Klimaatverandering tegengaan door CO₂ uit de zee te halen: op de Afsluitdijk gebeurt dat binnenkort, met dank aan een spoedcursus ondernemen voor wetenschappers. Een succes, vindt het ministerie, en dus trekt het 20 miljoen uit om nog zo’n honderd wetenschappers te helpen de sprong van lab naar praktijk te maken.
is binnenlandverslaggever van de Volkskrant.
Twee keer per week gaat hij met de auto naar het einde van de wereld. Want zo voelt het voor scheikundig ingenieur Asvin Sajeev, midden op de Afsluitdijk. In een mintgroene container, vanaf de weg goed zichtbaar, haalt hij met zijn collega’s straks CO₂ uit zeewater. De hoeveelheid van dat broeikasgas in de lucht is in balans met de concentratie in de zee. Haal CO₂ dus uit het zeewater en het water haalt de stof weer uit de lucht.
SeaO₂ is een van de acht bedrijven die tot nu toe zijn voortgekomen uit Faculty of Impact, een tweejarige opleiding ondernemen voor wetenschappers. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap trekt de komende jaren bijna 20 miljoen euro uit om zo’n honderd wetenschappers dat traject ook te laten doorlopen. Het doel ervan is dat onderzoek zo ‘ook echt van nut is voor mensen en bedrijven’, schrijft het ministerie in een persbericht. ‘Zeker nu er wordt bezuinigd op wetenschap is het zonde als uitvindingen op de plank blijven liggen.’
De spoedcursus ondernemen werd twee jaar geleden opgericht door onder meer de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Er worden Willie Wortel-achtige uitvindingen vermarkt, zoals geluidsdemping voor vliegtuigen en een kankermedicijn dat met licht wordt geactiveerd als het de kankercellen heeft bereikt.
Zo’n focus op tastbaar resultaat is niet zonder risico, zegt Laurens Hessels, hoogleraar maatschappelijke waarde van wetenschap aan de Universiteit Leiden en werkzaam bij het Rathenau Instituut. ‘Het zou kunnen leiden tot een te smalle opvatting over de waarde van wetenschap. Die zit namelijk niet alleen in uitvindingen, maar bijvoorbeeld ook in hoogwaardig onderwijs, de mogelijkheid om buitenlandse kennis op te nemen en toekomstige toepassingen.’
Toch vindt hij het mooi dat er wordt geïnvesteerd om wetenschappers te helpen ondernemen. ‘Het is namelijk zelden zo dat een uitvinding vanuit het lab direct in de praktijk kan worden gebruikt.’
De oprichter van SeaO₂, Rose Sharifian, die promoveerde op de techniek waar ze binnen Faculty of Impact een bedrijf van maakte, beaamt dat. ‘Ik ben een onderzoeker. Over het algemeen zijn wij geen ondernemers. Iemands baas zijn, het uitbetalen van salarissen, een goede werkplek verzorgen – dat heb ik echt moeten leren.’
Binnen de postdoctorale, betaalde opleiding kwam haar groep van tien onderzoekers eens in de paar weken bij elkaar om gastlezingen van experts te volgen en met elkaar te bespreken waar zij tegen aanliepen. ‘Daardoor heb ik nu een netwerk van deskundigen die ik kan bellen als ik ergens een vraag over heb.’
Terug naar de Afsluitdijk. Waarom het broeikasgas niet gewoon direct uit de lucht halen, in plaats van eerst uit de zee, zodat die het vervolgens uit de lucht haalt? Staand in het kantoor, tussen een keukenblok en een tafel vol thee, koekjes en lege verpakkingen instantnoedels, tekent Sajeev het proces met een rode stift uit op een whiteboard.
‘Als CO₂ reageert met water, verandert het grotendeels in carbonaat en bicarbonaat’, zegt Sajeev. ‘Als je die stoffen meetelt, kan de zee 150 keer zoveel CO₂ vasthouden als de lucht. Zeewater behandelen is daarom efficiënter.’
Wie CO₂ uit de lucht wil halen, moet het gas eerst oplossen in water. SeaO₂ slaat die stap over en maakt gebruik van de relatief hoge concentratie ‘verhulde’ CO₂ in zeewater. Door het water met elektriciteit zuurder te maken, wordt bicarbonaat weer CO₂. Vanwege de hoge concentratie van het gas wordt dat afgescheiden aan de lucht. ‘Dat vangen we op en voeren we af.’ Het CO₂-arme zeewater gaat terug de zee in, om meer van het gas op te vangen.
Tenminste, als de pilot waar het team nu aan werkt dit jaar van start gaat. In de mintgroene container die buiten staat moet dan 25 ton CO₂ per jaar worden opgevangen, uit zo’n 50 kubieke meter zeewater per uur. In 2045 wil het bedrijf 1 miljoen ton van het gas uit het water halen. Ter vergelijking: Nederland stootte in 2023 zo’n 121 miljoen ton CO₂ uit.
‘Het is een leuke, innovatieve oplossing’, zegt Bert Weckhuysen, hoogleraar chemie en katalyse aan de Universiteit Utrecht. ‘Technieken die CO₂ uit de lucht halen bestaan al, maar met zeewater worden wereldwijd alleen proeven gedaan: er zijn bij mijn weten nog geen installaties in bedrijf.’
Het succes van zo’n oplossing valt of staat bij wat er vervolgens met de CO₂ gebeurt, zegt Weckhuysen. ‘Als je die ergens in de grond wilt stoppen, heb je daar weer energie voor nodig. Hergebruiken is ook een optie, bijvoorbeeld om frisdrank te produceren. Maar er zijn al grote CO₂-uitstoters die dat doen, en zo veel cola drinken we nou ook weer niet. Het zou vooral interessant zijn als ze de CO₂ direct weten om te zetten in bijvoorbeeld brandstof.’
De nieuwe CO₂-zuiger op de Afsluitdijk verbruikt zelf ook energie. Op dit moment is dat stroom van het net, maar Sharifian wil haar installatie uiteindelijk alleen laten draaien op eigen wind- en zonne-energie, wanneer die beschikbaar is.
Het geld dat met dit project te verdienen valt, zit vooral in de emissiehandel, zegt Sharifian: bedrijven die te veel uitstoten kunnen daarvoor compenseren door SeaO₂ te betalen. De eerste 140 ton CO₂-krediet is al verkocht, onder meer aan achteraf-betaalservice Klarna en softwarebedrijf Ledgy.
Dat moet geen excuus zijn om evenveel te blijven uitstoten, benadrukt de oprichter. ‘We willen die bedrijven helpen in de transitie. Zolang het nog niet lukt om hun CO₂-uitstoot naar beneden te brengen, kunnen we die met onze uitvinding ieder geval compenseren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant