Plots trekken de conservatieve CDU en de radicaal-rechtse AfD in Duitsland met elkaar op. De ‘brandmuur’ tussen de traditionele Duitse partijen en de AfD lijkt daarmee af te breken. Het panel van Duitsland-deskundigen van de Volkskrant licht toe.
Met steun van Alternative für Deutschland (AfD) heeft de Duitse Bondsdag woensdag een motie van CDU-lijsttrekker en oppositieleider Friedrich Merz aangenomen. In deze motie wordt opgeroepen tot onder meer permanente grenscontroles en een inreisverbod voor migranten zonder geldige papieren.
‘Wat in wezen goed is, wordt niet verkeerd omdat de verkeerde mensen het ermee eens zijn’, aldus Merz, die vrijdag opnieuw rekent op steun van de radicaal-rechtse AfD. Dan wordt er gestemd over een wetsvoorstel om het asielrecht aan te scherpen. Zo wordt nareizen bemoeilijkt en worden de bevoegdheden van de Duitse politie vergroot.
Met name de toenadering tot de AfD is opvallend. Al jaren wordt in Duitsland samenwerking met de AfD, die wordt gezien als ondemocratisch, racistisch, extremistisch en gevaarlijk voor Duitsland, door alle traditionele politieke partijen afgewezen. Door deze zogeheten ‘Brandmauer’ (brandmuur, red.) mogen partijen geen coalitie vormen met de AfD op landelijk- of deelstaatniveau. Zelfs als de AfD een voorstel doet waar de andere partijen zich in kunnen vinden, wordt dat weggestemd en opnieuw ingediend.
Heeft Friedrich Merz, die al weken favoriet is om de nieuwe bondskanselier van Duitsland te worden, deze ‘Brandmauer’ nu aan het wankelen gebracht? En hoe effectief zal de Duitse brandmuur tegen extremisme in de toekomst nog zijn?
‘Bij de beoordeling van de stemming in de Bondsdag kan men proberen om zowel terug- als vooruit te blikken. In het eerste geval hebben diegenen die van een historische trendbreuk spreken gelijk. Nooit eerder in de geschiedenis van de Bondsrepubliek kwamen er parlementaire meerderheden tot stand met de steun van partijen die, minstens gedeeltelijk, als extreemrechts worden beschouwd. In het tweede geval is het moeilijker om tot een eindoordeel te komen. Was dit alleen maar een tactische zet die voor Friedrich Merz niet onverdeeld gunstig uitpakte, of zijn de gevolgen veel ingrijpender? Voor Duitsland als land, voor zijn politieke cultuur en voor zijn rol in Europa.’
‘De Brandmauer, een brandmuur die voorkomt dat vuur overslaat, is een krachtige metafoor maar wel een met beperkingen. Wat er precies mee wordt bedoeld is namelijk niet heel duidelijk. De actie van Merz zorgt voor een glijdende schaal. Als hij een voorstel doorduwt met steun van de AfD, waarom zouden politici op lokaal niveau dat dan niet doen? En hoe zeker kan de kiezer ervan zijn dat Merz straks niet toch de AfD als coalitiepartner overweegt?’
‘Volg het spoor van Friedrich Merz terug, naar oktober 2000. Als CDU-fractievoorzitter polariseerde hij tegen het liberale integratiebeleid van de rood-groene regering-Schröder. Sindsdien vindt Merz dat hij de ultieme issue owner op het thema immigratie is. Het is alsof hij de Duitse kiezers met zijn motie vraagt de AfD even weg te denken. En wie weet gaan ze daarin met hem mee. Maar dat blijft een gok. Wat als ze toch alleen de AfD als geloofwaardige verandermacht zien?’
‘Friedrich Merz gaat voor quitte of dubbel. Hij weet dat zijn partij alleen bij de AfD stemmen kan weghalen met een strenger migratiebeleid. Met zijn 5-puntenplan tegen wat hij ‘ongecontroleerde migratie’ noemt, heeft Merz het politieke initiatief naar zich toegetrokken.
‘Willens en wetens doorbrak hij een taboe door de AfD van tevoren uit te nodigen om voor zijn motie te stemmen. De SPD en Grünen putten zich nu uit in morele verontwaardiging en verwijten hem een moreel bankroet. Ze huilen krokodillentranen omdat Merz ze te slim af is geweest. De Brandmauer is namelijk niet alleen bedoeld om de AfD buiten te sluiten, maar ook om de christendemocraten te dwingen om alleen bij SPD en Grünen steun te zoeken voor wetsvoorstellen.
‘Merz heeft zich grotere bewegingsvrijheid verschaft. Mocht de kiezer zijn manoeuvre honoreren, dan zou hij weleens de grote winnaar van de verkiezingen kunnen worden. Risico is dat het op een ‘Yesilgözje’ uitdraait en de AfD, net als de PVV in Nederland, er met de winst vandoor gaat.’
‘Merz neemt drie grote risico’s. Het eerste is dat de CDU zich definitief vervreemdt van de traditionele Merkelkiezer, die tot nu toe steevast bepaalde wie de bondskanselier werd. Het tweede risico is dat de AfD garen spint met deze voorstellen en de CDU het nakijken heeft. En het derde is dat de CDU de aangekondigde maatregelen niet kan waarmaken. Omdat er in de Bondsraad, de vertegenwoordiging van de zestien Duitse deelstaten, geen meerderheid voor het plan is óf omdat de plannen in de coalitieonderhandelingen sneuvelen, tenzij de CDU samen regeert met de AfD. Voor een partij die zo royaal voorstaat in de peilingen is dit op zijn minst één risico te veel.’
‘Friedrich Merz sloopt eigenhandig de muur om de AfD en neemt daarmee ongekende risico’s. Ja, het is mogelijk dat aarzelende Duitsers nu voor de christendemocraten kiezen. Maar het kan ook dat die kiezers zich juist afwenden van Merz omdat ze geen bondskanselier willen die een partij met extreemrechtse trekken salonfähig heeft gemaakt. En wat doen zijn partijgenoten op lagere bestuurlijke niveaus, die al langer klagen dat ze niets voor elkaar krijgen omdat ze geen zaken mogen doen met de AfD? Of Merz nu bondskanselier wordt of niet, geschiedenis heeft hij met zijn sloophamer al geschreven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant