De Deense premier Mette Frederiksen reist Europa rond om hulp te krijgen bij de Groenland-vete met de Amerikaanse president Donald Trump. Ze wil vooral geen olie op het vuur gooien. ‘Als je terugslaat en Trump in een hoek drukt, is hij onvoorspelbaar.’
is correspondent in Scandinavië van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
Twee coltruien, een grote houten eettafel en een mandje brood: veel Scandinavischer kon het niet worden tijdens het etentje, afgelopen zondag, bij de Deense premier Mette Frederiksen thuis. De Deense leider ontving haar collega’s uit Noorwegen, Zweden en Finland voor een crisisvergadering over Groenland, gevolgd door eten en een glas wijn. Een foto van het samenzijn werd al snel op het Instagram-account van de premier geplaatst. De boodschap: Denemarken staat niet alleen.
De Deense regering draait deze weken overuren in reactie op uitspraken van de Amerikaanse president Donald Trump dat hij Groenland, een autonoom gebied dat onder de Deense kroon valt, wil inlijven. Trump drijft de spot met de Denen, dreigt met economische sancties en wil militair ingrijpen niet uitsluiten als Denemarken niet toegeeft. Hiermee is Denemarken een van de eerste landen die een antwoord moet vinden op de vraag: hoe reageer je op Trumps pestkopdiplomatie?
Een deel van het Deense antwoord is het vormen van een Europees front. Na de ontmoeting met haar Noordse collega’s reisde Frederiksen deze week langs Berlijn, Parijs en Brussel. ‘Ze wil een sterk signaal sturen aan Trump: als je ons sancties oplegt, tref je een verenigd Europa’, zegt Bent Winther, politiek commentator bij de Deense krant Berlingske.
Een bericht gedeeld door Mette Frederiksen (@mette)
Denemarken kan ook niet anders, zegt Ulrik Pram Gad, Groenland-expert bij het Deense instituut voor internationale studies. Hij verwijst naar Colombia, dat deze maand ook in aanvaring kwam met de VS omdat het vliegtuigen met uitgezette migranten niet wilde accepteren. Nadat Trump met importheffingen had gedreigd, ging de Colombiaanse regering overstag. ‘Als Denemarken in zijn eentje het gevecht met Trump aangaat, loopt het niet goed af. Als we een Europese alliantie smeden, dan is een ander scenario mogelijk’, aldus Gad.
Een tweede pijler onder de Deense reactie is de-escalatie. Vanaf het moment dat Trump afgelopen december begon over zijn overnameplannen voor Groenland, reageren de Denen opmerkelijk mild. De Groenlanders beslissen zelf over hun toekomst, luidt de boodschap, en de veiligheidszorgen van de VS zijn legitiem, dus laten we vooral praten over een hechtere samenwerking.
Ondertussen vroegen de Denen aan de andere Europese lidstaten om vooral géén olie op het vuur te gooien, zeggen ingewijden. Dus vooral niet schermen met artikel 42 lid 7 van het Europees verdrag, dat lidstaten verplicht elkaar te hulp te schieten als een van hen wordt aangevallen. In plaats daarvan tweette EU-president António Costa begin januari hoezeer hij uitzag naar een nieuwe transatlantische samenwerking met Trump, waarna hij er fijntjes aan toevoegde dat de EU ‘altijd onze burgers en de integriteit van onze democratieën zal beschermen’.
Fermer wordt het niet, als het aan Frederiksen ligt. ‘De zorg is: als je terugslaat en Trump in een hoek drukt, is hij onvoorspelbaar. Nu probeert de regering controle te pakken en er een diplomatieke kwestie van te maken’, zegt Winther van Berlingske.
Sommige Deense oppositiepolitici willen dat Frederiksen feller reageert op Trumps dreigementen. ‘President Trump, laat ik het zeggen op een manier die u misschien begrijpt: fuck off’, zei Anders Vistisen, lid van de rechtse Deense Volkspartij, in het Europese parlement. De uitspraken haalden de uitzending van de Amerikaanse nieuwszender CNN.
Frederiksen heeft daarentegen geleerd van Trumps eerste termijn als president, toen hij ook zei dat hij Groenland wilde kopen. ‘Ik blijf maar hopen dat dit niet serieus is bedoeld’, schamperde Frederiksen destijds. Dat raakte Trump. Hij noemde Frederiksen ‘nasty’ (naar) en zegde een gepland bezoek aan Kopenhagen af.
Ditmaal gingen de alarmbellen meteen af toen Trump al in december, nog voor hij in het Witte Huis plaatsnam, over Groenland begon en even later zijn zoon Donald jr. op in de Groenlandse hoofdstad Nuuk opdook om knalrode Make American Great Again-petten uit te delen. ‘Nu weet Denemarken zeker dat Trump echt gefixeerd is op Trump’, zegt Gad. ‘Bovendien is zijn macht nu groter. Hij heeft geen mensen meer om zich heen die hem in toom gaan houden. Het lijkt erop dat hij een pestkopdiplomatie hanteert, waarvan Colombia, Panama en Denemarken de proefkonijnen zijn.’
De Denen bereiden zich voor op verschillende scenario’s. Zo sprak Frederiksen al eens met de top van het Deense bedrijfsleven over mogelijke economische sancties. Daarnaast worden de banden met de Groenlandse regering snel aangehaald. Ministers kregen de opdracht voorstellen over Groenland versneld door het parlement te loodsen. Dinsdag besloot het parlement dinsdag om 1,9 miljard euro uit te trekken voor extra marineschepen en drones die het grote eiland moeten beschermen. Ook werd een antiracisme-agenda voor Groenland versneld gepresenteerd.
In 2009 werd afgesproken dat Groenland op termijn onafhankelijk wordt. De meeste Groenlanders willen dat, maar alleen als het land economisch op eigen benen kan staan. Zover is het nog lang niet. Gelukkig voor de Denen blijken de Groenlanders ook geen Amerikaan te willen worden. Een peiling van Berlingske en de Groenlandse krant Sermitsiaq, wees woensdag uit dat 85 procent van de ondervraagden geen aansluiting bij de VS wil. Slechts 6 procent wilde dat wel, 9 procent wist het niet.
Als Groenland niet te koop is en de bevolking Trumps avances afwijst, rest de vraag wat de Amerikaanse president nu gaat doen. ‘We wachten allemaal op de volgende stap van Trump’, zegt Winther. ‘Niemand die het weet.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant