusie kiezers trekken. Vele zullen jaloers kijken naar Trump, die per decreet vliegend van start is gegaan. Zo kunnen bij ons beelden zonder daden de geesten rijper hebben gemaakt voor machtsconcentratie. En is het de vraag hoeveel begrip er nog voor zal zijn dat een democratie waarin iedereen enigszins wordt gehoord – links en rechts, boer en burger, laptopelite en proletariaat – nooit in grote stappen snel thuis kan zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant