Waar lopen de correspondenten van de Volkskrant tegenaan in hun dagelijks leven? Vandaag: in Frankrijk kan alles politiek zijn, ziet Eline Huisman. Óók bladerdeeggebak gevuld met amandelspijs.
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Vergeet gezonde voornemens in januari: in Frankrijk staat het begin van het nieuwe jaar in het teken van amandelspijs gehuld in bladerdeeg. De galette des rois wordt traditioneel gegeten op 6 januari, ter ere van Driekoningen. Bij de Franse bakker ligt de vitrine er heel de maand vol mee; vrijwel niemand ontsnapt aan het ritueel van ‘boon’ en kroon.
Dat ritueel gaat zo: terwijl de gastheer of -vrouw de taart in parten snijdt, kruipt de jongste uit het gezelschap onder tafel. Zonder de stukken te hebben kunnen zien, verdeelt hij of zij daarna de taart onder de gasten. Ergens in de taart zit een fève verstopt, een boon. Vroeger was dat een echte boon, nu vaak een porseleinen figuurtje. Degene die de fève in z’n portie galette vindt, wordt met een papieren kroon tot koning of koningin gekroond.
De Fransen zijn er dol op, van hen zeggen negen op de tien de traditie te vieren. Te pas en te onpas, zou je bijna zeggen, maar het punt is nou juist dat de machtige bladerdeegtaart uitstekend past bij ieder weerzien in het nieuwe jaar. Met familie, collega’s, op school of onder vrienden – de galette is op zichzelf reden tot samenkomst.
Voor Franse bakkers is de galette een welkome liefhebberij: jaarlijks gaan er zo’n 60 miljoen stuks over de toonbank. De verkoop is naar schatting goed voor 15 procent van de gemiddelde bakkersomzet. De grootste galette is voor het Élysée, waar de Franse president op 6 januari met tweehonderd bakkers ‘de waarden van gezelligheid en delen’ viert door te eten van een taart van twintig kilo en met een doorsnee van 1,20 meter.
In de Franse republiek kan men natuurlijk niet riskeren dat de president koning wordt vanwege een stuk porselein in zijn amandelspijs. Daarom wordt de presidentiële galette zonder fève gebakken. Tijdens de Franse Revolutie werd de taart omgedoopt tot een ‘gelijkheidsgalette’: zonder boon, in een poging om Frankrijk te ontdoen van zowel koning als religie.
Maar is de galette des rois eigenlijk wel een religieuze traditie? Met Driekoningen wordt herdacht dat de drie wijzen uit het Oosten de pasgeboren Jezus kwamen eren met wierook, mirre en goud. Toch is volgens de linkse gemeenteraad in havenstad Marseille (die aankondigde galettes te serveren in een kleine vijfhonderd scholen in de stad) de bladerdeegtaart het symbool van een ‘gastronomisch heidens festival’.
Een controverse was geboren. De oppositie beschuldigde de gemeente ervan dat het de christelijke oorsprong van de traditie probeerde te ondermijnen, en er een ‘wokistische’ draai aan te geven.
Toch had de gemeenteraad niet geheel ongelijk. De traditie van de taart-met-boon gaat terug tot de Romeinen, en in het bijzonder Saturnus, de god van tijd, rijkdom en landbouw. Op de feestdag ter ere van hem werd de taart gedeeld tussen vrije mensen en tot slaaf gemaakten, die via de boon eveneens kans maakten op de status van koning voor een dag. Met de komst van het christendom werd de traditie overgenomen en aangepast tot wat die tegenwoordig is. Het bladerdeeg – tegenwoordig essentieel voor de galette – werd pas in de 17de eeuw onderdeel van het recept.
Juist dat is nou het mooie aan de bladerdeegtaart, las ik op de website franceunwrapped.com, die ‘het beste van Frankrijk met de wereld deelt’: ‘Met elk stuk van dit heerlijke gebak nemen we deel aan een traditie die millennia heeft doorstaan, gemeenschappen en generaties samenbrengt in een gedeelde zoete ervaring’, schreef de redactie over de bladerdeegtaart. Heidens, christelijk of anders – met die woorden klonk de galette boven alles vooral heel Frans.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant