Progressief Nederland zou een discussie als deplatforming – het ontnemen van een podium aan personen met een controversiële mening – niet moeten overlaten aan rechts. Daar is het debat te complex voor, betoogt Dick Zijp.
De Joods-Israëlische comedian Yohay Sponder belandde afgelopen weken opeens in de publieke belangstelling. Een optreden in de Amsterdamse comedyclub Boom Chicago werd kort van tevoren afgelast omdat de veiligheid niet zou kunnen worden gegarandeerd. Een poging van de Joodse liefdadigheidsorganisatie Maccabi om een vervangende locatie te vinden, is vooralsnog op niets uitgelopen.
Volgens De Telegraaf is er sprake van antisemitisme en censuur en is links te laf om zich uit spreken. De cultuursector ‘zwijgt in alle talen’, schreef Telegraaf-columnist Bart Nijman. Ook comedian Hans Teeuwen en website GeenStijl doken op de kwestie.
Niet alleen cultuurmakers, ook andere progressievelingen zouden zich moeten uitspreken over het ‘deplatformen’ van deze comedian. Door zich te hullen in stilzwijgen, geven zij rechts de gelegenheid het debat te kapen en zich te presenteren als dappere strijders voor de vrijheid van meningsuiting. Maar progressief Nederland zit in een lastig parket en lijkt de prioriteiten minder op orde te hebben dan het rechtsdenkende volksdeel.
Over de auteur
Dick Zijp is humor-onderzoeker en universitair docent aan de Universiteit Utrecht.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Dat begon al met de rommelige aanloop naar het geplande optreden op 25 januari. De comedyclub meldde in een verklaring dat de aankondiging van de show tot bedreigingen had geleid, maar verzuimde vervolgens contact te zoeken met gemeente en politie. Kwalijker nog is dat Boom Chicago toezegde te willen helpen met het zoeken naar een alternatieve, ‘Joodse’ locatie. Ik geloof niet dat de comedyclub dit kwaad, laat staan antisemitisch, bedoelde. Boom Chicago nodigde Sponder in eerste instantie immers zelf uit en biedt al langer een podium aan comedians met uiteenlopende achtergronden. Maar in het licht van de historische Jodenvervolging en opnieuw toenemend antisemitisme is het zeer pijnlijk een Joodse comedian door te verwijzen naar een Joods podium.
Bovendien werkt het contraproductief dat Boom Chicago neutraal wil blijven en zich niet wil uitspreken over het ‘hoogst gepolariseerde debat over Gaza’. De organisatie blijft wijzen op de veiligheid, maar dit argument overtuigt niet. Dit roept de vraag op of dit niet (ook) een morele kwestie is, waarbij Boom Chicago niet bereid is de veiligheid van bepaalde comedians te waarborgen, omdat zij hun gedachtegoed schadelijk of onacceptabel vindt
Theater Bellevue was als enige wél transparant. In de zoektocht naar een alternatieve locatie gaf de programmeur van dit theater aan geen platform te willen geven aan een comedian die ‘grappen maakt over het verhongeren van de Palestijnse bevolking en de Israëlische bombardementen op Palestina beschrijft als cleaning up.’
Bij deze weigering draait het niet om antisemitisme of censuur, zoals De Telegraaf beweert, want Sponder wordt hier niet bekritiseerd om zijn Joods-zijn, maar om zijn uitspraken, die niet passen bij een inclusief theater als Bellevue.
Het is belangrijk dat de humor van Sponder ook in progressieve kringen besproken en bediscussieerd wordt, al was het maar omdat zijn grappen niet altijd eenduidig zijn. Sponder, die zich vooral op een internationaal publiek richt, gebruikt veel zelfspot, die hij combineert met half-serieuze, half-ironische uitspraken over Joodse superioriteit en de oorlog in Gaza.
Dat maakt zijn humor complex, maar niet onschuldig. Als humorwetenschapper ken ik het onderzoek waaruit blijkt dat harde, grensoverschrijdende humor discriminatie en racisme in de hand kan werken. Met dubbelzinnige grappen kun je bovendien de aandacht afleiden van meer serieuze uitspraken. Tijdens één van zijn optredens ontkent Sponder bijvoorbeeld, bijna tussen neus en lippen door, dat Israël een genocide pleegt in Gaza.
Rechts hoeft dit soort ingewikkelde gesprekken niet te voeren. Zij zijn, onder het mom van de vrijheid van meningsuiting, vooral geïnteresseerd in het verkondigen van een pro-Israëlgeluid. Er zullen ook altijd stemmen opgaan die zeggen dat deplatforming de vrijheid van meningsuiting bedreigt of een vorm van censuur is. Er kunnen echter óók goede redenen zijn om dit ingrijpende middel te willen inzetten. Culturele organisaties zijn bovendien niet verplicht een podium te bieden aan iedereen die dat wenst. Belangrijk is wel om goed voor ogen te houden waar je de grens trekt, en om daarover in gesprek te gaan, óók op links. Dus, progressief Nederland, blijf niet toekijken en spreek je uit.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant